I GSK 679/10

I GSK 679/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-08-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ludmiła Jajkiewicz
Rafał Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Gronowski
Symbol z opisem
6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne
Celne prawo
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1559/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-05-25
I GZ 21/10 - Postanowienie NSA z 2010-02-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 236 ust. 1
Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
Dz.U.UE.L 2003 nr 236 poz 33 art. 2, art. 58
Akt dotyczący warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Lotewskiej, Republiki Litewskiej,  Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Slowenii i Republiki Slowackiej oraz dostosowań w Traktatach  stanowiących podstawę Unii Europejskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędziowie NSA Stanisław Gronowski del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. E. M. P. Spółki z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1559/09 w sprawie ze skargi D. E. M. P. Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1559/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę "D. E. M. P." Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu należności celnych. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], którą organ ten odmówił skarżącej spółce zwrotu cła z tytułu importu towarów.
Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych, które stwierdziły, że pismem z dnia 12 lutego 2009 r. (doprecyzowanym w zakresie podstawy prawnej żądania w dniu 23 kwietnia 2009 r.) skarżąca spółka wystąpiła do organu celnego z wnioskiem o zwrot, w trybie art. 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE Nr L 302 z dnia 19 października 1992 r., str. 1, ze zm.; dalej powoływane jako: WKC) w związku z art. 899 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z dnia 11 października 1993 r., str. 1, ze zm.; dalej powoływane jako: RWKC), należności celnych w kwocie 61,70 zł wraz z odsetkami, wynikających ze zgłoszenia celnego z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], na podstawie którego objęto procedurą dopuszczenia do obrotu towar w postaci elementów elektronicznych (płytki drukowane do TV). Zdaniem strony, należności celne pobrane w okresie od 1 maja do 30 września 2004 r. są nienależne, bowiem część wspólnotowych aktów prawnych dotyczących stosowania prawa celnego została opublikowana w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ze znacznym opóźnieniem sięgającym 1 października 2004 r. (co było spowodowane koniecznością przetłumaczenia ich na język polski), a zatem do tej daty brak było przepisów stanowiących podstawę wykonania określonych obowiązków, w tym wyliczenia należności oraz podstawy do ich pobrania. Strona powołała się przy tym na wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie C-161/06 (Skoma-Lux przeciwko Celni Reditelstvi Olomouc), w którym stwierdzono, że artykuł 58 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE Nr L 236 z dnia 23 września 2003 r., str. 33, ze zm.; dalej powoływany jako: Akt dotyczący warunków przystąpienia lub traktat akcesyjny) sprzeciwia się temu, aby obowiązki zawarte w przepisach wspólnotowych, które nie zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w języku nowego państwa członkowskiego, jeżeli język ten jest językiem urzędowym Unii, mogły zostać nałożone na jednostki w tym państwie, nawet jeżeli mogły one zapoznać się z tymi przepisami przy użyciu innych środków. Organy celne odmówiły zwrotu należności celnych, bowiem strona nie zachowała określonego w art. 239 ust. 2 tiret 1 WKC terminu na złożenie wniosku w sprawie zwrotu należności celnych (12 miesięcy od dnia powiadomienia o zarejestrowaniu kwoty wynikającej z długu celnego), a także nie wystąpiły przesłanki zwrotu określone w art. 899 ust. 1 i 2 RWKC. Organ celny wskazał ponadto, że przepisy, na podstawie których strona zadeklarowała należności celne w zgłoszeniu celnym były takie same jak przepisy opublikowane w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a zatem pomimo braku prawidłowej publikacji stosowanych przepisów prawa celnego strona zapoznała się z ich treścią i zastosowała je w zgłoszeniu celnym.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia od dnia przystąpienia nowe Państwa Członkowskie są związane postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia; postanowienia te są stosowane w nowych Państwach Członkowskich zgodnie z warunkami określonymi w tych traktatach i w niniejszym Akcie. W ocenie Sądu, przepisy tych aktów prawnych nie uzależniają ich obowiązywania na terytorium Polski od ogłoszenia tych aktów w języku polskim w Dzienniku Urzędowym WE. Generalną zasadą jest zatem przyjęcie całego dorobku prawnego Wspólnoty przez państwa do niej przystępujące, od daty akcesji poczynając, z wyjątkami wyraźnie określonymi w aktach akcesyjnych.
