I GSK 744/19

I GSK 744/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Wegner /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Po 577/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-01-31
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 61 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 259
art. 174, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Po 577/18 w sprawie ze skargi J. T. na postanowienie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 19 lipca 2018 r. nr 1/1/BCW/2018 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu zwrotu dotacji z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. T. na rzecz Zarządu Województwa Wielkopolskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej powoływany także jako sąd pierwszej instancji, WSA) wyrokiem z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Po 577/18 oddalił skargę J. T. (dalej powoływany także jako skarżący) na postanowienie Zarządu Województwa Wielkopolskiego (dalej powoływany także jako organ) z 19 lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji w ramach umowy o dofinansowanie projektu.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy.
Z akt sprawy wynika, że Zarząd Województwa Wielkopolskiego jako Instytucja Zarządzająca WRPO na lata 2017-2013 r. zawarła z beneficjentem – spółką (...) spółką jawną umowę na dofinansowanie projektu pn. "Wdrożenie w firmie N.innowacyjnej technologii produkcji stałych i mobilnych systemów ogrodzeniowych na bazie drutu ostrzowego" w wysokości 915.000 zł. Projekt dotyczył wsparcia wprowadzenia nowych produktów – drutu ostrzowego oraz paneli ogrodzeniowych z drutu ostrzowego. W wyniku kontroli okazało się, że beneficjent dokonał zakupu używanych środków trwałych, co było niezgodne z dokumentacją konkursową, bowiem ta dotyczyła zakupu nowych maszyn i urządzeń.
W wyniku przeprowadzonego postępowania karnego, prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt II (...) pan J. T. został uznany winnym popełnienia przestępstwa oszustwa i został zobowiązany do naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz Samorządu Województwa Wielkopolskiego kwoty 915.000 zł. Komornik sądowy wszczął wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne.
Pismem z dnia 29 marca 2018 r. pan J. T. wniósł o umorzenie należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji wraz z odsetkami, uzyskanej w ramach umowy z dnia 30 marca 2009 r. o dofinansowanie projektu pn. "Wdrożenie w firmie N. innowacyjnej technologii produkcji stałych i mobilnych systemów ogrodzeniowych na bazie drutu ostrzowego" nr UDA-RPWP.01.02.01-30-369/08-00.
Pismo w nagłówku miało wskazanego p. J. T. z adresem zamieszkania, natomiast zostało podpisane przez skarżącego z oznaczeniem jako właściciel i opatrzone pieczęcią spółki jawnej N.
. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją majątkową spółki oraz jej ważnym interesem.
Organ postanowieniem z 30 maja 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, z uwagi na brak podstawy prawnej do rozpoznania wniosku. Organ przyjął, że obowiązek zwrotu dotacji nie został nałożony poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Kwestia naprawienia szkody wynika z wyroku sądu karnego.
W wyniku rozpoznania zażalenia, Zarząd Województwa Wielkopolskiego postanowieniem z dnia 19 lipca 2018 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podkreślając że wniosek został złożony przez wspólnika spółki jawnej, działającego w imieniu spółki, a na ten podmiot nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji. Wniosek dotyczył umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji uzyskanej w ramach umowy z dnia 30 marca 2009 r., nałożony mocą wyroku sądu karnego – obowiązku naprawienia szkody, a skoro na spółkę nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji, nie została wydana decyzja administracyjna, organ nie jest uprawniony do wszczęcia postępowania w sprawie udzielania ulgi. Organ przyjął, że należność o którą wnioskuje spółka jest należnością publicznoprawną – art. 60 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm., dalej powoływana jako u.f.p.), a zatem ewentualną podstawą do umorzenia stanowiłby art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Skoro na spółkę nie została wydana decyzja o obowiązku zwrotu dotacji na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p., nie było podstawy do żądania umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji.
Organ zaznaczył, że obowiązek naprawienia szkody został nałożony wyrokiem karnym na J. T. jako osobę fizyczną a nie na beneficjenta, w związku z tym organ nie ma uprawnienia, w drodze decyzji administracyjnej, władczego rozstrzygania w przedmiocie niewykonania obowiązku wynikającego z wyroku sądu karnego dotyczącego naprawienia szkody. Brak było zatem materialno-prawnej podstawy do procedowania wniosku o udzielenie ulgi, bowiem celowość nałożenia obowiązku naprawienia szkody w całości lub części należy wyłącznie do sądu karnego.
