I GSK 655/24

I GSK 655/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Michał Kowalski /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gd 1011/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-02-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 2, 3, 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 1011/23 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2023 r. nr UP-703/2023/1 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 2023 r. nr UP – 703/2023 i z dnia 17 stycznia 2022 r. nr 90/2022; 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A.B. 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 1011/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 listopada 2023 r., nr UP-703/2023/1 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
12 października 2021 r. A.B. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o: 1) umorzenie postępowań egzekucyjnych z uwagi na przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, 2) dokonania odpisania z karty płatnika wszystkich przedawnionych należności, 3) umorzenia nieprzedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wpłat na FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, z uwagi na treść art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.
Decyzją z 17 stycznia 2022 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 361 974,19 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 90 076,08 zł. Decyzją z 26 kwietnia 2022 r. ZUS utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.
Wyrokiem z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22 WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 26 kwietnia 2022 r., ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. brak udokumentowania w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, materiał dowodowy był nieczytelny, niekompletny, brak było dokumentów (dowodów) odnoszących się do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności. Sąd zaznaczył, że akta nie zawierały dowodów w postaci danych wygenerowanych z systemów elektronicznych, dokumentów przedstawionych przez stronę (wniosku o umorzenie, orzeczenia o niepełnosprawności syna, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów odnoszących się do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości). WSA wskazał, że organ ponownie rozpatrujący sprawę miał także obowiązek odniesienia się do kwestii przedawniania należności z tytułu składek, co możliwe jest w sytuacji, gdy ustalenia te dokonywane są na podstawie materiału dowodowego będącego w jego posiadaniu.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, ZUS decyzją z 28 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 17 stycznia 2022 r.
Wyrokiem z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 122/23, WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 28 grudnia 2022 r., ponieważ wskazania zawarte w wyroku z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22, nie zostały uwzględnione przez ZUS w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Akta sprawy nadal nie zawierały dokumentów odnoszących się do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości, danych wygenerowanych z systemów elektronicznych ani dokumentów odnoszących się do kwestii przedawnienia, w tym żadnych tytułów wykonawczych ani zwrotnych potwierdzeń ich odbiorów, żadnych upomnień dotyczących należności za okresy od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r, do września 2015 r., ani zwrotnych potwierdzeń ich odbiorów, żadnej dokumentacji dotyczącej zabezpieczenia hipotecznego zaległości za grudzień 2008 r. oraz za okresy od lutego do grudnia 2009 r. i od lutego 2010 r. do lipca 2011 r. (w tym dokumentów, które były podstawą wpisania hipoteki, np. wnioski do sądu wieczystoksięgowego). W związku z powyższym, wobec braku przedstawienia w aktach sprawy całości materiału dowodowego stanowiącego podstawę ustalonego stanu faktycznego, w oparciu o który ZUS rozstrzygnął sprawę, niemożliwym stało się dokonanie przez sąd weryfikacji twierdzeń organu zawartych w zaskarżonej decyzji.
Sąd podkreślił, że obowiązkiem organu jest odniesienie się do kwestii przedawnienia. ZUS wyjaśnił co prawda, że należności za okresy: od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której został wnioskodawcą zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym organ nie odniósł się do kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, z uwagi na rozbieżność adresu do korespondencji wskazanego na formularzu urzędowym, a adresu strony, na który organ kierował korespondencję. Sąd wskazał, że punktem wyjścia dla rozważań w przedmiocie prawidłowości i skuteczności dokonywanych doręczeń winna być okoliczność, że z przedłożonego formularza ZUS ZFA z 7 października 2009 r. wynika, że wobec niewypełnienia rubryki IX "adres do korespondencji płatnika składek (wpisać, jeśli adres do korespondencji jest inny niż adres siedziby płatnika składek)", adresem do korespondencji był podany w rubryce VII "adres siedziby płatnika składek".
Ponadto, zadaniem Sądu organ nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji jakie należności, z jakiego tytułu, za jaki okres, w jakich kwotach w poszczególnych tytułach zostały zabezpieczone hipotecznie. Organ nie wskazał kwot, tytułów z jakich powstały zaległości, numerów i dat tytułów wykonawczych, na podstawie których została wpisana hipoteka, co uniemożliwia weryfikację podnoszonej przez ZUS okoliczności o ustanowieniu hipoteki.
Decyzją z 19 września 2023 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z 17 stycznia 2022 r. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do WSA w Gdańsku, która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gd 953/23.