Odnosząc się do wskazywanego przez skarżącą wyroku ETS z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie C-161/06, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tezach 70-73 wspomnianego wyroku ETS określił zakres w jakim dopuszczalne jest odniesienie zawartej w nim wykładni prawa wspólnotowego do spraw już ostatecznie rozstrzygniętych. W uzasadnieniu omawianego wyroku ETS kładzie szczególny nacisk na aspekt wymogów pewności prawa - dopuszczając jedynie w szczególnych przypadkach ewentualne uchylenie skutków orzeczeń wydanych na podstawie przepisów, które w dacie orzeczenia nie były opublikowane w języku kraju członkowskiego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, całkowicie sprzeczne z wymogami pewności prawa byłoby przyjęcie, że w sprawach objętych regulacją wspólnotową – w okresie od czasu akcesji i utraty mocy obowiązującej przez poprzednio obowiązujące przepisy krajowe do czasu oficjalnego ogłoszenia aktów wspólnotowych w języku polskim – istniała próżnia prawna. Znaczenie wyroku ETS w sprawie Skoma-Lux dla stosunków prawnych powstałych przed jego wydaniem polega zatem na stworzeniu rozwiązania o charakterze wyjątkowym, umożliwiającym uniknięcie przez stronę negatywnych konsekwencji braku tłumaczenia aktu wspólnotowego na język kraju członkowskiego. Jeśli importer w okresie poprzedzającym datę opublikowania w języku polskim tekstów wspólnotowego prawa celnego dokonał zgłoszenia celnego i zapłacił określone środki, związane z tym zgłoszeniem, to stanowią one bez wątpienia należności celne i podatkowe z tytułu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu towarów. Skoro zaś wobec skarżącej spółki nie zastosowano sankcji administracyjnych ani środków naruszających prawa podstawowe, to trudno dopatrywać się w omawianym wyroku ETS podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji organu ustalającej zobowiązania celne strony skarżącej - zgodnie z jej wnioskiem.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zasadnie stwierdził organ odwoławczy, że skarżąca wniosek o zwrot cła złożyła z uchybieniem określonego w art. 239 ust. 2 WKC dwunastomiesięcznego terminu od dnia powiadomienia dłużnika o należnościach - i to niezależnie czy za datę początkową biegu powyższego terminu przyjąć datę wskazaną w polu 54 dokumentu SAD (to jest [...] sierpnia 2004 r.), czy też, co można by ewentualnie rozważać, datę 1 października 2004 r., jako datę publikacji przepisów wspólnotowych w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że elementem istotnym dla zastosowania właściwych przepisów odnoszących się do długu celnego, a co za tym idzie odpowiedniej procedury celnej jest chwila przyjęcia zgłoszenia celnego (rozumianego jako data przedstawienia organowi celnemu stosownego dokumentu SAD). Z uwagi na okoliczność, iż zgłoszenia dokonano w dniu [...] sierpnia 2004 r., a skarżąca nie kwestionuje tożsamości obowiązku jaki wykonała w czasie, gdy przepisy nie były jeszcze prawidłowo opublikowane z tymi, które wynikały z przepisów po prawidłowej publikacji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy uiszczone należności uznać należy za prawnie należne i jako takie, uwzględniając wytyczne zawarte w powołanym wyroku ETS, nie podlegające weryfikacji.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożyła "D. E. M. P." Sp. z o.o., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła:
1. rażące naruszenia prawa materialnego, prawa wspólnotowego, mającego pierwszeństwo przed prawem krajowym, poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, a to art. 254 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską w związku z art. 2 i art. 58 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia, polegające na:
a) błędnym i nieuprawnionym przyjęciu, iż przepisy powyższych aktów prawnych nie uzależniają ich obowiązywania na terytorium Polski od ogłoszenia tych aktów w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, pomimo jasnych i czytelnych zasad zawartych w przepisach tych aktów prawnych, a także wbrew wiążącemu państwa członkowskie prejudycjalnemu orzecznictwu ETS (w szczególności wyroku z dnia 11 grudnia 2007 r. dotyczącego pytania prejudycjalnego w sprawie czeskiej C-161/06), które jednoznacznie wyklucza możliwość powoływania się na przepisy wspólnotowe, które nie zostały przetłumaczone na język danego kraju i opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a którego treść w polskim prawie stanowi również przesłankę wznowienia postępowania;
b) naruszeniu zasady pewności prawa poprzez przyjęcie, iż informacyjne opublikowanie przepisów prawa wspólnotowego na stronach internetowych daje gwarancję pewności oceny prawnej tego, że adresaci, w tym i skarżąca, dowiedzieli się o treści przysługujących im praw lub nałożonych na nich obowiązków, zgodnie z autentyczna treścią aktów prawnych,
zdaniem strony, działanie takie pozostaje w oczywistej sprawczości z postanowieniem zawartym w Ogłoszeniu Prezesa RM z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie stosowania prawa Unii Europejskiej (M.P. z dnia 14 maja 2004 r.), w myśl którego akty prawa Unii Europejskiej podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wydanym przez Biuro Publikacji Wspólnot Europejskich z siedzibą Luksemburgu;
2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, a to:
a. art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej powoływana jako: k.p.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez nienależyte rozważenie zarzutów skargi oraz nierozważnie wniosku zawartego w piśmie uzupełniającym, stanowiącym załącznik do protokołu oraz niezastosowanie środków usuwających naruszenie prawa w stosunku do czynności dokonanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w P. w dniu 7 czerwca 2004 r. w ramach zgłoszenia celnego przez skarżącą do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu, w szczególności poprzez zaniechanie uznania tychże czynności za nieważne i w konsekwencji bezskuteczne, co w tym przypadku skutkuje nieważnością postępowania, którą Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu, zwłaszcza przez wzgląd na takie przesłanki nieważności decyzji, jak wydanie jej z naruszeniem podstawowych obowiązków proceduralnych, wynikających z art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) i art. 4 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) poprzez zastosowanie do odprawy celnej obcojęzycznego tekstu, co stanowiło naruszenie obowiązującej w polskim prawie zasady "publikacji prawa", oznaczającej konieczność ogłoszenia każdego aktu prawnego w stosowanym publikatorze dla możliwości przyjęcia jego obowiązywania;
b. art. 6 i 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego poprzez:
- zaniechanie dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz naruszenie reguł kontroli prawidłowości ustaleń faktycznych w sprawie, a w szczególności nieuwzględnienie okoliczności naruszenia prawa (art. 120 w związku z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej) przez organ podatkowy – Dyrektora Izby Celnej w W., który obowiązany jest do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa,
- uchybienie obowiązkowi ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi, a w szczególności zarzutów podniesionych w piśmie uzupełniającym - załączniku do protokołu, gdzie pełnomocnik skarżącej wniósł o zastosowanie środków usuwających naruszenie prawa oraz uznanie za nieważne, a w konsekwencji bezskuteczne czynności dokonanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w P. w ramach zgłoszenia celnego przez skarżącą do procedury dopuszczenia do obrotu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona stwierdziła, że po wejściu Polski do struktur Unii Europejskiej przepisy wspólnotowe zaczęły obowiązywać w Polsce, lecz nie w całości, gdyż przed terminem akcesji ogłoszono jedynie część z nich – prawo pierwotne. Akty prawa wtórnego, a więc m.in. rozporządzenia, dyrektywy (w tym WKC), na mocy art. 58 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia miały dopiero zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE, co też się stało z tym, że polskie wydanie specjalne zawierające tłumaczenia na język polski aktów prawnych obowiązujących w dniu 1 maja 2004 r., zostało ukończone dopiero około 22 marca 2006 r. Rozpatrując indywidualne sprawy, organy celne nie mogły powoływać się na przepisy wspólnotowe, które nie zostały przetłumaczone na język danego kraju opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE. Stanowisko takie zajął ETS w powoływanym orzeczeniu C-161/06.
W polskim porządku prawnym nie ma możliwości, aby akt prawny obowiązywał, jeżeli nie został ogłoszony. Oznacza to – zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną – że w badanym stanie faktycznym należało przyjąć, iż Wspólnotowy Kodeks Celny wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niego nie obowiązywał do czasu jego publikacji w Dzienniku Urzędowym UE, a więc czynności celne dokonane do dnia 1 października 2004 r. w oparciu o przepisy WKC były nieważne, a w konsekwencji nie mogły wywołać skutków prawnych. Zdaniem strony skarżącej, w analizowanym okresie, to jest od 1 maja do 1 października 2004 r., nie występowało zjawisko "próżni prawnej", zaś aktem prawnym który powinien mieć zastosowanie w tym okresie była Ordynacja podatkowa – wobec nieobowiązywania wtórnego prawa wspólnotowego, w tym również WKC.