Zaskarżonym wyrokiem WSA w Poznaniu oddalił skargę J. T. na ww. postanowienie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w sprawie organ przyjął, że wniosek został złożony przez skarżącego działającego w imieniu spółki, zaś skarżący wskazywał, że wniosek został złożony przez osobę fizyczną. Zdaniem sądu pierwszej instancji, interpretacja organów nie była nieprawidłowa, bowiem treść złożonego wniosku pozwalała na przyjęcie, że został on złożony w imieniu spółki jako beneficjenta umowy o dofinansowanie projektu. A skoro tak, postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania było prawidłowe, bowiem na spółkę nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji. Zakładając nawet, że wniosek złożył J. T. jako osoba fizyczna, to również nie mógł być rozpoznany, bowiem w tym wypadku organy nie mają kompetencji do modyfikowania wyroku sądu karnego. Sąd odwołał się do wyroku WSA w Szczecinie z 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1285/13, z którego wynika, że w sytuacji zasądzenia należności na rzecz organu, organ ten nie jest uprawniony do orzekania w zakresie ewentualnego umorzenia zasądzonej należności.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2 w zw. z art. 175 § 1, art. 176 § 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.") – wywiódł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto zażądał zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, za obie instancje.
Na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. polegające na dokonaniu niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej i uznanie, że działanie organu polegające na zaniechaniu zwrócenia się przez organ do skarżącego, w sytuacji powzięcia przez organ wątpliwości kto złożył wniosek o umorzenie należności, czy J. T. – osoba fizyczna, wobec której został wydany wyrok karny, w którym zobowiązano go do naprawienia szkody, czy J. T. działający, jako wspólnik spółki jawnej, bez właściwego ustalenia strony postępowania, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, jak również przez sąd pierwszej instancji, że wniosek z dnia 29 marca 2018 roku został złożony przez J. T. działającego w imieniu N. (...)spółki jawnej, podczas gdy z treści wniosku oraz oznaczenia podmiotu w petitum złożonego wniosku wynikało jednoznacznie, że wniosek złożył J. T. - osoba fizyczna, skazana wyrokiem karnym, co doprowadziło do niewłaściwego oznaczenia strony postępowania;
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej i uznanie, że działanie organu polegające na utrzymaniu w całości w mocy postanowienia Zarządu Województwa Wielkopolskiego nr 1/BCW/2018 z dnia 30 maja 2018 roku wydanego w sprawie BCW-II.433.1.3.2018 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji wraz z odsetkami tj. kwoty 915.000,00 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych, w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do uchylenia tych postanowień z powodu błędnego oznaczenia przez organ strony składającej wniosek oraz dokonanych naruszeń pozostałych przepisów.
Ponadto na mocy art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
3) art. 59 ust. 1 u.f.p. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 uchwały nr XLVIII/919/14 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 21 lipca 2014 r. w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz wskazania organów do tego uprawnionych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż orzeczenie w postępowaniu karnym obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 kk wyklucza możliwość wszczęcia i przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji (orzeczonej w postępowaniu karnym, jako obowiązek naprawienia szkody), gdyż stanowi to brak materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia żądania, podczas, gdy obowiązek naprawienia szkody jest zobowiązaniem o charakterze cywilnoprawnym, o którym orzeka sąd w postępowaniu karnym, w konsekwencji winny mieć do niego zastosowanie powołane przepisy, a organ winien dokonać merytorycznego rozpoznania sprawy;
Ewentualnie, wyłącznie na wypadek nie uwzględnienia zarzutu powołanego w pkt 2) podniesiono zarzut:
4) naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 57 pkt 1, art. 60, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i b, ust. 2 oraz ust. 3 u.f.p. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że powyższe przepisy nie mają zastosowania w przypadku, gdy obowiązek zwrotu dotacji został orzeczony na mocy wyroku karnego, podczas gdy orzeczenie wyrokiem karnym miało na celu skrócenie czasu egzekwowania należności, ponadto miało charakter cywilnoprawny pomimo tego, że orzeka o tym obowiązku sąd w postępowaniu karnym.
