I GSK 625/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA orzekł, że przy ocenie prawa do zwolnienia ze składek ZUS w ramach tarcz antykryzysowych, organ powinien brać pod uwagę rzeczywistą działalność przedsiębiorcy, a nie tylko dane z rejestru REGON, jeśli istnieją wątpliwości co do ich aktualności.
Sprawa dotyczyła prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w ramach tzw. tarcz antykryzysowych. Kluczową kwestią była interpretacja przepisu rozporządzenia COVID-19, który nakazywał ocenę spełnienia warunku prowadzenia określonego rodzaju "przeważającej działalności" na podstawie danych z rejestru REGON. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, jeśli dane w nim zawarte są wątpliwe lub kwestionowane przez stronę, wykorzystując inne dowody. Sąd częściowo uwzględnił skargę kasacyjną ZUS, zmieniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił decyzję ZUS w przedmiocie zwolnienia L. G. z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS zarzucił WSA naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących określenia przeważającej działalności gospodarczej na podstawie kodu PKD oraz sposobu oceny spełnienia warunków do zwolnienia. Głównym spornym zagadnieniem była interpretacja § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, który odsyłał do danych z rejestru REGON przy ocenie spełnienia warunku prowadzenia określonego rodzaju działalności. Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko WSA, uznał, że rejestr REGON jest jedynie jednym ze środków dowodowych, a nie jedynym źródłem informacji. W przypadku wątpliwości co do danych zawartych w rejestrze, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i dopuścić inne dowody, zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że celem przepisów antykryzysowych było wsparcie przedsiębiorców faktycznie dotkniętych skutkami pandemii, a ścisłe trzymanie się danych z REGON mogłoby pozbawić pomocy tych, którzy rzeczywiście ponieśli straty. Sąd częściowo uwzględnił skargę kasacyjną ZUS jedynie w zakresie dotyczącym zasądzenia kosztów postępowania, uznając, że opłata skarbowa od pełnomocnictwa nie powinna obciążać organu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Organ nie jest związany wyłącznie danymi z rejestru REGON. Rejestr ten jest jedynie środkiem dowodowym, a w przypadku wątpliwości co do jego aktualności lub prawdziwości, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i dopuścić inne dowody.
Uzasadnienie
Przepis § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, odsyłając do danych z rejestru REGON, wskazuje jedynie na środek dowodowy mający pierwszeństwo, ale nie wprowadza formalnej teorii dowodów. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wymaga wszechstronnego zbadania stanu faktycznego i dopuszcza wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dowodowych, aby zapewnić sprawiedliwość proceduralną i dojść do prawdy obiektywnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
rozporządzenie COVID-19 art. 10 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19
Warunek prowadzenia określonego rodzaju przeważającej działalności.
rozporządzenie COVID-19 art. 10 § ust. 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19
Ocena spełnienia warunku na podstawie danych z rejestru REGON.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek dochodzenia do prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyjaśniania stronie zasadności przesłanek.
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dopuszczalność wykorzystania wszelkich środków dowodowych.
k.p.a. art. 180
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zastosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
u.s.u.s. art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Zastosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres zwrotu kosztów postępowania.
u.CEIDG art. 16 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy
Domniemanie prawdziwości danych w CEIDG.
u.o.s. art. 2 § ust. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej
Wyłączenie opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w sprawach ubezpieczeń społecznych.
u.s.p. art. 42 § ust. 3 pkt 4
Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej
Informacje o rodzaju przeważającej działalności w rejestrze REGON.
rozporządzenie PKD
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD)
Katalog kodów PKD.
rozporządzenie o opłatach art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Koszty zastępstwa procesowego.