W piśmie procesowym z dnia 10 listopada 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Przypomnienie podstawowych zasad dotyczących podstaw kasacyjnych i zakresu badania sprawy w postępowaniu kasacyjnym jest celowe zważywszy, że podnoszone zarzuty w części zostały sformułowane w sposób uniemożliwiający przyjęcie, by wyznaczały zakres badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.
"D. E. M. P." Sp. z o.o. w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymieniła jako naruszone art. 5, art. 7 w związku z art. 77 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepisy te nie miały zastosowanie w sprawie i tym samym nie mogły zostać naruszone. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12 oraz działu IV Ordynacji podatkowej. Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego nie ma więc zastosowania.
Strona wnosząca skargę kasacyjną w ramach, oznaczonego jako pkt 2a osnowy skargi kasacyjnej, zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymienia jako naruszony art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. bez powiązania tego przepisu z normą prawa materialnego. Wymieniony przepis stanowi podstawę uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia prawa materialnego. Zarzut jego samodzielnego naruszenia nie stanowi skutecznego środka uruchomienia kontroli instancyjnej wymykając się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2008 r., sygn. akt II GSK 271/08, LEX nr 516815). Wymienione w ramach tego zarzutu przepisy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a. nie odnoszą się do materii zarzucanego nienależytego rozważenia zarzutów skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że wniosek o zwrot należności celnych został złożony po upływie określonego w art. 239 ust. 2 WKC dwunastomiesięcznego terminu do jego wniesienia i że nie zachodził należycie uzasadniony, wyjątkowy przypadek uzasadniający zezwolenie na przekroczenie tego terminu. Był to jeden z zasadniczych powodów oddalenia skargi. Strona wnosząca skargę kasacyjną nie wymieniła art. 239 ust. 2 WKC jako naruszonego, wobec czego opisane stanowisko pozostał poza granicami kontroli instancyjnej.
"D. E. M. P." Sp. z o.o. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, że nie zastosował art. 135 p.p.s.a. poprzez uznanie za nieważne czynności organu celnego dokonanych 7 czerwca 2004 r., a także, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wniosku strony w tym zakresie. Art. 135 p.p.s.a. stanowi podstawę zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia tego przepisu wystarczy stwierdzić, że znajduje on zastosowanie jedynie w przypadku uwzględnienia skargi (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009 r., wyd. III). Skarga w niniejszej sprawie została oddalona, wobec czego Sąd pierwszej instancji nie miał możliwości zastosowania art. 135 p.p.s.a., ani obowiązku odnoszenia się do wniosku o zastosowanie tego przepisu.
Stanowisko strony wnoszącej skargę kasacyjną, prezentowane w ramach wszystkich zarzutów, sprowadza się do twierdzenia, że skoro w chwili dokonywania zgłoszenia celnego akty wspólnotowe z zakresu prawa celnego nie zostały opublikowane w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, to uiszczone przez podmiot dokonujący obrotu z zagranicą należności celne powinny podlegać zwrotowi na zasadach słuszności. "D. E. M. P." Sp. z o.o. w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego i w przeważającej liczbie przypadków w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawia założenie, że niepublikowane w języku polskim akty prawne nie obowiązywały, wobec czego dokonywane na ich podstawie czynności organów celnych dotknięte były nieważnością. Przedstawione poglądy i założenia nie są słuszne.
W art. 2 traktatu akcesyjnego zawarta jest regulacja, zgodnie z którą "Od dnia przystąpienia nowe Państwa Członkowskie są związane postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia; postanowienia te są stosowane w nowych Państwach Członkowskich zgodnie z warunkami określonymi w tych Traktatach i w niniejszym Akcie". Jak z tego wynika z dniem akcesji (1 maja 2004 r.) w nowoprzyjętych państwach członkowskich, w tym w Rzeczypospolitej Polskiej, zaczęły obowiązywać wydane przed akcesją akty prawa wspólnotowego. Akty te stosowane są na zasadach określonych w szczególności w art. 249 TWE, to jest, między innymi, zgodnie z regułą bezpośredniego skutku stosowaną w odniesieniu do niektórych aktów prawa pochodnego. Stan taki powstał mimo tego, że w dniu akcesji akty prawa wspólnotowego nie były publikowane w języku polskim.