Pismem z 1 kwietnia 2019 r., pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalny skargi kasacyjnej, wnoszą o jej rozpoznanie na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreślił, że organ w niniejszej sprawie nie miał wątpliwości, kto złożył wniosek. Zarówno bowiem podpis i opatrzenie go stosownymi pieczęciami jak i sama treść wniosku odnosząca się do sytuacji spółki i mówiąca o dotacji wskazywała na to, że wniosek złożony został przez wspólnika działającego w jej imieniu, nie zaś jako osoba fizyczna. Powyższe potwierdzają także dalsze czynności faktyczne, bowiem do organu skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie należności podpisany tym razem przez skarżącego jako osobę fizyczną. Organ nie zgodził się także ze stanowiskiem skargi kasacyjnej, jakoby istotą orzeczonego obowiązku naprawienia szkody było skrócenie czasu egzekwowania należności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że skargę kasacyjną, pomimo wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie, rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - dalej jako "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił bowiem stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, albowiem podniesione w jej ramach zarzuty wraz z ich argumentacją nie podważają prawidłowości kontroli postanowień organu wydanych w przedmiotowej sprawie, jakiej dokonał sąd pierwszej instancji.
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).
Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej wskazał w pkt 1 skargi kasacyjnej na art. 151 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. poprzez uznanie przez sąd pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie działanie organu było prawidłowe i słuszne były postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, bez zwrócenia się do strony o doprecyzowanie w jakim charakterze działa składając wniosek o umorzenie – czy jako wspólnik spółki jawnej czy też jako osoba fizyczna, co doprowadziło do niewłaściwego oznaczenia strony postępowania.
Powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie znajduje on oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena wniosku skarżącego dokonana przez sąd pierwszej instancji jak i organ, w aspekcie charakteru podmiotu, który wystąpił o umorzenie należności, była prawidłowa.
W aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącego z dnia 29 marca 2018 r. o umorzenie należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji wraz z odsetkami. Skarżący w petitum wniosku wskazuje na obowiązek zwrotu dotacji uzyskanej w ramach umowy z dnia 30 marca 2009 r. o dofinansowanie projektu zawartej ze spółką, której jest wspólnikiem, który to obowiązek, zdaniem skarżącego, został na niego nałożony wyrokiem sądu karnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołuje się na trudną sytuację majątkową spółki, odwołuje się do jej ważnego interesu, wskazuje na umowy zawierane przez spółkę z podmiotami reprezentującymi zarówno jednostki samorządu terytorialnego jak i centralne organy administracji rządowej w Polsce, na promocję Polski i regionu wielkopolskiego na targach poza granicami kraju. Do wniosku załącza kilkanaście załączników dotyczących działalności spółki na przestrzeni kilku lat pochodzących od różnych podmiotów. Pismo to zostało podpisane przez skarżącego oraz opatrzone dwiema pieczęciami – spółki jawnej N (...)oraz właściciel – J. T.
W świetle powyższej treści wniosku, zgodzić się należało z organem jak i sądem pierwszej instancji, że wniosek ten został złożony przez skarżącego jako wspólnika (właściciela) spółki jawnej, działającego w imieniu spółki i w tym zakresie nie zachodziły jakiekolwiek wątpliwości. Nie jest również sporne, że na spółkę nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji. Wniosek dotyczył umorzenia należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji uzyskanej w ramach umowy z dnia 30 marca 2009 r., a skoro na spółkę nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji, nie została wydana względem spółki decyzja administracyjna, organ nie był uprawniony do wszczęcia postępowania w sprawie udzielania ulgi. Powyższego nie zmienia powołanie się przez skarżącego we wniosku na prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt (...), bowiem wyrok ten został powołany jedynie jako podstawa nałożonego obowiązku zwrotu ze wskazaniem konkretnej kwoty – 915.000 zł, a nie jako źródło powstania obowiązku zwrotu należności cywilnoprawnej, jak próbuje wykazać skarżący w skardze czy też w skardze kasacyjnej.
