I GSK 645/24

I GSK 645/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner /przewodniczący/
Piotr Kraczowski /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Fundacje
Administracyjne postępowanie
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
III SA/Gl 145/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-11-07
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 107 par. 1, art. 116 par. 2, art. 116a par. 1, art. 187 par. 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 145/23 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 7 grudnia 2022 r. nr 4221/RT/2022 w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. W. na rzecz Zarządu Województwa Śląskiego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA, sąd) wyrokiem z 7 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 145/23 oddalił skargę P. W. (dalej: skarżący) na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego (dalej: Zarząd, organ) z 7 grudnia 2022 r. nr 4221/RT/2022 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 (odpowiedzialność solidarna).
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
Decyzją z 7 grudnia 2022 r. nr 4221/RT/2022 Zarząd utrzymał w mocy swoją decyzję z 3 sierpnia 2022 r. nr 2670/FR/2022 orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego z D. Fundacją [...] (dalej: Fundacja) za zaległość wynikającą z decyzji Zarządu z 12 grudnia 2017 r. nr 4165/FR/2017 w sprawie zwrotu dofinansowania nieprawidłowo wykorzystanego przez Fundację, w zw. z realizacją projektu pn. "Utworzenie śląskiego Klastra wspierania nowoczesnych technologii i rozwiązań IT", na podstawie umowy o dofinansowanie z 20 lutego 2013 r. w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013, w wysokości 787.919,27 zł wraz z odsetkami w wysokości 577.339,00 zł.
Zarząd ustalił w wyniku kontroli z 2017 r., że Fundacja nie prowadzi działalności operacyjnej, projekt w okresie jego trwałości nie jest realizowany, a nieruchomość, będąca siedzibą Fundacji i miejscem realizacji projektu, posiada ślady po usuniętych tablicach informacyjnych projektu. Wobec tego organ stwierdził nieprawidłowość polegającą na naruszeniu trwałości projektu, tj. zaprzestaniu działalności mającej wpływ na charakter i warunki realizacji projektu i naruszenie § 15 umowy o dofinansowanie, ponieważ Fundacja nie poddała się kontroli.
Z uwagi na brak zwrotu środków, Zarząd decyzją z 12 grudnia 2017 r. zobowiązał Fundację, na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1270; dalej: ufp), do zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami (określonymi jak wyżej).
Decyzja ta nie został przez Fundację wykonana, a postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do niej okazało się bezskuteczne. Postanowieniem z 23 września 2020 r. Naczelnik US w Sosnowcu umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Fundacji, z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Następnie Zarząd podjął 8 grudnia 2021 r. uchwałę o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności osób trzecich za zaległość Fundacji. Jako strony postępowania Zarząd wskazał skarżącego i B. K.
W toku postępowania ustalono, że:
- umowę o dofinasowanie projektu w imieniu Fundacji zawierał skarżący;
- zgodnie z prawomocną decyzją zobowiązującą Fundację do zwrotu całości dofinasowania, dniem wystąpienia nieprawidłowości i powstania z mocy prawa obowiązku zwrotu dofinasowania jest 20 kwietnia 2016 r.;
- skarżący piastował funkcje prezesa zarządu Fundacji zarówno w okresie realizacji projektu, jak i w okresie trwałości projektu, oraz reprezentował Fundację w czasie realizacji wszystkich wniosków o płatność;
- po wypłacie ostatniej części dofinansowania, Fundacja zaprzestała działalności operacyjnej, czym dała wyraz, że nie zamierza utrzymywać efektów projektu po jego realizacji, przestała odbierać korespondencję, i zmieniła zarząd na nieuchwytnego Grigorija Zdravkowa (ob. Bułgarii);
- decyzja zobowiązująca do zwrotu dofinasowania nie została wykonana, a zakreślony termin płatności upłynął bezskutecznie;
- czynności egzekucyjne przeprowadzone przez Naczelnika US w Sosnowcu zakończyły się umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec jego bezskuteczności;
- skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wskazał majątku Fundacji nadającego się do egzekucji, ani nie wykazał braku winny w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Fundacji.