rozporządzenie o opłatach art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Koszty postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez zasądzenie od organu kwoty 497 zł, na którą składa się także kwota 17 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy COVID-19 w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na sformułowaniu, że "działalność oznaczona wg PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" należy odnosić do działalności rzeczywistej, faktycznie prowadzonej, a nie deklarowanej przez płatnika, nawet jeżeli działalność ta nie została ujawniona w rejestrze REGON. Naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, poprzez uznanie, że oceny spełnienia warunku, o którym mowa w § 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według PKD, organ powinien dokonać w szerszym kontekście niż tylko w odniesieniu do działalności prowadzonej jako firma P. i z uwzględnieniem faktu, że prowadzona przez niego działalność w ramach spółki cywilnej opatrzona jest kodem PKD uprawniającym do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że organ nie wyjaśnił skarżącemu zasadności przesłanek, jakimi kierował się przy załatwianiu sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Wykładnia § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON, wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje, a tym bardziej gdy wykazuje to innymi dowodami), to organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Szybkość postępowania nie może dominować nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym. Udzielenie pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie epidemii.
Skład orzekający
Dariusz Dudra
przewodniczący
Jacek Surmacz
sprawozdawca
Małgorzata Grzelak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania przeważającej działalności gospodarczej na potrzeby wsparcia w ramach tarcz antykryzysowych oraz zasady prowadzenia postępowania dowodowego w administracyjnosądowym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów rozporządzenia COVID-19, jednak zasady interpretacji dowodów mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów tarcz antykryzysowych, które miały istotny wpływ na wielu przedsiębiorców. Pokazuje, jak ważne jest prawo do dowodzenia i jak sąd administracyjny może korygować formalizm organów.
“ZUS nie może ignorować dowodów przedsiębiorcy! Sąd Najwyższy Administracyjny o interpretacji przepisów tarcz antykryzysowych.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 625/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-02-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-03-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Dudra /przewodniczący/ Jacek Surmacz /sprawozdawca/ Małgorzata Grzelak Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Sygn. powiązane III SA/Gl 717/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-11-09 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 75 § 1, art 180 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 266 art. 123 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 717/21 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. zmienia pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz L. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 2. w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala; 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz L.G. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 9 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 717/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 marca 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 371, ze zm, dalej: ustawa COVID-19) w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 371; dalej: rozporządzenie COVID-19) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na sformułowaniu, że "działalność oznaczoną wg PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" należy odnosić do działalności rzeczywistej, faktycznie prowadzonej, a nie deklarowanej przez płatnika, nawet jeżeli działalność ta nie została ujawniona w rejestrze REGON, podczas gdy ww. przepisy jednoznacznie stanowią, że oceny spełnienia warunku, o którym w mowa § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia COVID-19, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON, 2. naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, poprzez uznanie, że oceny spełnienia warunku, o którym mowa w § 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według PKD, organ powinien dokonać w szerszym kontekście niż tylko w odniesieniu do działalności prowadzonej jako firma P. i z uwzględnieniem faktu, że prowadzona przez niego działalność w ramach spółki cywilnej opatrzona jest kodem PKD uprawniającym do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek (kod 9329A, wskazany we wniosku RDZ-B7) - podczas gdy wykładnia przepisów dokonana przez organ, a dotyczących spełnienia przesłanek przez skarżącego jest prawidłowa, zatem organ na dzień wydania zaskarżonej