Skarżący kasacyjnie w skuteczny sposób nie podważył prawidłowości rozumowania organu jak i sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie, dlatego też zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z przepisami k.p.a. regulującymi podstawowe zasady przeprowadzania postępowania administracyjnego, należało uznać za niezasadny.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym postawiona w skardze kasacyjnej teza, jakoby organ w rozpatrywanej sprawie miał uzasadnione wątpliwości, kto złożył wniosek o umorzenie należności. Powyższe nie wynika ani z uzasadnień kwestionowanych postanowień wydanych w sprawie jak i uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. Także w odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ zapewnił, że nie miał jakichkolwiek wątpliwości, w jakim charakterze występował skarżący składając wniosek o umorzenie należności wynikającej z obowiązku zwrotu dotacji. Tym samym nie można organowi skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. bowiem treść żądania skarżącego była dostatecznie jasno sprecyzowana i nie zachodziły po stronie organu jakiekolwiek wątpliwości związane z podmiotem, który wystąpił o zastosowanie ulgi.
Konsekwencją powyższych rozważań jest uznanie za niezasadne także zarzutu z pkt 2 skargi kasacyjnej, bowiem wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonych postanowień, zaś organ rozpoznając zażalenie skarżącego, nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.
Za nietrafny należało również uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 59 ust. 1 u.f.p. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 uchwały Sejmiku Województwa Wielkopolskiego nr XLVIII/919/14 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 21 lipca 2014 r. w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz wskazania organów do tego uprawnionych polegający na ich błędnej wykładni, bowiem przepisy te nie miały w sprawie zastosowania. Wskazane przepisy dotyczą udzielania ulg o charakterze cywilnoprawnym, tymczasem przedmiotowy wniosek dotyczył umorzenia należności publicznoprawnej – nienależnie wypłaconej kwoty dotacji wraz z odsetkami uzyskanej przez spółkę N. na podstawie umowy z dnia 30 marca 2009 r. Ewentualną podstawą materialnoprawną do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, działającego w imieniu i na rzecz spółki, stanowi art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p., jednakże przepis ten nie był stosowany w sprawie, bowiem organy zasadnie przyjęły, że na spółkę nie został nałożony obowiązek zwrotu dotacji a w konsekwencji brak było podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma autor skargi kasacyjnej, że orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na podstawie art. 46 § 1 kk zawarte w wyroku sądu karnego ma charakter cywilnoprawny. Prawomocny wyrok sądu karnego, zawierający orzeczenie obowiązku naprawienia szkody, może stanowić podstawę prawną domagania się zapłaty określonej kwoty, zawartej w tym rozstrzygnięciu przez pokrzywdzonego przestępstwem. Powyższe nie oznacza jednak, że zaskarżony skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji jest błędny. W realiach niniejszej sprawy, wyrok sądu karnego nie stanowił podstawy prawnej do złożenia wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranej dotacji, gdyż skarżący w złożonym wniosku wprost odwoływał się do treści umowy z dnia 30 marca 2009 r. o stosownym numerze o dofinansowanie projektu pn. "Wdrożenie w firmie N. innowacyjnej technologii produkcji stałych i mobilnych systemów ogrodzeniowych na bazie drutu ostrzowego" i należnościach ciążących na spółce. Skarżący we wniosku odwołał się co prawda do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2017 r., jednakże uczynił to jedynie w aspekcie kwoty jaką należy zwrócić, a nie podstawy stosunku prawnego, jaki łączył spółkę z Zarządem Województwa Wielkopolskiego. Dlatego też, organ trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 19 lipca 2018 r. (str. 8) wskazał, że wniosek o udzielenie ulgi dotyczył należności publicznoprawnej ciążącej na spółce, a ta nie została określona w drodze decyzji administracyjnej. Jednocześnie słusznie sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że obowiązek naprawienia szkody wynikający z wyroku karnego rodzi nowy rodzaj zobowiązania dotyczący jedynie osoby skarżącego, a nie samej spółki jawnej jako beneficjenta programu.
W zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji, odwołując się do orzeczenia WSA w Szczecinie z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1285/13, stwierdził, że organ, na rzecz którego zasądzono w wyroku karnym obowiązek naprawienia szkody, nie jest uprawniony do orzekania w zakresie ewentualnego umorzenia zasądzonej należności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela tego poglądu. Wskazać bowiem należy, że obowiązek naprawienia szkody, orzeczony na podstawie art. 46 § 1 kk rodzi nowe, cywilnoprawne zobowiązanie łączące pokrzywdzonego przestępstwem i sprawcę przestępstwa. Takie orzeczenie niewątpliwie stanowi nowe źródło stosunku prawnego o charakterze cywilnoprawnym, a skoro jedną ze stron tego stosunku jest jednostka samorządu terytorialnego (podmiot publiczny), to takie orzeczenie niewątpliwie mieści się w pojęciu należności pieniężnej mającej charakter cywilnoprawny w rozumieniu u.f.p. Skoro u.f.p. dopuszcza możliwość umarzania, odraczania terminów płatności lub rozkładania na raty należności mających charakter cywilnoprawny przypadających jednostkom samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby również należności cywilnoprawne, których źródłem jest wyrok sądu powszechnego (cywilnego czy karnego), czy też ugoda sądowa, mogły stanowić przedmiot wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia takich należności. Zaznaczyć przy tym należy, że sąd karny, orzekając o obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 kk stosuje przepisy prawa cywilnego i przesłanki nałożenia obowiązku naprawienia szkody są zupełnie inne niż te, uregulowane w ustawie o finansach publicznych, wskazujące na przesłanki ewentualnego umorzenia należności o charakterze cywilnoprawnym. Tym samym, rozpoznając wniosek o umorzenie należności mającej charakter cywilnoprawy, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, nie wkracza w kompetencje sądu.
Powyższe, błędne stanowisko sądu pierwszej instancji nie mogło jednak stanowić podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tej normy wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną, a skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. np. wyroki NSA z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11; z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 i sygn. akt I OSK 345/05). Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także postawiony alternatywnie, w sytuacji nie uwzględnienia zarzutu nr 2 ze skargi kasacyjnej, zarzut naruszenia art. 57 pkt 1, art. 60, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i b, ust. 2 oraz ust. 3 u.f.p. Przepisy te nie miały zastosowania w sprawie, bowiem jak wskazano powyżej, treść wniosku skarżącego o umorzenie należności jednoznacznie wskazywała, że dotyczył on należności publicznoprawnej, związanej z realizacją przez spółkę dotacji, a nie należnością cywilnoprawną, obciążającą skarżącego jako osobę fizyczną, z tytułu obowiązku naprawienia szkody. Brak jest przy tym uzasadnionych podstaw, aby podzielić stanowisko skarżącego, że orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrokiem sądu karnego miało na celu skrócenie czasu egzekwowania należności, skoro przesłanki do nałożenia takiego obowiązku są zupełnie odmienne, niż te wskazane w u.f.p. dotyczące obowiązku zwrotu środków przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub wykorzystanych z naruszeniem procedur.
Końcowo wskazać należy, że na ocenę legalności zaskarżonego wyroku w żadnym zakresie wpływu mieć nie mogły przedłożone przez skarżącego przy piśmie z dnia 2 maja 2023 r. dokumenty w postaci odpisu prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z 29 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Po 150/19 i odpisu decyzji Zarządu Województwa Wielkopolskiego z 16 stycznia 2020 r., nr 1/BCW/2020 dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego względem spółki N. w przedmiocie zwrotu dotacji. Abstrahując od faktu, że oba dokumenty powstały po wydaniu kwestionowanego wyroku, który został wydany 21 stycznia 2019 r., wskazać należy, że brak prawnej możliwości dochodzenia od spółki N. zwrotu kwoty 915.000 zł w ramach zawartej umowy o dofinansowanie projektu, w żaden sposób nie przesądza, że wniosek skarżącego z dnia 29 marca 2018 r. nie został złożony w imieniu i na rzecz spółki. Wręcz przeciwnie, przedłożone dokumenty potwierdzają stanowisko organu jak i sądu pierwszej instancji, że na dzień wydania kwestionowanego postanowienia, czyli 19 lipca 2018 r. nie był wydana decyzja administracyjna nakładająca na spółkę N. obowiązek zwrotu dotacji, a zatem odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nieistniejącego zobowiązania była prawidłowa.
Mając powyższe na względzie należało – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. – orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika organu w kwocie 360 zł.