Organ wskazał, że fakt uniemożliwienia kontroli projektu zaplanowanej już po rezygnacji skarżącego i powołaniu nowego Prezesa, nie zmienił faktu, iż nieprawidłowość powstała wcześniej, wraz z pierwszym zidentyfikowanym naruszeniem prawa, tym samym obowiązek zwrotu dofinasowania powstał wcześniej, aniżeli w okresie powołania nowego Prezesa Fundacji. Ponadto, ustalając krąg osób odpowiedzialnych solidarnie za zobowiązania Fundacji, organ dał wiarę wyjaśnieniom drugiego członka zarządu Fundacji, która podniosła, że Fundacją w całości kierował skarżący, a daty zmian w okresach pełnienia funkcji w zarządzie ujawnione w rejestrze KRS nie odpowiadają faktycznym datom pełnienia przez nich funkcji w zarządzie Fundacji. Organ przyjął, że faktycznie Barbara Kuśnierska 31 maja 2015 r. przestała pełnić funkcje w zarządzie Fundacji (na blisko rok przed powstaniem nieprawidłowości w projekcie), a tym samym, brak jest podstaw faktycznych do przypisywania jej odpowiedzialności subsydiarnej za zobowiązania tegoż podmiotu.
Z uwagi na powyższe Zarząd decyzja z 3 sierpnia 2022 r., umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej odpowiedzialności B. K. za zaległości Fundacji, a skarżącego uznał za osobę odpowiedzialną solidarnie z Fundacją i zobowiązał do zwrotu zaległości wraz z odsetkami.
W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżącego, Zarząd decyzją z 7 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 3 sierpnia 2022 r.
Zaskarżonym wyrokiem WSA – w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1364; dalej: ppsa) – oddalił skargę na ww. decyzję Zarządu.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że istotą sporu jest odpowiedź na pytanie, czy istniały dostateczne podstawy prawne, by obciążyć odpowiedzialnością za zaległości Fundacji członka jej zarządu - skarżącego i czy w konsekwencji decyzja przenosząca na niego taką odpowiedzialność nie została wydana z naruszeniem prawa. Odpowiedź na to pytanie wymagała ustalenia w toku postępowania, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 116 § 1 i 2 w zw. z art. 116a op.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 116a § 1 op – za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 i fundacji rodzinnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi podmiotami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie zaś z art. 116 § 1 op – za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji – odpowiednio fundacji - odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz z 2023 r. poz. 1723 i 1860) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
WSA uznał, że Zarząd w decyzji z 3 sierpnia 2022 r prawidłowo przeanalizował wystąpienie w sprawie ww. przesłanek i prawidłowo ustalił stan prawny sprawy. Sąd podkreślił, że organ właściwie ustalił, że Zwyczajne Zgromadzenie Fundatorów Fundacji 30 czerwca 2015 r., uchwałą nr 5 powołało wyłącznie skarżącego na Prezesa Zarządu Fundacji. Pełnił ta funkcje także 20 kwietnia 2016 r. kiedy to, w ocenie organu zobowiązującego beneficjanta do zwrotu środków, doszło do nieprawidłowości. Tego faktu skarżący nie negował. Natomiast zarzucił, że 1 października 2016 r. zrezygnował z pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Fundacji. Wobec tego w dacie kontroli i później w dacie orzekania o obowiązku Fundacji zwrotu otrzymanych środków nie był już Prezesem Zarządu. Nie był odpowiedzialny za niezwrócenie środków. Kiedy pełnił funkcje Prezesa Fundacja nie miała problemów finansowych, nie istniało zobowiązanie, za zapłatę którego miałby ponieść odpowiedzialność.