Natomiast zaskarżoną decyzją z 3 listopada 2023 r. ZUS działając na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. zmienił z urzędu własną decyzję z 19 września 2023 r. nr UP- 703/2023, w ten sposób, że w sentencji w miejsce: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej u.s.u.s.), utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 stycznia 2022 r., nr 90/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek" wpisał: Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. uchyla w całości decyzję z 17 stycznia 2022 r., nr 90/2022, odmawia umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 236 894,48 zł oraz umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 35 961,12 zł i umarza postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/2012-2/2013, 11/2013-5/2015 i 7/2015-9/2015, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015.
W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że do należności objętych niniejszym postępowanie zastosowanie ma art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednak istnieje w tym przepisie zastrzeżenie z art. 24 ust. 5b ustawy, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W konsekwencji powyższego, w ocenie ZUS nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego dla części zaległości, a co za tym idzie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Stąd też w ciągu pięciu lat od dnia wymagalności obowiązku przedawnieniu uległy składki, które wykazane były w decyzji ZUS z 17 stycznia 2022 r. na ubezpieczenia społeczne za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/2012-2/2013, 11/2013-5/2015 i 7/2015-9/2015, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 4/2012 - 2/2013 i 11/2013-9/2015. Zaś zaległości z tytułu składek za 12/2008 oraz od 2/2009 do 12/2009 i od 2/2010 do 7/2011 nie uległy przedawnieniu, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
Zdaniem organu, odsetki za zwłokę dla należności za okres 12/2008, od 2/2009 do 1/2011 i 3/2011 naliczane są na dzień 10 października 2017 r., wydłużenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło poprzez prowadzone postępowanie egzekucyjne w okresie od 18 lutego 2009 r. do 9 października 2012 r. Za okres 2/2011 odsetki naliczone są na dzień 13 grudnia 2017 r., wydłużenie biegu przedawnienia nastąpiło poprzez prowadzone postępowanie egzekucyjne od 1 kwietnia 2011 r. do 12 grudnia 2012 r. Za okres od 4/2011 do 7/2011 odsetki są naliczone na 10 lutego 2018 r., ponieważ prowadzone było postępowanie egzekucyjne od 6 czerwca 2011 r. do 9 października 2012 r. oraz wydana została decyzja określająca wysokość zadłużenia z tytułu składek z 19 lipca 2016 r. (data wszczęcia postępowania - 20 kwietnia 2016 r., data uprawomocnienia się decyzji - 21 sierpnia 2016 r.).
Organ wskazał również, iż 16 maja 2012 r. dokonano na wniosek ZUS wpisu do hipoteki przymusowej - KW nr [...] dla należności za okres 12/2010-3/2011 - dot. tyt. [...], a 8 lutego 2011 r. wpis do hipoteki za okres 8/2010-11/2010, 7 października 2016 r. - wpis do hipoteki przymusowej - KW nr [...], jako zabezpieczenie zaległości za okres 4/2011-7/2011 oraz 16 grudnia 2010 r. za okres 12/2008-7/2010 KW nr [...].
Wskazując na treść art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. regulujących przesłanki całkowitej nieściągalności należności, ZUS stwierdził, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust, 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG 16 września 2015 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Od 1 lipca 2020 r. wnioskodawca nie był zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS z żadnego tytułu. Z KRS wynika natomiast, że jest Prezesem Zarządu spółki z o.o. i od 1 października 2023 r. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba powołana do pełnienia funkcji ma mocy aktu powołania, która z tego tytułu pobiera wynagrodzenie. Niemniej jednak nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem z ustaleń ZUS wynika, że strona jest właścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 62,83 m2 wraz z piwnicami o łącznej powierzchni 12,09 m2. Na nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu do hipoteki na łączną kwotę 65 338,37 zł. Jest także właścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej 1/2 części nieruchomości gruntowej (działka budowlana) o powierzchni 0,2401 ha. Na przedmiotowej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu do hipoteki na łączną kwotę 190 471,10 zł. Nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. oraz przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - w aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika US z 10 września 2020 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego dla należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej i podatku VAT. W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzono szereg czynności, jednakże nie ustalono należącego do strony majątku, który podlegałby egzekucji. Poinformowano, że strona nie posiada rachunku w banku, posiada pojazd marki [...] rok produkcji 1984 oraz pojazd marki [...] rok produkcji 1998, którego to współwłaścicielem jest bank, posiada 2 nieruchomości, które stanowią wspólność ustawową majątkową małżeńską, a od 1 lipca 2020 r. nie posiada zatrudnienia.