Regulacja zawarta w art. 58 traktatu akcesyjnego stanowi, że "Teksty aktów instytucji oraz Europejskiego Banku Centralnego przyjętych przed przystąpieniem i sporządzone przez Radę, Komisję lub Europejski Bank Centralny w językach: czeskim, estońskim, litewskim, łotewskim, maltańskim, polskim, słowackim, słoweńskim i węgierskim są od dnia przystąpienia tekstami autentycznymi na tych samych warunkach, co teksty sporządzone w obecnych jedenastu językach. Zostaną one opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, jeśli teksty w obecnych językach były w ten sposób opublikowane".
Celem wypełnienia wskazanego w cytowanym przepisie obowiązku instytucji Unii Europejskiej wydawane jest wydanie specjalne Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej, w którym publikowane są w języku polskim akty prawa wspólnotowego wydane przed akcesją.
W sprawie Skoma – Lux ETS doszedł do wniosku, że "art. 58 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia sprzeciwia się, aby obowiązki zawarte w przepisach wspólnotowych, które nie zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w języku nowego państwa członkowskiego, jeżeli język ten jest językiem urzędowym Unii, mogły zostać nałożone na jednostki w tym państwie, nawet jeżeli mogły one zapoznać się z tymi regulowaniami przy użyciu innych środków".
Z omawianego wyroku wynika, że ETS nie kwestionuje obowiązywania (ważności) aktów, o jakich mowa w art. 2 traktatu akcesyjnego. Problem dotyczy wykładni i w efekcie stosowania prawa wspólnotowego w określony sposób, to jest poprzez nakładanie obowiązków na jednostki. ETS formułując takie stanowisko miał na względzie wymienioną w skardze kasacyjnej jako naruszoną zasadę pewności prawa.
W niniejszej sprawie nie zachodziła wskazana w omawianym wyroku ETS sytuacja nałożenia obowiązków zawartych w przepisach wspólnotowych, gdyż importer dobrowolnie zadeklarował i uiścił należności celne. Wobec tego to nie organy celne lecz importer zachowywał się w zgodzie z aktami prawnymi w językach innych niż polski. Regulacje zawarte w art. 4 ustawy o języku polskim określające język polski jako język urzędowy instytucji i urzędów nie miały zastosowania.
Obowiązywanie aktów prawa wspólnotowego z zakresu prawa celnego jest okolicznością, skutkiem której kwota uiszczonych należności celnych była prawnie należna wobec czego nie zachodziła uzasadniająca jej zwrot sytuacja przewidziana w art. 236 ust. 1 WKC. Ta sama okoliczność wyłącza możliwość przyjęcia przedstawionego w uzasadnieniu skargi stanowiska co do zasadności stosowania, w miejsce nieobowiązujących zdaniem strony aktów wspólnotowych, przepisów prawa krajowego, między innymi jako podstawy prawnej określenia terminu do złożenia wniosku o zwrot należności celnych.
Strona wnosząca skargę kasacyjną, chociaż powołuje się na zasady słuszności, nie wymienia jako naruszonych art. 239 WKC ani art. 899 RWKC stanowiących podstawę prawną zwrotu należności na tej zasadzie. Wobec tego jedynie marginalnie godzi się zaznaczyć, że zasada słuszności nie jest stosowana w sytuacjach dotyczących ogółu przedsiębiorców, jaką jest brak dostępu do Dziennika Urzędowego z daną wersją językową, a jedynie w indywidualnie wyodrębnionych szczególnych przypadkach. W powoływanej w toku postępowania sprawie C – 160/84 Kavallas ETS opowiedział się za zastosowaniem zasady słuszności w szczególnej sytuacji, której tylko jednym z elementów był brak dostępu do aktu prawnego w wersji językowej kraju importera, na którego nałożono obowiązki wynikające z nieprzetłumaczonego aktu prawnego. W sprawie występowały różnorakie okoliczności faktyczne związane, najogólniej rzecz biorąc, z niewłaściwym działaniem greckich organów celnych, które - miedzy innymi - nienależycie pouczyły importera co do sposobu wypełnienia dokumentów pozwalającego na uniknięcie wnoszenia opłat. ETS skupił się na kwestii występowania w sprawie szczególnych okoliczności nie odnosząc się wprost do zagadnienia braku greckiej wersji językowej.
Skarga kasacyjna z wymienionych powodów podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.