decyzji dysponował wystarczającymi dowodami do oceny prawa skarżącego do zwolnienia z opłacania składek, w tym m.in. danymi zawartymi w rejestrze KRS i właściwie ocenił te dowody zgodnie z art. 31zy ustawy COVID-19 w zw. z § 10 rozporządzenia COVID-19, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) poprzez uznanie, że organ nie wyjaśnił skarżącemu zasadności przesłanek, jakimi kierował się przy załatwianiu sprawy, podczas gdy skarżący miał możliwość uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym oraz zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie rozstrzygnięcia, c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) poprzez zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwoty 497 zł, na którą składa się także kwota 17 zł tytułem poniesionej opłaty od złożonego pełnomocnictwa, podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923, dalej: ustawa o opłacie skarbowej) nie istniał obowiązek uiszczania opłaty skarbowej od złożonego do akt pełnomocnictwa, a w konsekwencji niezasadnie został obciążony nią organ. Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi i zwrot kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie tylko częściowo, a mianowicie co do zarzutu naruszenia art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. W pozostałym zakresie skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania. W sprawie sporna była kwestia spełnienia przez stronę przesłanek do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia, a dokładnie przewidzianej w rozporządzeniu COVID-19 przesłanki prowadzenia na dzień 30 listopada 2020 r. określonego rodzaju "przeważającej działalności" uprawniającej do uzyskania tego zwolnienia. W ocenie organu, kod PKD "przeważającej działalności" strony ustalony na podstawie rejestru REGON nie uprawniał do skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek. Natomiast strona podnosiła, że ustalenie to nie jest prawidłowe, gdyż w rzeczywistości prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie usług o kodzie PKD, uprawniającym do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Mając na uwadze tak zarysowany spór, należy zauważyć, że istotą problemu prawnego w sprawie jest wykładnia § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19. W myśl powołanego przepisu oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 i 2 tego paragrafu, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r. Według Sądu pierwszej instancji, w zależności zatem od tego, kto jest wnioskodawcą (wspólnik spółki cywilnej czy spółka) konieczne jest ustalenie kodu PKD właściwego wyłącznie dla wnioskodawcy. Jest to stanowisko prawidłowe, znajdujące potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (patrz wyroki z 26 marca 2008 r., sygn. akt I UK 251/07 oraz z 13 stycznia 2009 r., syn. akt II UK 146/08). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez SN, samo uczestnictwo w spółce cywilnej nie uzasadnia jeszcze statusu prowadzącego działalność gospodarczą, konieczne jest ustalenie, czy wspólnik zajmuje się tą działalnością, czy ją prowadzi na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, czyli przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Skarżący w toku postępowania twierdził, że w ramach spółki cywilnej prowadzi działalność gospodarczą, co by oznaczało, że ma z tej racji indywidualny tytuł do ubezpieczenia społecznego. Kwestia ta nie znalazła wyrazu w zaskarżonej decyzji, a wymaga ustosunkowania się organu. O ile organ nie kwestionuje tego faktu, to skarżący jest przedsiębiorcą, który prowadzi działalność gospodarczą w różnych przedmiotach i formach prawnych, jak również, co wynika z akt sprawy, w kilku miejscach. Ustalenie w takim przypadku przeważającej działalności gospodarczej dla przedsiębiorcy wymaga rozważenia jego sytuacji prawnej w szerszym kontekście niż tylko w odniesieniu do działalności prowadzonej jako firma P. i uwzględnienia faktu, że prowadzona przez niego działalność w ramach spółki cywilnej opatrzona jest kodem PKD uprawniającym do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje wywody Sądu pierwszej instancji. Zważyć należy, że zasady prowadzenia Krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (rejestru REGON) określają przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 955), z których wynika, że wpisowi do rejestru REGON podlegają m.in. informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności (art. 42 ust. 3 pkt 4). W ustawie o statystyce publicznej pojęcie "przeważająca działalność" nie zostało zdefiniowane, a sposób wpisywania do rejestru wykonywanej działalności, w tym rodzaju przeważającej działalności, został określony w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. poz. 2009 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy. Katalog kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 został zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – (Dz. U. nr 251, poz. 1885). Dane w rejestrze REGON, w