Ponadto organ egzekucyjny dokonał próby zastosowania egzekucji z pieniędzy, ruchomości i praw majątkowych - egzekucja z tych składników majątkowych okazała się nieskuteczna, pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem nie ustalono majątku podlegającego egzekucji. Nie została uwzględniona możliwość wszczęcia egzekucji z nieruchomości, których strona jest właścicielem i współwłaścicielem. Naczelnik US nie wskazał, aby egzekucja z ww. nieruchomości nie była możliwa, ani tym bardziej niedopuszczalna.
ZUS wskazał, że nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ należności za okres od 12/2008 do 7/2011 nie uległy przedawnieniu, ponieważ zabezpieczone są hipoteką, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. ZUS dokonał wpisu do hipoteki na ww. lokalu mieszkalnym o powierzchni 62,83 m2 wraz z piwnicami. W księdze wieczystej jako właściciel figuruje strona wraz z żoną na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Przed hipoteką ZUS na pierwszym miejscu wpisana jest hipoteka umowna zwykła banku na kwotę 6 490 zł (udzielony kredyt na zakup lokalu mieszkalnego). ZUS nie jest w posiadaniu wyceny nieruchomości. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji I instancji organ wskazał, że średnia wartość rynkowa nieruchomości oscyluje w okolicach 200 000 zł – 250 000 zł, niemniej w okresie ostatniego roku ceny nieruchomości jeszcze wzrosły. Zatem ewentualna licytacja lub sprzedaż również pozwoli na pokrycie części należności z tytułu składek ZUS. W opinii organu jest więc możliwe odzyskanie należności z tytułu nieopłaconych składek w wyniku przeprowadzenia egzekucji z tego majątku.
W związku z powyższym, w opinii organu, nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. W przedmiotowej sprawie nie występują też przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. W toku postępowania strona nie powoływała się na stan zdrowia. W aktach sprawy brak jest również aktualnych dokumentów, z których wynikałoby, że nieletni syn strony wymagał lub nadal wymaga stałej opieki, czy pomocy osób trzecich. Strona nie przedłożyła również żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że kiedykolwiek zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny; strona nie podlegała też z tego tytułu do ubezpieczeń.
W związku z powyższym ZUS uznał, że nie istnieją żadne przeszkody zdrowotne uniemożliwiające lub ograniczające możliwość uzyskania dochodów i nie ma przeciwskazań do podejmowania przez stronę pracy na etat lub dodatkowej pracy zarobkowej. Nie bez znaczenia jest i to, że nie przedłożono dokumentów, z których wynikałoby, że strona jest niezdolna do pracy, co oznacza, że ma możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS. Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca ma 47 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu 18 lat aktywności zawodowej, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że będzie jeszcze (na przestrzeni wielu lat) czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS.
ZUS stanął również na stanowisku, że obecna sytuacja finansowa strony jest przejściowa, bowiem aktualnie strona nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowych bez ważnych powodów, uszczupla swoje możliwości płatnicze, a tym samym lekceważy ciążące na niej obowiązki. Uzyskiwany dochód w postaci wynagrodzenia za pracę małżonki, kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 10 lipca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (tj. 4 543,03 zł) i umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na kwotę 1 250 zł (opłaty eksploatacyjne). Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi więc do wniosku, że sytuacja strony nosi znamiona ubóstwa, a egzystencja rodziny nie jest zagrożona.
W skardze do skierowanej WSA w Gdańsku A.B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 7 lutego 2024 r. WSA w Gdańsku oddalił skargę podnosząc w uzasadnieniu, że w wyniku ponownej analizy sprawy ZUS prawidłowo ustalił, że część należności wymienionych w sentencji decyzji z 17 stycznia 2022 r. uległa przedawnieniu, a więc wniosek o ich umorzenie jest w tym zakresie bezprzedmiotowy. Powyższe odnosi się wyłącznie do tych należności, które nie zostały zabezpieczone hipoteką, tj. składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/2012-2/2013, 11/2013-5/2015 i 7/2015-9/2015, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015.
