I GSK 544/18

I GSK 544/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak - Osetek /sprawozdawca/
Dariusz Dudra /przewodniczący/
Lidia Ciechomska- Florek
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GZ 14/17 - Postanowienie NSA z 2017-01-26
III SA/Po 813/16 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2017-09-07
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
§ 14 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i ust. 5
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Lidia Ciechomska - Florek Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak - Osetek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt III SA/Po 813/16 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. B. na rzecz Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
U Z S A D N I E N I E
1.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w Poznaniu z [...] czerwca 2016 r., nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania J. B. (dalej: "strona", "beneficjent") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ostrowie Wielkopolskim z siedzibą w Przygodzicach z [...] grudnia 2015 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
2.Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
2.1.Postępowanie przed organami administracji.
2.1.1.W dniu [...] lutego 2006 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Przygodzicach [...] lipca 2006 r. wydał postanowienie o spełnieniu przez stronę wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, natomiast decyzją z [...] marca 2007 r., nr [...], przyznał stronie rentę strukturalną od stycznia 2007 do grudnia 2016 roku w wysokości 2.270,35 zł. W decyzji tej beneficjent pouczony został m.in. o zobowiązaniu do informowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, a także o tym, że w przypadku, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Powyższa decyzja odebrana została osobiście przez stronę [...] marca 2007 r.
2.1.2.W związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzjami z [...] marca 2008 r., [...] marca 2009 r., [...] lutego 2010 r., [...] lutego 2011 r., [...] marca 2012 r., [...] marca 2013 r. oraz [...] marca 2014 r. zmienił odpowiednio wysokość pobieranej przez beneficjenta renty strukturalnej.
2.1.3.Podczas weryfikacji beneficjentów pobierających renty strukturalne – pod kątem równoczesnego pobierania emerytury rolniczej – w bazie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia ustalono, że strona pobiera rentę strukturalną oraz emeryturę rolniczą. Z rejestru wynikało, że beneficjent pobiera emeryturę od 2007 roku. W odpowiedzi na wystosowane zapytanie, KRUS Placówka Terenowa w Ostrowie Wielkopolskim przysłała [...] lipca 2014 r. pisemne oświadczenie, z którego wynikało, że świadczenie emerytalne zostało przyznane stronie od [...] marca 2007 r. w kwocie 754,05 zł, a także że jest corocznie waloryzowane. Na dzień [...] marca 2014 r. świadczenie emerytalne strony wyniosło 1.072,45 zł.
2.1.4.Decyzją z [...] września 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ostrowie Wielkopolskim z siedzibą w Przygodzicach zmienił wysokość przysługującej stronie renty strukturalnej ustalając ją od lipca 2014 roku na kwotę 2.136,56 zł. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z 5 sierpnia 2015 r. stwierdził nieważność tej decyzji.
2.1.5.Zawiadomieniem z [...] października 2014 r. organ I instancji poinformował beneficjenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej, aby następnie decyzją z [...] grudnia 2014 r. ustalić tę kwotę w łącznej wysokości 80.873,57 zł. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z [...] lipca 2015 r. uchylił decyzji pierwszoinstancyjną, przekazując organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.
2.1.6.W dniu [...] września 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ostrowie Wielkopolskim z siedzibą w Przygodzicach wydał decyzję, w której zmienił beneficjentowi od marca 2007 roku wysokość pobieranej renty strukturalnej.
Z kolei w dniu [...] grudnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ostrowie Wielkopolskim z siedzibą w Przygodzicach ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej w łącznej wysokości 80.873,57 zł.
2.1.7.W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej beneficjent, wnosząc o jej uchylenie, wskazał na naruszenie art. 75 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm.), dalej: "rozporządzenie 796/2004", nie zgadzając się ze stanowiskiem jakoby nie działał w dobrej wierze. Zdaniem odwołującego doszło do przedawnienia roszczeń organu ARiMR. Odwołujący wskazał także na swoją trudną sytuację ekonomiczną.
