I GSK 740/19

I GSK 740/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Michał Kowalski
Symbol z opisem
6553
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1139/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-11-28
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 174 pkt 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Spółdzielni Mleczarskiej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1139/18, w sprawie ze skargi Spółdzielni Mleczarskiej [...] na decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności płatnika - podmiotu skupującego, za III ratę opłaty naliczanej w związku z przekroczeniem przez dostawców hurtowych kwoty mlecznej, w roku kwotowym 2014/2015 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Spółdzielni Mleczarskiej [...] na rzecz Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 1139/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie) oddalił skargę Spółdzielni Mleczarskiej [...], z siedzibą w W. (dalej zwanej skarżącą lub spółdzielnią) na decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania do wpłacenia opłaty naliczanej w związku z przekroczeniem przez dostawców hurtowych kwoty krajowej mleka.
W stanie faktycznym sprawy [...] marca 2018 r. Dyrektor Oddziału Terenowego KOWR [...] wydał decyzję nr [...] o odpowiedzialności płatnika, w związku z uchybieniem obowiązkowi określonemu w ustawie, na mocy której ustalił w stosunku do strony należność główną w wysokości [...] zł, wraz z odsetkami za zwłokę, które winny zostać naliczone przez podmiot skupujący od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności, tj. od [...] października 2017 r. do dnia zapłaty.
Spółdzielnia jako podmiot skupujący, a zarazem płatnik uczestniczący w realizacji mechanizmu kwotowania produkcji mleka, w oparciu o przepis § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2015 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadania polegającego na rozkładaniu na raty opłaty należnej od producentów mleka za przekroczenie kwot indywidualnych w roku kwotowym 2014/2015 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1105 ze zm.) była zobowiązana do wniesienia IIl raty opłaty na rachunek bankowy OT ARR, a od 1 września 2017 r. Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w [...] właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę dostawcy hurtowego w terminie określonym w art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 595/2004, tj. do dnia 30 września 2017 r. Płatnik uchybił temu obowiązkowi ponieważ nie przekazał opłaty w tym terminie.
Dyrektor Oddziału Terenowego KOWR w [...] wskazał, że zgodnie z art. 15 ust 2 rozporządzenia 595/2004, w przypadku niewywiązania się z terminu płatności określonego w ust. 1 należne sumy zostają obciążone odsetkami rocznymi, w wysokości równej trzymiesięcznym stopom referencyjnym obowiązującym na dzień 1 października każdego roku, zgodnie z załącznikiem 2, zwiększonym o jeden punkt procentowy. Ponieważ płatnik uchybił terminowi płatności wydanie decyzji stało się konieczne.
Dyrektor Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy zauważył, że spółdzielnia, jako podmiot skupujący, uczestniczący w realizacji mechanizmu kwotowania produkcji mleka w oparciu o przepis § 9 rozporządzenia zobowiązana była do wniesienia III raty opłaty ustalonej w drodze decyzji administracyjnych na rachunek bankowy Oddziału Terenowego KOWR właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedziby dostawcy hurtowego w terminie do 2 października 2017 r. Spółdzielnia tymczasem nie przekazała części wpłaty w wysokości [...] zł.
Organ II instancji zauważył, że zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1419), do postępowań w sprawach indywidualnych związanych z kwotowaniem produkcji mleka, rozstrzyganych w drodze decyzji oraz do rozliczenia przez Agencję Rynku Rolnego roku kwotowego 2014/2015, stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1037, ze zm., dalej: "ustawa o organizacji rynku mleka"), w sprawach nieuregulowanych w ustawie do opłat stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 201, ze zm., dalej zwanej: Ordynacją), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności oraz rozkładania na raty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia 595/2004. Uprawnienia organu podatkowego przysługują dyrektorowi oddziału terenowego Agencji (I instancja). Podkreślił, że stronę na podstawie art. 8 Ordynacji należy uznać za płatnika. Podniósł, że płatnik, który nie wykonał obowiązków, określonych w art. 8 Ordynacji, odpowiada za odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany, a niewpłacony (art. 30 § 1 Ordynacji). Terminem płatności dla płatników jest ostatni dzień, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego, powinna nastąpić wpłata należności z tytułu podatku (art. 47 § 4 Ordynacji). Ponadto zgodnie z art. 53 § 1 i 4 Ordynacji od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę.
W jego ocenie organ I instancji prawidłowo ustalił odpowiedzialność płatnika na warunkach i zasadach określonych w art. 30 § 4 i art. 47 § 4 Ordynacji.