W związku z powyższym, zdaniem Sądu zasadnie ZUS uchylił decyzję z 17 stycznia 2022 r. i umorzył postępowanie w pierwszej instancji w zakresie składek przedawnionych w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. o czym orzeczono w pkt 3 zaskarżonej decyzji z 3 listopada 2023 r.
WSA wskazał, że w odniesieniu do pozostałych należności ZUS prawidłowo odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie wskazanych należności składkowych.
Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z ewentualnym przedawnieniem dochodzenia należności sąd stwierdził, że należności pozostające na koncie płatnika składek, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie uległy przedawnieniu. Sąd wskazał, że w stosunku do skarżącego ZUS wydał postanowienie z 25 września 2023 r. umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 417/23, w którym sąd uchylił zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku i ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego. Sąd w omawianym wyroku nie podzielił stanowisk obu organów egzekucyjnych co do skutecznego doręczenia upomnień i odpisów tytułów wykonawczych. Powołując się na przepisy k.p.a., ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i u.s.u.s. Sąd uznał, że wskazany przez organ adres nie był właściwy do doręczeń. Konsekwencją wyroku sądu jest uznanie, że nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Ponieważ poza wyżej wymienionymi upomnieniami i odpisami tytułów wykonawczych nie skierowano innych upomnień i nie wystawiono innych tytułów wykonawczych w ciągu pięciu lat od dnia wymagalności obowiązku, należności uległy przedawnieniu.
Zdaniem Sądu, wydane postanowienie z dnia 25 września 2023 r. odnosi się wyłącznie do kwestii związanej z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek. ZUS dokonał ponownej oceny związanej z zaistnieniem podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a ocena ta skutkowała przyjęciem, że na skutek kierowania upomnień i tytułów wykonawczych na adres uznany przez WSA za błędny, nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na dochodzenie należności składkowych. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Analiza akt sprawy wskazuje, że wnioski o ustanowienie hipoteki zostały złożone przez organ 8 lutego 2011 r. i 16 maja 2012 r. - wpisy hipoteki przymusowej w KW NR [...] odnoszące się do należności za okres od sierpnia 2010 r. do listopada 2010 r. oraz od grudnia 2010 r. do marca 2011 r. Kolejne wnioski pochodziły z 16 grudnia 2010 r. oraz 7 października 2016 r. - wpisy hipoteki przymusowej w KW nr [...] dotyczące należności za okresy od grudnia 2008 r. do lipca 2010 r. oraz od kwietnia 2011 r. do lipca 2011 r.
Sąd stwierdził również, że ZUS zasadnie uznał, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. nie została spełniona podtrzymując w powyższym zakresie w całości argumentację organu przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem sądu zasadna jest ocena przez ZUS przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.
Organ właściwie przyjął, że w stosunku do dłużnika nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Działalność została wyrejestrowana. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem skarżący posiada wskazany majątek nieruchomy, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek. Fakt przedłożenia przez skarżącego postanowienia Naczelnika US z 10 września 2020 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego dla należności z tytułu podatku dochodowego nie świadczy o braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Postanowienie to odnosi się bowiem jedynie do wskazanych w nim składników majątku, wśród których nie wykazano nieruchomości, na których organ zabezpieczył się poprzez ustanowienie hipoteki.
WSA wskazał, że ponownie rozpoznając niniejszą sprawę ZUS ustalił, iż obecnie skarżący nie podlega ubezpieczeniom w ZUS. Od czasu wyrejestrowania działalności, tj. od 17 września 2015 r. podejmował zatrudnienie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 1 lipca 2020 r. w P. spółce z o.o. na pełny etat. Dodatkowo ustalono w KRS, że pełni funkcję Prezesa Zarządu ww. spółce. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na pełny etat, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyniosła: w okresie od czerwca do sierpnia 2023 r. odpowiednio 5 023,42 zł; 6 850,14 zł oraz 6 850,14 zł. Jak wynika z ustaleń organu, dłużnik jest zgłoszony przez swoją małżonkę do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym. Wykazany dochód w gospodarstwie domowym, składający się tylko z dochodu otrzymywanego przez żonę zobowiązanego, kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 10 lipca 2023 r. minimum socjalnego, które za I kwartał 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego zostało oszacowane na kwotę 4 543,03 zł, tj. 1.250 zł na osobę.