tym te dotyczące kodów PKD prowadzonej działalności gospodarczej i kodu "przeważającej działalności", wynikają z informacji podawanych przez podmiot gospodarczy przy rejestracji w CEIDG (w przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą) lub w KRS (w przypadku spółek kapitałowych, osobowych, spółdzielni, fundacji) bądź też bezpośrednio w GUS w przypadku podmiotów nie podlegających rejestracji. Również zmiany w zakresie prowadzonej działalności wprowadzane są do rejestru REGON na podstawie informacji podawanych przez podmiot prowadzący działalność. W świetle przedstawionych wyżej zasad prowadzenia rejestru REGON informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON potwierdza stan faktyczny według oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność. Okoliczność, czy zawarta w oświadczeniu informacja jest prawdziwa, jest zatem kwestią dowodową (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2013 r. sygn. akt II UK 142/12 i z 23 listopada 2016 r. sygn. akt II UK 402/15). Należy zauważyć, że w przypadku przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, dane zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. poz. 647, 1544, 1629 i 2244 oraz z 2019 r. poz. 60 i 730), objęte są domniemaniem prawdziwości, które jest wzruszalne, jeżeli w drodze postępowania zostanie wykazane, że są niezgodne ze stanem rzeczywistym (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2018 r., V SA/Wa 2180/17). Dane zawarte w rejestrze REGON w zakresie kodów PKD, w tym kodu "przeważającej działalności", mogą nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu, nie tylko z powodu nieprawdziwego oświadczenia podmiotu rejestrującego działalność, ale również z braku aktualizacji wpisu w rejestrze REGON, po zmianie zakresu prowadzonej działalności, co może mieć miejsce z uwagi na zasadę stabilności przyjętą na potrzeby klasyfikacji działalności. Zgodnie z tą zasadą, wyrażoną w pkt 25 i 26 załącznika do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), aby uniknąć zbyt częstych zmian, nowy rodzaj działalności powinien być działalnością główną przez co najmniej dwa lata, zanim zostanie zmieniona przypisana do jednostki, dana działalność przeważająca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozwiązanie przyjęte w § 10 rozporządzenia COVID-19, polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON, wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, że taka działalność jest prowadzona, to nie ma potrzeby weryfikowania stanu faktycznego w oparciu o inne dowody. Jeżeli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje, a tym bardziej gdy wykazuje to innymi dowodami), to organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.). Należy zauważyć, że na tle uregulowania postępowania dowodowego w Kodeksie postępowania administracyjnego w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych (por. wyrok NSA z 9 marca 1989 r., sygn. akt II SA 961/88). Wprowadzenie sztywnej teorii dowodowej w pewnej sferze w drodze praktyki organów administracji narusza zasady postępowania administracyjnego, poprzez arbitralne ograniczenia zakresu art. 75 k.p.a., co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (wyrok NSA z 3 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 2182/99). Innymi słowy w postępowaniu administracyjnym, organ powinien wykorzystać wszelkie dostępne środki dowodowe, a niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ dokonuje rozstrzygnięcia na podstawie tylko jednego, wybranego środka dowodowego. Jak już wspomniano w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące postępowanie dowodowe, a wobec tego, nie jest dopuszczalne takie rozumienie § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, które ogranicza możliwość ustalenia spełnienia przesłanki "przeważającej działalności" tylko do jednego środka dowodowego, mianowicie rejestru REGON. Powołany przepis zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom prowadzącym określony rodzaj działalności, przez wskazanie środka dowodowego mającego pierwszeństwo, jednak nie wprowadza on formalnej (legalnej) teorii dowodów w tych sprawach, a tym samym nie narusza ogólnych zasad postępowania dowodowego obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. W przypadku, bowiem uzasadnionych wątpliwości, co do prawdziwości (aktualności) danych zawartych w rejestrze REGON, nie jest wykluczone ustalenie tej okoliczności (czyli rzeczywiście prowadzonej "przeważającej działalności") z wykorzystaniem innych środków dowodowych. Szybkość postępowania nie może dominować nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym. Za przedstawioną wyżej wykładnią § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19 dokonywaną w powiązaniu z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi postępowanie dowodowe, przemawiają zarówno rezultaty wykładni systemowej, jak i wykładni celowościowej. Z zasady demokratycznego państwa prawnego określonej w art. 2 Konstytucji