Sąd zaznaczył, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji – 7 grudnia 2022 r. – obowiązywał już art. 66b ufp, który wszedł w życie w 21 sierpnia 2022 r. na mocy art. 113 pkt 5 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. poz. 1079). Miał zastosowanie w sprawie, bowiem zgodnie z art. 140 ust. 1 ww. ustawy, do postępowań o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6 ustawy zmienianej w art. 113, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 113 pkt 4 lit. b i pkt 5, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 113, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Z kolei z art. 66b ufp, wynika, że osoby trzecie odpowiedzialne za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6, ustala się według stanu z dnia powstania naruszeń określonych w art. 189 ust. 3 lub w art. 207 ust. 1 ufp.
Sąd wskazał, że w ostatecznej decyzji z 12 grudnia 2017 r. zobowiązującej Fundację do zwrotu otrzymanych środków organ uznał, że do naruszenia, skutkującego obowiązkiem zwrotu środków, doszło 20 kwietnia 2016 r., kiedy to zaprzestano kontynuacji trwałości projektu. Stosując zatem odpowiednio art. 116 § 1 w zw. z art. 116a op i w zw. z art. 67 ufp organ ponownie rozpoznając sprawę winien był uwzględnić zmieniony stan prawny. Tego nie uczynił. Jednak, w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, za datę decydującą o tym, kto ponosi subsydiarną odpowiedzialność z Fundacją przyjął datę naruszenia – 20 kwietnia 2016 r. W tym zaś dniu skarżący pełnił jeszcze funkcję Prezesa zarządu Fundacji. Zatem uwzględnił stan faktyczny zgodny z norma art. 66b ufp.
Odnosząc się do kwestii wystąpienia w sprawie przesłanek egzoneracyjnych, WSA zauważył, że ciężar ich udowodnienia obciąża osobę trzecią, a nie organ. Ten ostatni winien jedynie ocenić i rozważyć dowody zaoferowane przez stronę. Skarżący nie wykazał majątku, do którego można by skierować skuteczną egzekucję. Z kolei stwierdzenie, że w czasie, kiedy pełnił funkcje Prezesa zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie poparte żadnymi dowodami, przy niespornym fakcie braku zwrotu środków, nie może być uznane za wykazanie przesłanki egzoneracyjnej uwalniającej od odpowiedzialności z art. 116 § 1 op.
W zakresie zarzutu naruszenia art. 207 ust. 1 i 9 ufp poprzez jego niezastosowanie i wadliwe określenie daty powstania obowiązku zwrotu środków, WSA stwierdził, że w sprawie odpowiedzialności subsydiarnej członka zarządu Fundacji sąd nie może poddać kontroli decyzję wydaną w stosunku do beneficjenta, w rozpoznawanej sprawie Fundacji, zobowiązującą do zwrotu środków. Jest związany tą decyzją, wydaną zresztą w innej sprawie administracyjnej. Stąd też tak organ jaki i sąd nie mógł przyjąć innej daty powstania obowiązku zwrotu środków niż ta ustalona w decyzji z 12 grudnia 2017 r.
Skarżący – reprezentowany przez adwokata z urzędu – złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył wyrok WSA w całości, zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), a to art. 107 § 1 op w zw. z art. 116 § 2 w zw. z art. 116a § 1 op poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zaszła okoliczność uzasadniająca zastosowanie odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania Fundacji ze skarżącym, tj. istnieje możliwość obciążenia skarżącego odpowiedzialnością za zobowiązania Fundacji podczas, gdy w okresie stwierdzenia istnienia i wymagalności zaległości obciążającej fundację nie pełnił on funkcji członka Zarządu Fundacji a nadto w toku postępowania podnosił i wykazał istnienie przesłanki negatywnej uniemożliwiającej obciążenie go odpowiedzialnością za zobowiązania Fundacji, tj. fakt, że w okresie, gdy pełnił funkcji Prezesa Zarządu Fundacji nie istniały podstawy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości fundacji;
II. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa) a to art. 207 ust. 8 pkt 1 i art. 207 ust. 9 pkt 1 ufp poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że datą wymagalności zobowiązania obciążającego Fundację a w konsekwencji obciążającego osobę ponoszącą odpowiedzialność solidarną z Fundacją, w stosunku do tej osoby trzeciej winna być data powstania pierwszej nieprawidłowości, tj. 20 kwietnia 2016 r. a nie data upływu terminu wyznaczonego Fundacji do zwrotu środków, wynikającego z decyzji organu wydanej w stosunku do Fundacji;
III. art. 187 § 1 i art. 191 op przez wadliwą ocenę zebranych dowodów i w efekcie błędne ustalenie niezgodnie z tym materiałem, że termin wymagalności zobowiązania nie powstał w dacie wydania decyzji zobowiązującej Fundację do zwrotu środku a przypadał na dzień wcześniejszy, tj. 20 kwietnia 2016 r. a co za tym idzie odpowiedzialność za to zobowiązanie powinny ponosić osoby wchodzące w skład zarządu Fundacji w tej dacie bez względu na to czy w okresie wydania decyzji ustalającej zobowiązanie były członkami Zarządu Fundacji;
IV. art. 151 ppsa w zw. z art. 116 § 2 w zw. z art. 116a § 1 op, poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji i w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi, na skutek dokonania błędnej wykładni przepisów art. 116 § 2 w zw. z art. 116a § 1 op poprzez wadliwe uznanie przez sąd, że członek organu Fundacji odpowiada solidarnie za zobowiązania Fundacji określone w decyzji wydanej w stosunku do Fundacji w okresie, gdy nie pełnił już funkcji członka zarządu Fundacji ustalającej powstanie zobowiązania Fundacji z datą wsteczną, które to zobowiązanie już w tej wcześniejszej dacie miało stać się wymagalne również w stosunku do osoby trzeciej, w czym należy upatrywać istotnego wpływu powyższych uchybień na wynik sprawy;
V. art. 141 § 4 w zw. art. 151 ppsa w zw. z art. 116 § 2 w zw. art. 116a § 1 op poprzez sporządzenie przez sąd uzasadnienia orzeczenia niezgodnie z ustawowymi wymogami, co przejawia się w przytoczeniu wadliwej podstawy prawnej oraz jej wyjaśnienia, na skutek uprzedniego dokonania przez sąd wadliwej wykładni przepisów art. 116 § 2 w zw. z art. 116a § 1 op, polegającej na przyjęciu, że członek organu Fundacji ponosi odpowiedzialność za zobowiązania Fundacji bez względu na to, czy w czasie wydawania decyzji zobowiązującej Fundację do zwrotu środków pełnił funkcję w organach Fundacji, w czym należy upatrywać istotnego wpływu powyższych uchybień na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pranej udzielonej z urzędu. Jednocześnie oświadczyła, że wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej z urzędu w niniejszej sprawie nie zostało zapłacone w całości, jak i w części.
Zarząd – reprezentowany przez radcę prawnego – w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono wystąpienia żadnej z przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie jej nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania określa zakres kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych, o jakich mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, tj. naruszeniu przepisów materialnych (zarzuty z punktów I II petitum) oraz naruszeniu przepisów postępowania (zarzuty z punktów III – V petitum).
W punkcie I petitum skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie przez WSA przepisów art. 107 § 1 op w zw. z art. 116 § 2 w zw. z art. 116a § 1 op poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zaszła okoliczność uzasadniająca zastosowanie odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania Fundacji ze skarżącym, tj. istnieje możliwość obciążenia skarżącego odpowiedzialnością za zobowiązania Fundacji podczas, gdy w okresie stwierdzenia istnienia i wymagalności zaległości obciążającej fundację nie pełnił on funkcji członka Zarządu Fundacji a nadto w toku postępowania podnosił i wykazał istnienie przesłanki negatywnej uniemożliwiającej obciążenie go odpowiedzialnością za zobowiązania Fundacji, tj. fakt, że w okresie, gdy pełnił funkcji Prezesa Zarządu Fundacji nie istniały podstawy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości fundacji.
Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że w sytuacji gdy skarżący kasacyjnie zarzuca błędną wykładnię przepisów materialnych, powinien wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej próżno szukać uzasadnienia powyższego zarzutów, autor skargi kasacyjnej nawet nie przywołał treści wymienionych przepisów. Zresztą trudno byłby autorowi skargi kasacyjnej skonstruować zarzut błędnej wykładni w sytuacji, gdy WSA w części zważeniowej uzasadnieniu zaskarżonego w ogóle nie wymienia przepisu art. 107 § 1 i nie dokonuje wykładni art. 116 § 2 op.
Przepisem wymienionym przez WSA był przepis art. 116a § 1 op, zgodnie z którym – za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 i fundacji rodzinnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi podmiotami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio.
Sposób sformułowania uzasadnienia ww. zarzutu, w połączeniu z pozostałymi zarzutami skargi (naruszenie art. 187 § 1 i art. 191 op), świadczy o tym, że autor skargi kasacyjnie nie tyle podważa błędną wykładnię wskazanych przepisów co zarzuca niewłaściwe w sprawie ustalenia faktyczne, o czym świadczy dodatkowo uzasadnienie skargi kasacyjnej. Wynika z nich, że za długi Fundacji powinien opowiadać nie skarżący, lecz nowy zarząd Fundacji, gdyż to nowy zarząd prowadził sprawy Fundacji w czasie gdy wydano decyzje określającą zobowiązanie do zwrotu dofinasowania (12 grudnia 2017 r.), i w to za nowego zarządu powstała zaległość - upłynął termin płatności określony tą decyzją. Skarżący twierdzi bowiem, że: nie pełnił funkcji w zarządzie Fundacji w okresie stwierdzenia istnienia i wymagalności zaległości; właściwą datą do ustalenia osoby odpowiedzialnej jest data upływu terminu wyznaczonego Fundacji do zwrotu środków, wynikającego z decyzji zwrotowej, a nie data wcześniejsza (20 kwietnia 2016 r.), a zatem nie można ponosić odpowiedzialności, w oparciu o decyzje wydane na Fundację w czasie, kiedy skarżący już nie reprezentował Fundacji.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że twierdzenia skarżącego kasacyjnie są w sposób oczywisty błędne.
W pierwszej kolejności wskazać należy, co trafnie podkreślił w zaskarżonym wyroku WSA, że w ostatecznej decyzji Zarządu z 12 grudnia 2017 r. zobowiązującej Fundację do zwrotu otrzymanych środków, organ uznał, że do naruszenia, skutkującego obowiązkiem zwrotu środków, doszło 20 kwietnia 2016 r., kiedy to zaprzestano kontynuacji trwałości projektu. Tak więc datę decydującą o tym, kto ponosi subsydiarną odpowiedzialność z Fundacją przyjęto datę naruszenia – 20 kwietnia 2016 r. W tym zaś dniu – co nie jest w sprawie sporne – skarżący pełnił funkcję Prezesa zarządu Fundacji. Poza tym WSA podkreślił, a czego nie zauważa autor skargi kasacyjnej, że w tej sytuacji ani organ ani sąd nie mógł przyjąć innej daty powstania obowiązku zwrotu środków niż ta ustalona w ostatecznej decyzji z 12 grudnia 2017 r.
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 116 § 2 op odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Stosując ten przepis odpowiednio do podlegających zwrotowi środków na finansowanie programów i projektów dniem powstania obowiązku zwrotu tych środków nie jest dzień wydania decyzji na podstawie art. 207 ust. 9 ufp. Decyzja ta jest bowiem decyzją deklaratoryjną i określa kwotę do zwrotu, która wynika ze zdarzeń wcześniejszych, stanowiących przesłankę do zwrotu na podstawie art. 207 ust. 1 ufp, tj.: wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, pobranie środków nienależnie lub w nadmiernej wysokości. Zobowiązanie do zwrotu środków nie powstaje po doręczeniu decyzji, tylko aktualizuje się już w momencie zaistnienia przesłanek z art. 207 ust. 1 ufp. W rozpatrywanej sprawie akt administracyjny w postaci ostatecznej decyzji orzekającej zwrot środków jest potrzebny w sytuacji, w której beneficjent nie zwrócił środków dobrowolnie i niezbędny jest tytuł wykonawczy, w oparciu, o który środki te mogą zostać odzyskane w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazany w art. 207 ust. 1 ufp upływ 14-dniowego terminu nie powoduje, że wskazane w decyzji zobowiązanie przekształca się w zaległość. Jego upływ pozwala jedynie na wszczęcie postępowania egzekucyjnego co do zaległości wskazanej w decyzji, która powstała już wcześniej z mocy prawa (p. np. wyroki NSA z 9 czerwca 2021 r. sygn. akt I GSK 1840/18; z 11 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 170/18 czy z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I GSK 1862/19; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Poza tym WSA wskazał także na przepis potwierdzający powyższe, tj. art. 66b ufp – w myśl którego osoby trzecie odpowiedzialne za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6, ustala się według stanu z dnia powstania naruszeń określonych w art. 189 ust. 3 lub w art. 207 ust. 1 ufp.
Co istotne w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia przepisu art. 66b ufp.
W tej sytuacji twierdzenia skarżącego, że właściwą datą do ustalenia osoby odpowiedzialnej jest data upływu terminu wyznaczonego Fundacji do zwrotu środków, wynikającego z decyzji zwrotowej, a nie data wcześniejsza (20 kwietnia 2016 r.), jest pozbawiona jakichkolwiek podstaw prawnych.
Powyższe skutkuje tym, że pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 207 ust. 8 pkt 1 i art. 207 ust. 9 pkt 1 ufp, art. 187 § 1 i art. 191 op są pozbawione podstaw. W konsekwencji nie można zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, jakoby uzasadnienia zaskarżonego wyroku naruszało art. 141 § 4 w zw. art. 151 ppsa.
Poza tym skarżący kasacyjnie podnosił kwestię wystąpienia w sprawie przesłanek egzoneracyjnych, lecz nie wskazał w tym zakresie naruszenia właściwego przepisu Ordynacji podatkowej, tj. art. 116 § 1 op, który tę kwestią normuje. W tej sytuacji zarzut ten nie mógł być skuteczny. Tym bardziej, że skarżący nie wykazał majątku, do którego można by skierować skuteczną egzekucję. Z kolei stwierdzenie, że w czasie, kiedy pełnił funkcje Prezesa Zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie poparte żadnymi dowodami, przy niespornym fakcie braku zwrotu środków, nie może być uznane za wykazanie przesłanki egzoneracyjnej uwalniającej od odpowiedzialności z art. 116 § 1 op.
Podsumowując, organ prawidłowo przyjął, co zaaprobował WSA, że skarżącemu należy przypisać odpowiedzialność za zobowiązania Fundacji, ponieważ to w czasie jego zarządu wystąpiła nieprawidłowość polegająca na naruszeniu trwałości projektu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku tę kwestie jasno wyłożono, z poszanowaniem art. 141 § 4 ppsa, co spowodowało zasadne oddalenie skargi w oparciu o art. 151 ppsa.
Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia przepis art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Zasądzone koszty (240 zł), wynikały ze sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, który brał udział w postępowaniu przed WSA.
W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 250 ppsa – po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny – w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 ppsa).