Sąd w pełni zaaprobował zatem wnioski organu, że pozornie trudna sytuacja materialna gospodarstwa domowego skarżącego jest spowodowana brakiem zatrudnienia, która nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej. Zatem jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie. Biorąc bowiem pod uwagę wiek dłużnika i brak przeciwskazań zdrowotnych, istnieje realna szansa - przy jego odpowiednim zaangażowaniu - na podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej, a co za tym idzie możliwości poprawy, w określonej perspektywie czasowej sytuacji materialnej rodziny i spłaty zaległości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik A.B. Na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2, art. 175 § 1, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a. zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1) art. 151 w zw. art. 3 § 1 w zw. z art. 134 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w następstwie braku wszechstronnego uzasadnienia przez sąd pierwszej instancji swojego rozstrzygnięcia, które uniemożliwia kontrolę instancyjną skarżonego wyroku, a w szczególności poprzez niepełne przedstawienie stanowiska strony skarżącej i brak wszechstronnego odniesienia się do zarzutów i argumentacji zawartych w skardze, w szczególności poprzez nie odniesienie się do:
- odmowy zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. Konstytucją,
- naruszenia art. 78 § 1 i 2 k.p.a., tj. zarzutu pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o uzupełnienie akt zawartego w piśmie z 7 września 2023 r., w którym strona wypowiedziała się w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego,
2) art. 153 oraz art. 170, art. 171 w zw. z art. 132 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie oceny prawnej wyrażonej w wyrokach WSA w Gdańsku z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22 oraz z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 122/23,
3) art. 134, art. 135, art. 153 oraz art. 170, art. 171 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 42 § 1, art. 43 k.p.a., poprzez zaniechanie oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Gdańsku z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 417/23,
4) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia w kontekście podniesionych przez stronę skarżącą na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego:
- naruszenia art. 78 § 1 i 2 k.p.a., poprzez pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o uzupełnienie akt zawartego w piśmie z 7 września 2023 r.;
- naruszenie art. 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, iż korespondencja kierowana na adres zamieszkania, a nie na adres zgłoszony do korespondencji, została skutecznie doręczona,
- naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 42 § 1, art. 43 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak skutecznego doręczenia upomnień, tytułów wykonawczych,
2. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:
1) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez brak odmowy jego zastosowania z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. Konstytucją,
2) art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez uznanie, iż należności objęte decyzją nie uległy przedawnieniu,
3) art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6; art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez uznanie, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia nieprzedawnionych należności.
W oparciu o postawione zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Gdańsku, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ w terminie 14 dni nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie natomiast z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., tak jak w rozpoznawanej sprawie, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.).
W tym miejscu należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne lub też ich uzasadnienie. Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych – doradców podatkowych, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1353/09, 30 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1961/08, 29 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 2048/08).
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Za zasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty zawarte w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej, oparte na art. 153 p.p.s.a. Co prawda niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (tak: J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 153), jednak podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i ich uzasadnienie umożliwiły NSA ich rozpoznanie, pomimo wadliwego powołania podstawy kasacyjnej. W świetle normy art. 153 p.p.s.a. wykładnia i wskazania zawarte w powyższych wyrokach są wiążące zarówno dla Sądu I instancji rozpoznającego sprawę jak i dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
WSA w Gdański dwukrotnie uwzględniał skargę wniesioną przez A.B. na decyzje ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek (wyrok z 13 września 2022 r. o sygn. akt I SA/Gd 773/22 i wyrok z 13 czerwca 2023 r. o sygn. akt I SA/Gd 122/23). W poprzedzającym zaskarżony wyrok orzeczeniu WSA w Gdańsku z 13 czerwca 2023 r. sygn. I SA/Gd 122/23 wskazane zostało, iż: Odnosząc się do kwestii przedawnienia przedmiotowych należności, w zaskarżonej ZUS wskazał, że należności za okresy: od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednakże, Sąd wskazuje, że organ nie odniósł się do znanej mu już, bowiem podnoszonej przez Skarżącego w toku uprzednio prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, z uwagi na rozbieżność adresu do korespondencji wskazanego przez Skarżącego na formularzu urzędowym, a adresu, na który organ kierował wszelką korespondencję do Skarżącego. Powyższa kwestia jest natomiast kluczowa w odniesieniu do skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności, skoro organ podnosi, że nie uległy one przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne. Dopiero na etapie postępowania przed tut. Sądem, w odpowiedzi na skargę, ZUS wskazał, że dokumenty ZUS ZFA oraz ZUS IWA nie wskazują na podnoszony przez Skarżącego błąd w doręczaniu przesyłek zawierających upomnienia. Konstatacja ta jest jednakże spóźniona, albowiem argumentacja w tym zakresie powinna była zostać ujęta w treści zaskarżonej decyzji, a ponadto niepełna, bowiem nie poprzedzona analizą przedłożonych przez Skarżącego formularzy oraz wskazywanych przez niego w stosownych rubrykach adresów. Sąd wskazuje, iż punktem wyjścia dla rozważań w przedmiocie prawidłowości i skuteczności dokonywanych doręczeń winna być okoliczność, iż z przedłożonego przez Stronę formularza ZUS ZFA z dnia 7 października 2009 r. wynika, że wobec niewypełnienia rubryki IX "adres do korespondencji płatnika składek (wpisać, jeśli adres do korespondencji jest inny niż adres siedziby płatnika składek)", adresem do korespondencji był podany w rubryce VII "adres siedziby płatnika składek". Dalsze rozważania Sądu w tym przedmiocie są niemożliwe z uwagi na brak w aktach sprawy dokumentów w postaci upomnień i tytułów wykonawczych oraz ich zwrotnych potwierdzeń odbioru.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że naruszenie art. 153 p.p.s.a. może polegać na pominięciu wiążącej oceny i przyjęciu stanowiska odmiennego niż z niej wynikające, bądź niewykonaniu wytycznych co do dalszego postępowania. "Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten Sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. wyrok SN z 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 z glosą aprobującą B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101). Ocena prawna może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, braku wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego, a także np. prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego. "Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku Sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego Sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej" (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Jan Paweł Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis. str. 220).
Tym samym Sąd I instancji, wydając zaskarżony w niniejszej sprawie wyrok z dnia 7 lutego 2024 r. o sygn. akt I SA/Gd 1011/23 oraz organ ponownie przeprowadzający w sprawie postępowania administracyjne i wydający decyzje związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w poprzednich wyrokach WSA w Gdańsku z 13 września 2022 r. o sygn. akt I SA/Gd 773/22 i z 13 czerwca 2023 r. o sygn. akt I SA/Gd 122/23.
Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA z: 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną oraz w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która czyniłaby nieaktualną ocenę prawną oraz wskazania wyrażone w wyrokach WSA w Gdańsku z 13 września 2022 r. o sygn. akt I SA/Gd 773/22 i z 13 czerwca 2023 r. o sygn. akt I SA/Gd 122/23. Zarówno organ, jak i Sąd I instancji, a obecnie także NSA są związani ww. wyrokami na mocy art. 153 p.p.s.a.
Podsumowując stwierdzić należy, że moc wiążąca orzeczenia niemal bezwarunkowo oznacza, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji wydany na podstawie art. 151 p.p.s.a., którym Sąd uznał, że w wyniku ponownej analizy sprawy ZUS prawidłowo ustalił, że część należności wymienionych w sentencji decyzji z 17 stycznia 2022 r. uległa przedawnieniu, więc wniosek o ich umorzenie jest w tym zakresie bezprzedmiotowy. Powyższe odnosi się wyłącznie do tych należności, które nie zostały zabezpieczone hipoteką tj. składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/2012-2/2013, 11/2013-5/2015 i 7/2015-9/2015, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015.
W związku z powyższym zasadnie ZUS uchylił decyzję z 17 stycznia 2022 r. i umorzył postępowania w pierwszej instancji w zakresie składek przedawnionych w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. o czym orzeczono w pkt 3 zaskarżonej decyzji z dnia 3 listopada 2023 r.
W odniesieniu do pozostałych należności ZUS prawidłowo odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie wskazanych należności składkowych (...). Sąd wyjaśnił ponadto, że w stosunku do Skarżącego ZUS wydał postanowienie z dnia 25 września 2023 r. umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia organ wskazał m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 417/23, w którym Sąd uchylił zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku i ZUS. Sąd nie podzielił stanowisk obu organów egzekucyjnych co do skutecznego doręczenia upomnień i odpisów tytułów wykonawczych. Sąd, powołując się na przepisy k.p.a., ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i u.s.u.s. uznał, że wskazany adres nie był właściwy do doręczeń. Konsekwencją wyroku Sądu jest uznanie, że nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Ponieważ poza wyżej wymienionymi upomnieniami i odpisami tytułów wykonawczych nie skierowano innych upomnień i nie wystawiono innych tytułów wykonawczych w ciągu pięciu lat od dnia wymagalności obowiązku, należności uległy przedawnieniu.(...)
ZUS dokonał ponownej oceny związanej z zaistnieniem podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a ocena ta skutkowała przyjęciem, że na skutek kierowania upomnień i tytułów wykonawczych na adres uznany przez Sąd za błędny nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na dochodzenie należności składkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że kwestia skuteczności doręczenia upomnień i odpisów tytułów wykonawczych ma istotne znaczenie nie tylko dla oceny biegu terminu przedawnienia należności ale również dla obliczenia wysokości odsetek dla należność przedawnionych, które mogę podlegać egzekucji z przedmiotu hipoteki. W zaskarżonej decyzji z 3 listopada 2023 r. ZUS podniósł, iż zaległości z tytułu składek za 12/2008 oraz od 2/2009 do 12/2009 i od 2/2010 do 7/2011 nie uległy przedawnieniu, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
Odsetki za zwłokę dla należności za okres 12/2008, od 2/2009 do 1/2011 i 3/2011 naliczone są na dzień 10 października 2017 r., wydłużenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło poprzez prowadzone postępowanie egzekucyjne w okresie od 18 lutego 2009 r. do 9 października 2012 r.
Za okres 2/2011 odsetki naliczone są na dzień 13 grudnia 2017 r., wydłużenie biegu przedawnienia nastąpiło poprzez prowadzone postępowanie egzekucyjne od 1 kwietnia 2011 r. do 12 grudnia 2012 r.
Za okres od 4/2011 do 7/2011 odsetki są naliczone na 10 lutego 2018 r., ponieważ prowadzone było postępowanie egzekucyjne od 6 czerwca 2011 r. do 9 października 2012 r. oraz wydana została decyzja określająca wysokość zadłużenia z tytułu składek nr 10130/71/46/2016 z dnia 19 lipca 2016 r, (data wszczęcia postępowania - 20 kwietnia 2016 r., data uprawomocnienia się decyzji - 21 sierpnia 2016 r.)."
Zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku o sygn. akt I SA/Gd 122/23 organ winien był odnieść się do podnoszonej przez skarżącego w toku uprzednio prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, z uwagi na rozbieżność adresu do korespondencji wskazanego przez skarżącego na formularzu urzędowym, a adresu, na który organ kierował wszelką korespondencję do skarżącego. Takie stanowisko organu powinno również być zawarte w odniesieniu do zaległości z tytułu składek za 12/2008 oraz od 2/2009 do 12/2009 i od 2/2010 do 7/2011, gdyż kwestia doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych ma wpływ na wysokość naliczonych przez organ odsetek, a co się z tym wiąże także na wysokość należności ZUS podlegającej zabezpieczeniu hipoteką, której dotyczy rozstrzygnięcie organu o odmowie umorzenia należności. Należy zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, iż stanowisko Sadu wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 417/23 odnoszące się do braku skutecznego doręczenia skarżącemu upomnień i odpisów tytułów wykonawczych dotyczących zaległości za okresy z tytułu: składek 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/2012-2/2013, 11/2013-5/2015 i 7/2015-9/2015, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 4/2012-2/2013 i 11/2013-9/2015 ma również przełożenie na ocenę skuteczności doręczenia skarżącemu upomnień i tytułów wykonawczych odnoszących się do zaległości z tytułu składek za 12/2008 oraz od 2/2009 do 12/2009 i od 2/2010 do 7/2011. Sąd w wyroku I SA/Gd 417/23, powołując się na przepisy k.p.a., ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i u.s.u.s. uznał, że wskazany adres nie był właściwy do doręczeń, czego konsekwencja jest uznanie, że nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Mimo takiego stwierdzenia w uzasadnieniu wyroku I SA/Gd 417/23, organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał oceny skuteczności doręczenia skarżącemu upomnień i tytułów wykonawczych dotyczących zaległości z tytułu składek za 12/2008 oraz od 2/2009 do 12/2009 i od 2/2010 do 7/2011 uznając, że w tym przypadku doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zasadne jest naliczenie odsetek z uwzględnieniem wydłużenia biegu przedawnienia z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W sprzeczności z takim stanowiskiem pozostaje jednak prawomocny wyrok WSA w Gdańsku wydany w dniu 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 562/24, w którym Sąd ten, w odniesieniu do tytułów wykonawczych:
- od nr [...] do nr [...] z 16 grudnia 2010 r., obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne za miesiące: 02/2009-07/2010, składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące: 12/2008, 06/2009-12/2009, 02/2010-07/2010 i składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące: 09/2009, 03/2010-07/2010;
- od [...] do [...] , obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące: 08/2010-11/2010 roku,
- od [...] do [...], obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące: 12/2010, 01/2011-03/2011