WSA w Warszawie, po rozpoznaniu skargi spółdzielni, wyrokiem z 28 listopada 2018 r., oddalił skargę w całości.
Sąd stwierdził, że zgodnie z że art. 15 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE 595/2004 przed dniem 1 października każdego roku podmioty nabywające i, w przypadku sprzedaży bezpośredniej, producenci odpowiedzialni za opłaty wyrównawcze wpłacają do właściwego organu należną kwotę zgodnie z zasadami ustanowionymi przez państwo członkowskie; podmioty nabywające są odpowiedzialne za pobieranie opłat z tytułu nadwyżek w dostawach uiszczanych przez producentów na podstawie art. 79 rozporządzenia (WE) nr 1234/2007, zgodnie z art. 81 ust. 1 tego rozporządzenia.
Podmioty skupujące są odpowiedzialne za pobieranie opłat z tytułu nadwyżek w dostawach uiszczanych przez producentów.
Przepis ten znalazł swoje odbicie także w ustawodawstwie krajowym - z art. 36 ust. 3 ustawy o organizacji rynku mleka wynika, że iż podmiot skupujący, jest obowiązany przekazać opłatę na rachunek bankowy oddziału terenowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę dostawcy hurtowego w terminie określonym w art. 15 ust. 1 rozporządzenia 596/2004, tj. przed 1 października każdego roku; podmioty odpowiedzialne za opłaty wyrównawcze wpłacają do właściwego organu kwotę zgodnie z zasadami ustanowionymi przez Państwo Członkowskie.
Zgodnie z art. 15 ust 2 wskazanego rozporządzenia, w przypadku niewywiązania się z terminu płatności określonego w ust. 1 należne sumy zostają obciążone odsetkami rocznymi, w wysokości równej trzymiesięcznym stopom referencyjnym obowiązującym na dzień 1 października każdego roku, zgodnie z załącznikiem 2, zwiększonym o jeden punkt procentowy.
Według przepisu art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o organizacji rynku mleka, w sprawach nieuregulowanych w ustawie do opłat stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności oraz rozkładania na raty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE 595/2004.
Zasadnie więc organ przyjął, że do podmiotu skupującego muszą znaleźć zastosowanie przepisy dot. płatnika (art. 8 Ordynacji), a nie inkasenta (art. 9 Ordynacji).
Ponieważ podmiot skupujący nie oblicza należnej opłaty – czyni to w drodze decyzji dyrektor oddziału terenowego (art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji rynku mleka), strona skarżąca m.in. z powołaniem się na tę okoliczność wskazuje, że nie może być uznana za płatnika, ponieważ ten właśnie element odróżnia płatnika od inkasenta. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż zgodnie z cytowanym art. 40 ust. 1 ustawy o organizacji rynku mleka przepisy Ordynacji stosuje się w tym wypadku odpowiednio a nie wprost, co w realiach sprawy niniejszej oznacza, że należy zbadać jakie zadania i uprawnienia ma podmiot skupujący i porównać je do praw i obowiązków płatnika i inkasenta.
Sąd stanął na stanowisku, że decydujące ma znaczenie fakt, iż zgodnie z art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka wyłącznie uprawnionym do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jest podmiot skupujący wskazany w tej decyzji.
Zgodnie z art. 30 § 1 i 2 Ordynacji płatnik, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 8, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony, zaś inkasent, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 9, odpowiada za podatek pobrany a niewpłacony. Skoro tak, to analizując treść art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka należy stwierdzić, że właśnie fakt, iż tylko podmiot skupujący ma uprawnienie do egzekwowania opłaty ustalonej w decyzji dyrektora oddziału regionalnego agencji, to winny mieć do niego zastosowanie przepisy dot. płatnika, gdyż tylko płatnik odpowiada za podatek niepobrany.
Zgodnie zaś z przepisem art. 30 § 4 Ordynacji organ ma obowiązek wydania decyzji o odpowiedzialności płatnika określającej wysokość niepobranego lub pobranego i niewpłaconego podatku, gdy stwierdzi, ze płatnik nie wykonał obowiązków wynikających z art. 8 Ordynacji.
Zasadnie w zaskarżonej decyzji Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa stwierdził, iż płatnik nie ponosi odpowiedzialności tylko wówczas, gdy podatek nie został pobrany z winy podatnika. Za pobranie podatku odpowiada tylko płatnik. Odpowiedzialność płatnika wyłącza jedynie wina podatnika. W doktrynie przyjmuje się, że działanie zawinione przez podatnika, którego skutkiem jest niepobranie podatku przez płatnika, to np. sfałszowanie lub ukrycie danych faktycznych rzutujących na wysokość podstawy opodatkowania albo stawki podatkowej (por. Jacek Brolik, Rafał Dowgier, Leonard Etel, Cezary Kosikowski, Piotr Pietrasz, Mariusz Popławski, Sławomir Presnarowicz, Wojciech Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. V). Tym samym o winie samego podatnika będzie mowa tylko wówczas, gdy płatnik nie miał żadnych instrumentów aby wykryć dane, które służyłyby do ustalenia podstawy naliczenia należnej opłaty. A więc będą to okoliczności zupełnie niezależne od płatnika. W sprawie natomiast niewątpliwie płatnik, jako podmiot skupujący bierze czynny udział w realizacji mechanizmu kwotowania produkcji mleka. Na podstawie cyt. powyżej art. 36 ustawy o organizacji rynku mleka posiada dane zbiorcze dotyczące należnych opłat i ma instrumenty do przymusowego wykonania decyzji nakładających należne opłaty. To, że dostawca hurtowy nie uiścił płatnikowi stosownej opłaty (czy też raty tej opłaty) nie zwalnia płatnika z ponoszenia odpowiedzialności. Jest to jedynie okoliczność faktyczna, równoznaczna z niepobraniem należnej opłaty, która to okoliczność w światle art. 30 ust. 4 Ordynacji obliguje organ do wydania decyzji stwierdzającej odpowiedzialność płatnika.
Sąd zauważył, że ustalenie, czy podatnicy, od których płatnik miał pobrać podatek, zapłacili ten podatek w prawidłowej wysokości jest istotne dopiero na etapie wykonania decyzji o odpowiedzialności płatnika, a nie na etapie orzekania o niej. Co więcej konstrukcja opłaty naliczonej w związku z przekroczeniem przez dostawców hurtowych w roku kwotowym kwoty krajowej przeznaczonej dla dostawców hurtowych różni się od konstrukcji zobowiązań podatkowych. Dlatego też przepisy Ordynacji stosuje się odpowiednio, tj. z uwzględnieniem specyfiki tej opłaty. Tym samym cytowane w skardze wyroki sądów administracyjnych odnoszące się do kwestii podatkowych i związanej z nimi odpowiedzialności płatnika nie mogły przyczynić się do zmiany stanowiska. To strona ma odpowiednie instrumenty prawne do wyegzekwowania należnej opłaty i w ten sposób odpowiada za swoje działania, a raczej za brak działań. Skarżąca bowiem po otrzymaniu informacji wskazującej wysokość należnej opłaty (decyzja w tym zakresie jest natychmiast wykonalna - art. 36 ust. 1 pkt 3 i art. 36 ust. 5 ustawy o organizacji rynku mleka) winna wystąpić o przymusowe wykonanie tej decyzji w drodze egzekucji administracyjnej. Takie same uprawnienie przysługuje stronie, po wydaniu decyzji o rozłożeniu na raty tej należności dla dostawcy hurtowego i braku realizacji tej decyzji w terminie zakreślonym tą decyzją przez tego dostawcę. O wszystkich tych aktach strona jest informowana przez organy ARR przede wszystkim w formie elektronicznej i tym samym strona posiada stosowną wiedzę w tym zakresie.
W sprawie nie ma także znaczenia przedstawiona przez pełnomocnika strony na rozprawie korespondencja kierowana do dłużnika oraz informacje przesłane do Agencji Rynku Rolnego informujące o stanie możliwości egzekucyjnych oraz pismo z Urzędu Skarbowego w [...] o stanie egzekucji. Trzeba bowiem zauważyć, że okoliczność te nie mają żadnego skutku co do opłaty należnej od producentów mleka za przekroczenie kwot indywidualnych w roku kwotowym 2014/2015. Nadal bowiem za ten okres kwotowy, to skarżąca ma uprawnia do egzekwowania należnej opłaty.
Końcowo Sąd zauważył, że ustawowo ukształtowany system poboru należności realizowany jest w oparciu o dwupłaszczyznowe zestawienie uprawnień i obowiązków - pomiędzy organem podatkowym a płatnikiem (podmiotem skupującym) i pomiędzy płatnikiem a podatnikiem (dostawcą hurtowym). Tym samym, nie jest możliwe w świetle obowiązujących przepisów prawa przyznanie dostawcy hurtowemu statusu strony w postępowaniu prowadzonym wobec podmiotu skupującego.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 18 listopada 2018 r. wniosła spółdzielnia, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1) naruszenie art. 40 ust. 1 ustawy o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych przez wadliwe zastosowanie w sposób "odpowiedni" przepisów działu III ustawy - Ordynacja podatkowa a w szczególności przez uznanie, że "odpowiednie" zastosowanie przepisów działu III ustawy podatkowa pozwala na przyjęcie, że do podmiotu skupującego, w rozumieniu art. 4 ustawy o organizacji rynku mleka, znajdują zastosowanie przepisy dotyczące płatnika a w szczególności art. 30 § 1 w zw. z art. 8 ustawy - Ordynacja podatkowa,
2) naruszenie art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka przez wadliwe uznanie, że wskazany przepis ustanawia wyłączność podmiotu skupującego w rozumieniu ustawy o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych na zażądanie wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, wymienionego art. 36
3) naruszenie art. 36 ust. 2 i 6 ustawy o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych przez wadliwe uznanie, że zaniechanie przez dostawcę hurtowego wskazanego w ust 2 tego przepisu obowiązku wniesienia podmiotowi skupującemu opłaty ustalonej w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2 tego artykułu, oraz wynikające z ust. 6 upoważnienie podmiotu skupującego do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, wymienionego art. 36 jest równoznaczne z niewykonaniem przez płatnika obowiązku, o którym mowa w art. 30 § 1 ustawy - ordynacja podatkowa,
4) naruszenie art. 30 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa przez uznanie, że w postępowaniu należało stwierdzić okoliczność, o której mowa w § 1 tego przepisu i wydać decyzję o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako płatnika,
5) naruszenie art. 30 § 5 ustawy - Ordynacja podatkowa przez uznanie, że w postępowaniu nie zaistniały przesłanki wskazane w tym przepisie tj., że przedmiotowa opłata z ustawy o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych nie została pobrana z winy podatnika, a zatem zaszły przesłanki do wydania decyzji o odpowiedzialności dostawcy hurtowego.
Z uwagi na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu swojej skargi kasacyjnej spółdzielnia podkreśliła, że Sąd I instancji błędnie utożsamia wynikający z art. 8 Ordynacji obowiązek płatnika do "pobrania od podatnika podatku" z wypływającym z art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka "upoważnieniem do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej" decyzji ustalającej wartość opłaty za przekroczenie kwoty mlecznej.
Obowiązek pobrania nie jest tożsamy z obowiązkiem wszczęcia egzekucji a tym samym nie odpowiada pojęciu "pobrania" z art. 8 Ordynacji. Czynność pobrania dotyczy bowiem pobrania przez płatnika środków, że środków podatnika, którymi płatnik dysponuje, w terminie zakreślonym ustawą do ich przekazania organowi podatkowemu. Podmiot skupujący nie ma takiego uprawnienia. To dostawca hurtowy samodzielnie dysponuje swoimi środkami i z tego względu to on ma obowiązek samodzielnie dokonać, w zakreślonym ustawowo terminie, wniesienia stosownej opłaty na stosowne konto. To dostawca hurtowy sam sobie jakoby "pobiera" stosowną opłatę. Podmiot skupujący jest uprawniony jedynie do tego, aby dopiero gdy dostawca hurtowy popadnie w zwłokę z "pobraniem" samemu sobie tej opłaty - zażądać wykonania tego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej.
W ocenie strony skarżącej treść przepisu art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka nie wprowadza sugerowanej przez sąd I instancji wyłączności wskazanego uprawnienia. Mówi ona jedynie, że podmiot skupujący jest upoważniony do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, o której mowa w ust.1 pkt 2.
Ustanowione ustawowo upoważnienie podmiotu skupującego do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wpłacenia zaległej opłaty z tytułu przekroczenia kwoty mlecznej nie pozbawiało ówczesnej Agencji Rynku Rolnego prawa do samodzielnego żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej tej decyzji. Kompetencję tę ówczesna Agencja Rynku Rolnego, jako organ podatkowy I instancji (zgodnie z art. 13 ust. 3 pkt. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych, oraz z art. 40 ust. 2 pkt. 1 ustawy o organizacji rynku mleka), dzieliła z podmiotem skupującym mleko. Przyznanie podmiotowi skupującemu wyłączności na żądanie wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, o której mowa w ust.1 pkt 2 art. 36 ustawy o organizacji rynku mleka byłoby z wielu powodów wadliwe. W przypadku np. upadłości lub likwidacji podmiotu skupującego, przyjęta przez sąd I instancji interpretacja "wyłączności" nie pozwalałaby np. prowadzić czy kontynuować egzekucji żadnemu innemu podmiotowi pozostawiając roszczenie niewyegzekwowane ze szkodą dla budżetu Skarbu Państwa.
Przyjęcie wyłączności uprawnienia podmiotu skupującego do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku wynikającego z decyzji wskazanej w ust. 1 pkt. 2 art. 36 ustawy o organizacji rynku mleka miało dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie decydujące - a contrario - brak tej wyłączności, w świetle treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, winno skutkować uznaniem, że do podmiotu skupującego zastosowanie nawet w zakresie "odpowiednim" przepisów o płatniku nie ma miejsca.
Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W myśl przytoczonej wyżej regulacji, poza przypadkami stwierdzenia nieważności postępowania, z którymi na gruncie niniejszej sprawy nie mamy do czynienia, granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z zasadą dyspozycyjności postępowania kasacyjnego, zakreślają, co do zasady, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie przez jej autora konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także oparte na tych przepisach twierdzenia, dotyczące mających według skarżącego kasacyjnie miejsce uchybień regulacjom prawa materialnego czy procesowego.
W przedmiotowej sprawie skarżąca kasacyjnie sformułowała sześć zarzutów, nie wskazując czy ich podstawy odnoszą się do naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) czy też naruszenia przepisów postepowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści tych zarzutów wynika, że w przeważającej mierze odnoszą się one do kwestii materialnoprawnych, odnośnie których ustawodawca wyszczególnił dwie postacie naruszenia regulujących je przepisów, tj. poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Spółdzielnia nie wskazała jednak, którą z postaci uchybienia miała na uwadze, formułując swoje zarzuty w tym aspekcie.
Podobnie rozpatrując podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, pod kątem regulacji procesowych stwierdzić należy, że ustawodawca wskazuje tego rodzaju podstawę kasacyjną wiążąc ją z wpływem na wynik sprawy. Innymi słowy, z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania może prowadzić do osiągnięcie zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku jedynie wówczas, gdy wykaże on nie tylko sam fakt naruszenia przepisów postępowania, ale również ich potencjalny związek ze sposobem załatwienia sprawy.
Skarga kasacyjna spółdzielni nie spełnia wszystkich opisanych wyżej wymogów, niemniej jednak przedmiotowe wady nie uniemożliwiają odniesienia się do jej zarzutów, choć nie mogą pozostać bez wpływu na ich skuteczność.
Jak to już wyżej wskazano, analiza zarzutów skargi kasacyjnej spółdzielni prowadzi do wniosku, że dotykają one podstaw prawnych, w oparciu o które rozstrzygające sprawę organy, powołując się na odpowiednie stosowanie regulacji Ordynacji, przypisały jej cechy płatnika, w odniesieniu do opłaty za przekroczenie przez producenta kwoty mlecznej. Z tego względu stwierdzić należy, że zarzuty mają komplementarny charakter i powinny zostać rozpoznane łącznie.
Skarżąca kasacyjnie, co do zasady nie neguje swojej odpowiedzialności, za pobór wyżej wymienionych należności, podnosi jednak, że winna ona zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca regułom odpowiedzialności inkasenta, a nie płatnika.
Z takim stanowiskiem nie sposób jest się jednak zgodzić, gdyż cechy odpowiedzialności podmiotu skupującego za pobieranie opłat z tytułu nadwyżek w dostawach uiszczanych przez producentów odpowiadają tym, jakie charakteryzują odpowiedzialność płatnika podatku, zgodnie z przepisami Ordynacji, stosowanymi odpowiednio.
WSA w Warszawie słusznie zaakceptował stanowisko rozstrzygających sprawę organów, zgodnie z którym elementem decydującym o takim właśnie zakwalifikowaniu odpowiedzialności spółdzielni, jest wynikające z art. 36 ust. 6 ustawy o rynku mleka przysługujące jej upoważnienie, jako podmiotu skupującego, do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązku wynikającego z decyzji, wydanej w stosunku do dostawcy hurtowego. To uprawnienie podmiotu skupującego wykracza poza zakres kompetencji inkasenta, na który powołuje się skarżąca kasacyjnie.
Dążąc do podważenia zasadności stanowiska Sądu I instancji spółdzielnia wskazuje, że w zakresie realizacji upoważnienia z art. 36 ust. 6 ustawy o organizacji rynku mleka, nie ma wyłączności, akcentowanej przez WSA w Warszawie oraz rozstrzygające sprawę organy.
Odnosząc się do tego rodzaju argumentacji stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na akceptację. Z omawianego przepisu wynika bowiem, że upoważnionym do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji właściwego organu (przepis art. 36 ust. 1 ustawy o organizacji rynku mleka wymienia tu dyrektorów terenowych oddziałów Agencji) nie jest ten organ lecz wskazany w jego decyzji podmiot skupujący. To zaś wyklucza ich konkurencję w tym aspekcie, w świetle czego, pomimo literalnego niewskazania w art. 36 ust. 1 ustawy o organizacji rynku mleka podmiotu skupującego, jako wyłącznie uprawnionego do dochodzenia obowiązku, przeciwny pogląd nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.
Argumentem za wykluczeniem wyłączności dochodzenia obowiązku przez podmiot skupujący nie mogą być dywagacje skarżącej kasacyjnie na temat czysto hipotetycznej sytuacji, w której doszłoby do ogłoszenia upadłości czy likwidacji podmiotu skupującego. Po pierwsze bowiem z tego rodzaju sytuacją nie mamy do czynienia na gruncie przedmiotowej sprawy, po drugie zaś w takim przypadku kwestia sukcesji, między innymi w zakresie tego uprawnienia, winna być rozstrzygania na gruncie właściwych do tego regulacji.
Na marginesie niniejszych rozważań zauważyć jedynie należy, że dla prawidłowego zakwalifikowania odpowiedzialności podmiotu skupującego, bądź to jako płatnika, bądź inkasenta, poprzez odpowiednie zastosowanie zasad odpowiedzialności tych dwóch kategorii podmiotów, funkcjonującego na gruncie przepisów Ordynacji, znaczenie ma sam fakt przyznania podmiotowi skupującemu uprawnienia do żądania wykonania obowiązku. Kwestia wyłączności tego uprawnienia ma tutaj drugorzędne znaczenie. Kompetencji do dochodzenia wykonania obowiązku od właściwego podmiotu zobowiązanego w żadnym razie nie można łączyć z realizacją zadań właściwych dla inkasenta.
Drugą kwestią do której odnosi się skarżąca kasacyjnie w swoich zarzutach, to problematyka winy producenta w niepobraniu opłaty przez podmiot do tego zobowiązany. Skarżąca kasacyjnie zarzuca, że dochodzona opłata, za którą obciążono ją odpowiedzialnością nie została pobrana właśnie z winy producenta, co wobec treści art. 30 ust. 5 Ordynacji, winno prowadzić do wyłączenia jej odpowiedzialności.
Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że ewentualne stwierdzenie winy producenta hurtowego jest związane z dokonaniem odpowiednich ustaleń faktycznych w tym właśnie zakresie, potwierdzających zawinienie po stronie producenta. Tymczasem w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie stwierdzono zaistnienia winy po stronie producenta, a żaden z zarzutów skargi kasacyjnie nie pozwala nie tylko na podważenie tego rodzaju ustaleń, ale także w ogóle badanie przez Naczelny Sąd Administracyjny tej kwestii.
Podniesiony przez skarżącą kasacyjnie zarzut, oznaczony nr 5, oparty jest wyłącznie na regulacji prawa materialnego, jaką stanowi art. 30 § 5 Ordynacji, w dodatku bez wskazania postaci tego naruszenia. Nawet więc gdyby przyjąć, iż skarżąca kasacyjnie zarzuca poprzez niego błędne zastosowanie wskazanej wyżej regulacji, to bez podważenia prawidłowości ustaleń faktycznych w sprawie nie ma możliwości uznania jego zasadności. W tej więc sytuacji również ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
Podsumowując przedstawione rozważania zaznaczyć jedynie należy, że pogląd o zasadności utożsamiania zasad odpowiedzialności podmiotu skupującego z regułami właściwymi odpowiedzialności płatnika podatku, w formie ukształtowanej przepisami Ordynacji, jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrazem tego są między innymi wyroki: z 19 maja 2022 r., sygn. I GSK 2479/18, 28 czerwca 2019 r., sygn. I GSK 273/18 i I GSK 1614/18, 2 listopada 2020 r., sygn. I GSK 1648/18 (wszystkie dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tak więc nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, kierując się art. 184 P.p.s.a., przedmiotową skargę oddalił.
Na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. pkt 1 lit. a i w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącej kasacyjnie spółdzielni na rzecz Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa kwotę 2 700 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który w imieniu organu sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.