2.1.8.Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji
Organ odwoławczy uznał, że strona pobrała nienależną płatność z tytułu renty strukturalnej w wysokości 80.873,57 zł i nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na odstąpienie od obowiązku zwrotu tej kwoty.
3.Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu.
3.1.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, przez jego niezastosowanie i nieuznanie, że zachodzą przesłanki do braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej,
2) art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, przez jego niezastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyjęcia, że skarżący działał w dobrej wierze, co uzasadniałoby zastosowanie czteroletniego okresu przedawnienia dla roszczenia o zwrot nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej,
3) art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) zwanego dalej "kpa", przez nieuwzględnienie okoliczności, zgodnie z którą już w momencie wydawania decyzji przyznającej rentę strukturalną skarżący spełniał przesłanki umożliwiające otrzymanie emerytury rolniczej, co powinno doprowadzić organ administracji publicznej do bezzwłocznej interwencji w sprawie, uniemożliwiającej powstanie zaległości w tak wielkich rozmiarach,
4) art. 9 kpa, przez zaniechanie czuwania nad tym, aby skarżący nie poniósł szkody wynikającej z powodu nieznajomości prawa.
3.2.Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
3.3.W piśmie procesowym z [...] września 2017 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, poparł swoją dotychczasową argumentację. Zwrócił dodatkowo uwagę na treść pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, podnosząc, że dla niego rozpoczęcie pobierania świadczenia emerytalnego nie stanowiło żadnej zmiany – oba wydarzenia były bardzo zbliżone czasowo. Nie podejrzewał, że nie dochowuje w tym zakresie swoich obowiązków. Także dalsze pouczenia, zawarte w decyzjach waloryzacyjnych, wobec braku zmiany sytuacji nic w tym zakresie nie zmieniały. Sytuacja, w której skarżący pozostawał w nieświadomości, że pobiera nienależne świadczenia utrzymywała się przez siedem kolejnych lat. Skarżący zwrócił jednocześnie uwagę na swój zaawansowany wiek i brak wykształcenia.
4.Wyrok Sądu I instancji.
4.1.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę oddalił uznając, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Dokonując sądowej kontroli zaskarżonej w sprawie decyzji organu odwoławczego Sąd I instancji za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia 796/2004 oraz naruszenia art. 8 czy art. 9 kpa.
4.2. W ocenie Sądu I instancji, w ramach kontrolowanej sprawy nie sposób przyjąć, aby skarżący pozostawał w dobrej wierze, brak jest bowiem takich okoliczności, które usprawiedliwiałyby jego przekonanie o tym, że pomimo przyznania mu prawa do emerytury rolniczej, przysługuje mu także prawo do renty strukturalnej w pełnej wysokości. Skarżący w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Przygodzicach z [...] marca 2007 r. o przyznaniu renty strukturalnej został w sposób wyraźny i jednoznaczny pouczony o tym, że "w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury" (pkt 3 pouczenia zawartego w decyzji). Pouczenie to stanowiło powtórzenie treści § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191), dalej: "rozporządzenie RM", natomiast skarżący występując o przyznanie renty strukturalnej zadeklarował, że znane są mu zasady jej przyznawania i wypłaty. W tych okolicznościach, skoro skarżącemu przyznana została emerytura rolnicza, powinien on wiedzieć, że wypłacana renta strukturalna w niezmienionej mimo to wysokości, jest wypłacana w kwocie nienależnej. Nie jest zasadne oczekiwanie przez skarżącego, aby organ ARiMR wystosował do niego w tym względzie dalsze jeszcze pouczenia. Braku wiedzy skarżącego nie usprawiedliwia również podnoszona przez niego okoliczność niezrozumienia kierowanych do niego pouczeń, co miałoby wynikać chociażby z zaawansowanego wieku skarżącego czy jego wykształcenia. Nic nie stało bowiem na przeszkodzie, aby skarżący – należycie dbając o swoje interesy – w takiej sytuacji wystąpił do organu ARiMR o wyjaśnienie powstałych wątpliwości. W przeciwnym razie, skarżącemu można przypisać co najmniej niezachowanie należytej staranności, co z kolei wyłącza możliwość uznania jego działania w dobrej wierze.
4.3.Sąd wskazał również, że to bezpośrednio na skarżącym spoczywał obowiązek poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, co wynikało nie tylko z pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej (pkt 2), lecz nade wszystko z § 23 rozporządzenia RM. O obowiązku tym pouczano skarżącego także przy okazji każdego zwiększenia wysokości przysługującej mu renty strukturalnej, spowodowanego waloryzacją najniższego świadczenia emerytalnego. Skarżący w tych okolicznościach nie może przerzucać odpowiedzialności za zaistniałą sytuację na nienależyty system wymiany informacji o podmiotach pobierających emeryturę rolniczą – pomiędzy KRUS a organami ARiMR. Ewentualna współpraca tych organów pozostawałaby bez wpływu na obowiązek informacyjny ciążący na skarżącym z mocy prawa. Pomimo wielokrotnego pouczania skarżącego o tym obowiązku nie tylko nie podjął on żadnych działań, aby samodzielnie poinformować organ ARiMR o przyznanym mu prawie do emerytury, lecz w dalszej perspektywie, aby przekazywać do tego organu wiadomości o zmianie wysokości wynikającego stąd świadczenia.
5.Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym..
5.1.Na powyższy wyrok została wniesiona skarga kasacyjna, w której na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." pełnomocnik strony, zaskarżył wyrok w części oddalającej skargę na decyzję organu.
5.2.Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 poprzez błędne przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że w stosunku do Skarżącego nie znalazły zastosowania przesłanki uzasadniające okoliczność braku obowiązku naliczenia wobec Skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej;
2) art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 poprzez błędne przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że Skarżący nie działał w dobrej wierze i w konsekwencji nieuznanie, że w stosunku do Skarżącego znajduje zastosowanie czteroletni okres przedawnienia dla roszczenia o zwrot nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
5.3.Na podstawie 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji oraz organy administracyjne obu instancji, istotnej okoliczności sprawy polegającej na tym, że już w momencie wydawania decyzji przyznającej Skarżącemu rentę strukturalną spełniał on przesłanki umożliwiające mu otrzymanie emerytury rolniczej, co powinno również po stronie organu administracji publicznej doprowadzić do bezzwłocznej interwencji w niniejszej sprawie uniemożliwiającej powstanie zaległości w tak wielkich rozmiarach;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 9 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji, że organy administracyjne rozpatrując niniejszą sprawę zaniechały, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy wykonania, obowiązku polegającego na czuwaniu aby strona biorąca udział w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielano stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
5.4.Na podstawie art. 176 p.p.s.a w związku z art. 188 p.p.s.a. pełnomocnik strony wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu pierwszego wyroku oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego,
2) zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
5.5.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
6.Wyrok Sądu Kasacyjnego.
6.1.Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
6.2.Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a zatem podlega oddaleniu.
6.3.Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
6.4.Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Norma wyrażona w art. 183 § 1 p.p.s.a., oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami oraz wnioskami zawartymi w skardze kasacyjnej (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Natomiast związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które wyraźnie zostały wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W procesie rozpoznawania tych zarzutów NSA nie jest jednak władny do dokonywania wykładni zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowania, czy też uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej, których prawidłowe formułowanie polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wskazaniu na czym to naruszenie polegało (wyrok NSA z 18 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 69/09, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno przy tym szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Prawidłowe sformułowanie podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. winno sprowadzać się do zarzutu i argumentacji obejmującej adekwatne przepisy p.p.s.a. oraz przepisy postępowania administracyjnego. Przy czym niepełne wskazanie tego rodzaju przepisów postępowania nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1).
Wady skargi kasacyjnej dotyczące usytuowania naruszonych przepisów same przez się nie stanowią podstawy uznania zarzutów za niezasadne (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2007 r., II GSK 938/06).
Przedstawienie powyższych uwag ogólnych co do sposobu konstruowania skargi kasacyjnej było niezbędne z uwagi na jak się wydaje oczywistą omyłkę w sformułowaniu zarzutów kasacyjnych w niniejszej sprawie, przez pełnomocnika strony, poprzez przedstawienie zarzutów naruszenia prawa materialnego ze wskazaniem na art.174 pkt 2 p.p.s.a., natomiast naruszenia przepisów prawa procesowego ze wskazaniem na art.174 pkt 1 p.p.s.a; Pełnomocnik strony nie sformułował też w sposób prawidłowy, podstaw kasacyjnych z innych względów . W przypadku zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego, pełnomocnik nie wyjaśnił, czy przepisy te zostały naruszone przez ich błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie. Natomiast w przypadku wskazanego naruszenia przepisów postępowania, nie wyjaśnił jaki te naruszenia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, co jest wymogiem ustawowym skargi kasacyjnej. Te uchybienia tak jak już wskazano wyżej, nie stanowią podstawy do uznania zarzutów za niezasadne, ale ograniczają kontrolę zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
6.5.Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ma ustalenie, czy wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności zwalniające go spod obowiązku zwrotu nienależnie pobieranej renty strukturalnej, to jest przesłanki z art. 73 ust. 4 lub ust. 5 rozporządzenia 796/2004.
6.6.Stosownie do art. 73 ust. 1 rozporządzenia 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Zgodnie jednak z art. 73 ust. 4 tego rozporządzenia796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Jak wynika z kolei z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
6.7.Odnosząc powyższe przepisy do rozpoznawanej sprawy wskazać na wstępie należy, iż organ ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności nie ze względu na samo osiągnięcie przez skarżącego wieku emerytalnego przed dniem wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną, lecz ze względu na jednoczesne pobieranie przez skarżącego renty strukturalnej w pełnej wysokości oraz emerytury rolniczej, co pozostawało w sprzeczności z § 14 ust. 1 rozporządzenie RM. Ten ostatni przepis przewiduje bowiem, że w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Nie jest natomiast sporne pomiędzy stronami niniejszego postępowania, że skarżącemu została przyznana emerytura już po wydaniu decyzji w sprawie renty strukturalnej, przez co o kwotę tej emerytury – w oparciu o § 14 ust. 1 rozporządzenia RM – renta strukturalna powinna ulec zmniejszeniu.
6.8. Wobec powyższego nie sposób uznać zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 za zasadny. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, w której dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu i jednocześnie błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1933/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organ błędu takiego nie popełnił. Nienależny charakter części z przyznanych w niej płatności wynika z okoliczności, która wystąpiła już po jej wydaniu – przyznania skarżącemu emerytury rolniczej w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] marca 2007 r. – a której to okoliczności nie sposób poczytywać w kategorii błędu któregokolwiek z organów administracji publicznej.
6.9..Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kasacyjnie kwestii przedawnienia stwierdzić należy, że w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 jako zasadę przyjęto dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności z wyjątkami sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze. W świetle tej regulacji uznanie, że skarżący działał w dobrej wierze powoduje przyjęcie krótszego, czteroletniego okresu przedawnienia, przez co – mając na względzie, że został on po raz pierwszy powiadomiony o nieuzasadnionych charakterze dochodzonych płatności 7 października 2014 r. – doszłoby do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności wypłaconych przed dniem [...] października 2010 r.
6.10.Aby prawidłowo rozstrzygnąć powyższą kwestię, najpierw ustalenia wymaga, na kim spoczywa ciężar udowodnienia faktów (ciężar dowodu) w zakresie wskazanym w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.
W Kodeksie postępowania administracyjnego brak jest regulacji dotyczącej zagadnienia ciężaru dowodu, jak to na gruncie Kodeksu cywilnego przewiduje art. 6 k.c. W myśl tego przepisu ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przeważa pogląd, że w postępowaniu administracyjnym nie ma zastosowania przepis art. 6 k.c. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2006 r. I FSK 197/06 (Lex nr 262147). W kodeksie tym nie ma bowiem przepisu, który odpowiadałby treści art. 6 k.c. Ponadto przepis ten uwzględnia specyfikę postępowania kontradyktoryjnego, która charakteryzuje postępowanie cywilne.
Rozkład ciężaru dowodu jest kwestią materialnoprawną. Innymi słowy, rozkład ciężaru dowodu wynika zasadniczo z przepisu prawa materialnego, który organ administracji publicznej ma obowiązek zastosować w sprawie (art. 6 k.p.a.). Może zatem zaistnieć sytuacja, iż w świetle przepisu prawa materialnego udowodnienie określonej okoliczności faktycznej obciąża stronę postępowania, nie zaś organ.
6.11.Treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 nie pozostawia wątpliwości, że w okolicznościach wskazanych w tym przepisie dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 113/13 )
6.12.Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej, jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nieposiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy.
Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach ostrożności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r" sygn. akt II GSK 1209/11),
6.13. W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił w okolicznościach faktycznych sprawy, iż nie sposób przyjąć, aby skarżący pozostawał w dobrej wierze. Brak jest bowiem takich okoliczności, które usprawiedliwiałyby jego przekonanie o tym, że pomimo przyznania mu prawa do emerytury rolniczej, przysługuje mu także prawo do renty strukturalnej w pełnej wysokości.
Nie można bowiem pominąć okoliczności, na którą trafnie zwrócił uwagę Sad I instancji, iż skarżący w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Przygodzicach z [...] marca 2007 r. o przyznaniu renty strukturalnej został w sposób wyraźny i jednoznaczny pouczony o tym, że "w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury" (pkt 3 pouczenia zawartego w decyzji).
W konsekwencji to wyłącznie na skarżącym ciążył bowiem obowiązek poinformowania organu o przyznaniu emerytury rolniczej (uzyskania własnego źródła dochodu), o czym był wielokrotnie pouczany.tj. w terminie 14 dnia od dnia zaistnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, co wynikało nie tylko z pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej (pkt 2), lecz również z § 23 rozporządzenia RM.
O obowiązku tym pouczano skarżącego także przy okazji każdego zwiększenia wysokości przysługującej mu renty strukturalnej, spowodowanego waloryzacją najniższego świadczenia emerytalnego. Skarżący w tych okolicznościach nie może przerzucać odpowiedzialności za zaistniałą sytuację na nienależyty system wymiany informacji o podmiotach pobierających emeryturę rolniczą – pomiędzy KRUS a organami ARiMR. Pomimo wielokrotnego pouczania skarżącego o tym obowiązku nie tylko nie podjął on żadnych działań, aby samodzielnie poinformować organ ARiMR o przyznanym mu prawie do emerytury, lecz w dalszej perspektywie, aby przekazywać do tego organu wiadomości o zmianie wysokości wynikającego stąd świadczenia.
6.10.Z tych wszystkich względów stanowisko skarżącego kasacyjnie nie ma prawnego uzasadnienia. Oznacza to, że wyrok Sądu I instancji poprawnie ujmuje problem "przedawnienia", a w konsekwencji właściwie wykłada treść tego przepisu i poprawnie przyjmuje, że przepis ten był właściwie stosowany przez organy ARiMR.
W konsekwencji za niezasadne uznać też należało zarzuty naruszenia przepisów postepowania art.8 i 9 kpa, bowiem to na stronie ciążył obowiązek poinformowania organu ARiMR o przyznanym mu prawie do emerytury, o czym był wielokrotnie pouczany przez organ.
6.11.Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art.204 pkt 1 p.p.s.a.