uznał, że organy wydając rozstrzygnięcia w sprawie związane były oceną prawną przepisów co do miejsca (adresu) doręczania korespondencji A.B. -prawidłowym adresem jest: [...] wyrażonym w prawomocnym wyroku z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 417/23 - co winno mieć wypływ na ocenę skutków doręczania korespondencji. Oznacza to, że wystosowane do skarżącego upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych zostały skierowane na nieprawidłowy adres, albowiem na adres zamieszkania skarżącego ([...]), zamiast na wskazywany przez niego w formularzach adres do korespondencji ([...]), a tym samym nie doszło do ich skutecznego doręczenia. W związku z tym, brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, pomimo ciążącego na wierzycielu takiego obowiązku, skutkuje koniecznością uznania, iż doszło do ziszczenia się określonej w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Co więcej, z uwagi na brak skutecznego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych skarżącemu, nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani do zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego wyroku, jak i decyzji odmawiających umorzenia należności składkowych, podziela wobec tego zastrzeżenia skarżącego wyrażone w postawionych i wyżej przywołanych zarzutach. Uzasadnienia rozstrzygnięć, które winny zawierać rozważania w tych istotnych dla sprawy kwestiach, opartych na dowodach źródłowych, tych istotnych faktów nie zawierają.
W odniesieniu natomiast do zarzutu, iż WSA powinien odmówić zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. Konstytucją, wskazać należy, iż skarżący kasacyjnie pomija wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18 (Dz. U. z 2020 r., poz. 976), w którym zbadano zgodność art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z normami konstytucyjnymi i w orzeczeniu tym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Co istotne, Trybunał we wskazanym wyroku odniósł się także do poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12 w którym stwierdzono niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 o.p., a który do wyrok był zasadniczym powodem przyjęcia przez sąd pierwszej instancji niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
W orzeczeniu z dnia 20 maja 2020 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny zwrócił przy tym uwagę, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać, pobierać pożytki oraz może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że analizowany przepis u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze, nie można zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji powinien odmówić zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z uwagi na brak zgodności tego przepisu z Konstytucją.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (powiązany z art. 151, art. 3 § 1 i 134 p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie postawiony gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może zatem stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, bądź czyni ją wyłącznie iluzoryczną (por. m.in. uchwałę NSA z 15.02. 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA z 2010 r. Nr 3, poz. 39; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08; wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10 ). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu WSA przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga skarżącego nie zasługiwała na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń WSA w kwestionowanym zakresie. Za naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem uznać faktu, że w uzasadnieniu wyroku sąd nie odniósł się do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że strona nie jest przekonana o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku. Wbrew stanowisku skarżącego, rozważania sądu pierwszej instancji w zakresie odnoszą się wprost do sytuacji prawnej należności skarżącego, w szczególności uwzględniają fakt zabezpieczenia przez organ zaległych składek ma majątku skarżącego w postaci ustanowienia hipoteki.
Podkreślenia również wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. m.in. wyroki NSA: z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17, z 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 1982/23). Tymczasem skarżący kasacyjnie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. powiązał z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. co jest zabiegiem nieprawidłowym, a w konsekwencji wskazane zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.
Rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej w związku z zapadłym rozstrzygnięciem i jego motywacją należało w zaistniałych okolicznościach uznać za przedwczesne.
Podsumowując, w ponownym postępowaniu w przedmiocie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek organy zobowiązane będą uwzględnić stanowisko prawne i wskazania zawarte w wyrokach WSA w Gdańsku: z 13 września 2022 r. o sygn. akt I SA/Gd 773/22 i 13 czerwca 2023 r. o sygn. akt I SA/Gd 122/23 oraz z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 417/23 i 30 października 2024 r. o sygn. akt I SA/Gd 562/24 w celu prawidłowego ustalenia wysokości zaległości wraz z odsetkami, których dotyczy postępowanie oraz dokonają ponownej analizy wniosku skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności wobec ZUS.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).