RP wywodzona jest zasada sprawiedliwości proceduralnej, która określa również sposób stosowania obowiązujących reguł postępowania administracyjnego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ogólny wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Regulacje prawne tych postępowań muszą w związku z tym zapewnić wszechstronne i staranne zbadanie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz gwarantować wszystkim stronom i uczestnikom postępowania prawo do wysłuchania, tj. prawo przedstawiania i obrony swoich racji. Na sprawiedliwość proceduralną składa się m.in. zapewnienie jednostce wysłuchania polegające przynajmniej na możliwości przedstawienia swoich racji oraz zgłaszania wniosków dowodowych (por. np. wyroki TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07; z 14 czerwca 2006 r., K 53/05; z 11 czerwca 2002 r., SK 5/02). W dziedzinie prawa administracyjnego, sprawiedliwość proceduralna oznacza taką organizację procesu uzyskiwania informacji, ich analizy i podejmowania rozstrzygnięcia, która pozwala uznać wynik zastosowania procedury za sprawiedliwy (por. wyrok NSA z 27 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 468/11). Nie może budzić wątpliwości, że jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat postępowania są na gruncie procedury administracyjnej reguły prowadzenia postępowania dowodowego (art. 75–81 k.p.a.) oraz obowiązek dochodzenia przez organ administracji do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) w oparciu o wszechstronną analizę materiału dowodowego w sprawie (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Za możliwością ustalenia rzeczywistego stanu co do "przeważającej działalności" podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek również na podstawie innych dowodów niż rejestr REGON przemawiają też dyrektywy wykładni celowościowej. Zwolnienie przewidziane w § 10 rozporządzenia COVID-19 jest jednym z elementów regulacji stanowiących reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19 związane z wprowadzonymi przez władze publiczne ograniczeniami konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania. Celem tych regulacji jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom działającym w branżach, które zostały dotknięte wprowadzanymi zasadami bezpieczeństwa oraz ponoszącym koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. W związku z tym udzielenie pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie epidemii. Ustalenie rodzaju prowadzonej działalności wyłącznie w oparciu o treść wpisu w rejestrze podmiotów REGON, mogłoby skutkować odmową przyznania wsparcia przedsiębiorcy, który faktycznie prowadzi działalność dotkniętą ograniczeniami wprowadzonymi w związku z epidemią COVID-19 i w ich następstwie poniósł szkody, a to pozostawałoby w sprzeczności z założeniami rozporządzenia COVID-19 i celami, jakie ma ono realizować. W rozpoznawanej sprawie postępowanie wyjaśniające odnośnie do rodzaju "przeważającej działalności", nie zostało przeprowadzone, mimo że organ był w posiadaniu informacji, że na dzień 30 listopada 2020 r. skarżący mógł prowadzić przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD uprawniającym do zwolnienia. W tym kontekście prawidłowe są zalecenia Sądu pierwszej instancji, że w sprawie koniecznym będzie ustosunkowanie się organu do twierdzeń skarżącego zgodnie, z którymi ustawa o COVID-19 nie precyzuje, w którym miejscu prowadzonej działalności gospodarczej ma być wskazany kod przeważającej działalności gospodarczej, a wniosek CEIDG wypełnił zgodnie z instrukcją, wskazując kody dla poszczególnych miejsc prowadzenia działalności gospodarczej. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia COVID-19 oraz naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 7 i art. 11 k.p.a. są niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną w tej części. Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia prawa procesowego art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) poprzez zasądzenie od organu kwoty 497 zł, na którą składa się także kwota 17 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej nie podlega opłacie skarbowej: 1) dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia i zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach: b) ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego [...]. W związku z tym, rację przyznać należy wnoszącemu skargę kasacyjną organowi, że nie istniał obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej od złożonego do akt dokumentu, z uwagi na dyspozycję art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej. Wydatku tego nie można było zatem ocenić jako niezbędnego w rozumieniu art. 205 § 2 p.p.s.a. Należny stronie skarżącej od organu zwrot kosztów postępowania sądowego obejmować powinien wyłącznie wynagrodzenie reprezentującego go profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny zmienił pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI