I GSK 625/21

I GSK 625/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak
Piotr Piszczek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Lu 422/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2020-12-03
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 422/20 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 3 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 422/20 oddalił skargę M. G. (dalej określanego jako strona lub skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a.) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, mające wpływ na wynik sprawy tj.: art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu zalęgłych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - podczas gdy zapłata zarówno zaległych jaki i bieżących składek prowadzi do uszczuplenia faktycznego dochodu skarżącego I jego rodziny do poziomu poniżej kryteriów świadczeń z pomocy społecznej (świadczeń rodzinnych), a więc poziomu normatywnie uznanego za niepozwalający spełnić niezbędnych potrzeb życiowych (rodziny);
2. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 1 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. Obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572,, dalej: k.p.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, (w tym dochodów skarżącego, także w odniesieniu do wskazanej przez skarżącego wieloletniej pomocy (zarówno rzeczowej jak i finansowej) ze strony matek, ograniczając się do niejasnych zasad doświadczenia życiowego w odniesieniu do tej indywidualnej sprawy) - w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia zaległych składek, co mogło mieć istotny wpływ na wydanie zaskarżonego orzeczenia;
- z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a. (w odniesieniu do art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia, przy braku dostatecznego wyjaśnienia zarzutów podniesionych w skardze, dotyczących uzyskiwanych przychodów/dochodów przez skarżącego, jego majątku, faktu stałej, wieloletniej pomocy 4-osobowej rodzinie przez matkę skarżącego i jego teściową oraz dodatkowo brak wszechstronnej analizy wszystkich istotnych faktów i dowodów w uzasadnieniu a tym samym prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania, selektywną ocenę dowodów i dokonanie oceny na podstawie tej części materiału dowodowego, wybiorczo przedstawionej w uzasadnieniu decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych., co mogło mieć istotny wpływ na niezastosowanie przez organ (błąd subsumcji) wskazanych przez skarżącego w uzasadnieniu przepisów prawa materialnego;
- art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na nierozpoznaniu wszystkich podniesionych w skardze zarzutów poprzez należyte wyjaśnienie, w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera samodzielnego stanowiska co do ustalonego i przyjętego, przez organ administracyjny stanu faktycznego, a zasadniczo opiera się na podtrzymaniu przez WSA w Lublinie wskazanych błędnych ustaleń dokonanych, bez wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego, przez organ administracyjny (Prezes ZUS), tak więc naruszenie to polega na utrzymaniu przez Sąd stanu sprzecznego z regulacjami ustawowymi, w postaci wskazanych w zarzutach przepisów prawa materialnego, niżej szczegółowo przytoczonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, dotyczących możliwości umorzenia składek ubezpieczeniowych;
- art. 151 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały podstawy do oddalenia skargi skarżącego na decyzję organu (wydaną z upoważnienia Prezes ZUS).
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Jednocześnie złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy.
Argumenty na poparcie zarzutów przytoczono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącego, WSA w Lublinie błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie majątku skarżącego, wybiórczo go interpretując, co doprowadziło do niezasadnego stwierdzenia, że sytuacja skarżącego nie dawała dostatecznych podstaw do umorzenia jego zaległych należności składkowych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, jako niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a.
Podkreślenia wymaga, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Przystępując do rozważań na tle wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia i uwzględniając wyżej przedstawione stanowisko, że według art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a.
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów, które dotyczą naruszenia przez sąd tych ostatnich przepisów. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania.
W odniesieniu do podniesionych zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Jak już podkreślono, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Innymi słowy, wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył sąd administracyjny pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 P.p.s.a.). Związanie sądu kasacyjnego zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej oznacza, że sąd ten - co do zasady - nie ma kompetencji do kontroli legalności postępowania pierwszoinstancyjnego poza granicami zaskarżenia.
Przypomnienie reguł, którym odpowiadać powinna skarga kasacyjna, było konieczne z uwagi na błędy konstrukcyjne, którymi obarczony jest wniesiony środek zaskarżenia.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. Powtórzenie i rozwinięcie tego zarzutu nastąpiło w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Tymczasem należy zwrócić uwagę, że przepis art. 1 P.p.s.a. (bez dodatkowych paragrafów, ustępów i punktów) zawiera definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej. Ma on charakter ogólnoustrojowy i w żaden sposób nie jest związany z postępowaniem dowodowym. Z natury rzeczy powyższa norma nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż określa zakres regulacji P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2956/17). To, czy dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena legalności decyzji była prawidłowa nie może być też utożsamiane z naruszeniem art. 1 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 261/20). Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Wadliwość zarzutu jest bowiem możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09). Argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjna nie zawiera motywów pozwalających na inne odczytanie zarzutu. Z tych względów powołanie się na ten przepis w związku z art. art. 7, 77, 80 k.p.a. – których to przepisów wojewódzki sąd administracyjny nie stosuje – nie mogło być skuteczne.
Kolejny zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. również jest niewłaściwie postawiony. Po pierwsze przepis ten zawiera także podpunkty. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do uzupełniania zarzutu kasacyjnego. Po drugie, przepis ten nie był stosowany przez Sąd pierwszej instancji, ponieważ skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wreszcie - jako przepis blankietowy - nie mógł być samodzielnie przedmiotem zaskarżenia. Strona skarżąca, chcąca powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji, powinna powiązać go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., z dnia 8 lutego 2007 r., I FSK 1412/06, z dnia 25 czerwca 2013 r., II OSK 502/12). Z kolei w przypadku oddalenia skargi na decyzję lub postanowienie organu administracji można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Jeśli z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez WSA normy prawnej (zob. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2009 r., I FSK 1888/07, LEX nr 515949; wyrok NSA z dnia 21 marca 2013 r., II FSK 1515/11, LEX nr 1340075; wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r., I GSK 1752/11, LEX nr 1336198; wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., II FSK 2662/10; LEX nr 1244277; wyrok NSA z dnia 7 listopada 2014 r., I FSK 1555/13, LEX nr 1590692; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., I FSK 323/13, LEX nr 1494594; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r., I OSK 552/16, LEX 2445116).
Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a.. Stwierdzić należy, że jest to również przepis o charakterze wynikowym i jego naruszenie wiąże się z naruszeniem innych przepisów procesowych lub przepisów prawa materialnego. Wskazując zatem na jego naruszenie należy powołać go łącznie z innymi przepisami regulującymi postępowanie przed sądem administracyjnym i które zostały sąd pierwszej instancji naruszone. Przepis ten więc nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Powołany artykuł stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołane unormowanie reguluje jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia i do ich zbadania sprowadza się kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku albo jest sporządzone według wzorca określonego w 141 § 4 P.p.s.a., albo nie jest. Zarzut naruszenia powyższego przepisu może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Jeśli uzasadnienie nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie na tyle, że nie jest możliwa kontrola instancyjna, wówczas zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.
Natomiast inną kwestią jest siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi do wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też odnośnie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego nie oznacza, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego polemika ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA: z 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13; z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13; z 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13; z 18 marca 2015 r. sygn. akt I GSK 1779/13; publ. w CBOSA).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia, co prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji nie został skutecznie zakwestionowany, a to oznacza, że stanowi on podstawę do oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Z ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego wynika więc, że zaskarżoną decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej wysokości 141.481,83 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji prawidłowe było ustalenie organu, że w przypadku skarżącego w ogóle nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalono, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo i nie jest pozbawiony źródeł dochodu. Nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie własnej działalności prawniczej i to w ramach tej działalności nie wywiązywał się przez wiele lat z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.
Organ skrupulatnie i szczegółowo rozważył także przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdzając, że żadna z sytuacji wskazanych w tym rozporządzeniu nie zachodzi w przypadku skarżącego, a ustalenie to dokonano na podstawie należycie zebranych w sprawie z urzędu dowodów, szczegółowo przeanalizowanych i poddanych prawidłowej ocenie, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że opłacenie, zarówno zaległych jak i bieżących składek na ubezpieczenia społeczne nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Podkreślić należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu składek ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną lub zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący takich okoliczności nie wykazał. Zgodzić się należało w organem jak i Sądem pierwszej instancji, że skarżący wybiórczo podał okoliczności swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, nie przedstawił jej rzetelnie, ani też nie przedłożył dowodów świadczących o tym, że ta sytuacja jest krytyczna i w ogóle zagraża egzystencji jego oraz rodziny. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Jego żona pobiera własne świadczenie rentowe, które po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 1.380,32 zł miesięcznie. Obecnie ustalony łączny dochód gospodarstwa domowego strony wynosi 1.917,58 zł, ale jest to spowodowane wyłącznie niskimi dochodami, które osiąga z tytułu prowadzonej w dalszym ciągu działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi on stałe wydatki związane z utrzymaniem, które wynoszą ok. 1.591 zł miesięcznie. Składają się na nią opłaty eksploatacyjne w wysokości 1.291 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości od 200 zł do 400 zł (ZUS przyjął średnią kwotę 300 zł). Oprócz zobowiązania wobec organu wnioskodawca posiada także inne zobowiązania pieniężne, które są regulowane w formie przymusowej egzekucji. Po potrąceniu wskazanych kosztów pozostaje wnioskodawcy – według jego twierdzeń – kwota 326 zł miesięcznie, z której 4-osobowa rodzina zaspokaja wszystkie pozostałe potrzeby życiowe, co obejmuje także utrzymanie 2 synów na studiach stacjonarnych.
W opisanej sytuacji należało zgodzić się ze stanowiskiem organu i Sądu pierwszej instancji, że przedstawiona sytuacja materialna jest mało wiarygodna, gdyż z doświadczenia życiowego w istniejących obecnie warunkach wynika, że nie jest możliwe zaspokojenie potrzeb życiowych 4-osobowej rodziny (w tym utrzymania na studiach dwojga dzieci) za kwotę 326 zł miesięcznie.
Ponadto słusznie zwrócono uwagę, że skarżący w ogóle nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, że jest całkowicie lub częściowo niezdolny do podjęcia pracy zawodowej, bądź też dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych należności. Z treści § 3 ust. 3 rozporządzenia wynika, że przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Tymczasem choroba skarżącego i sprawowanie opieki nad członkiem rodziny, w świetle ustalonego w sprawie i skutecznie nie podważonego stanu faktycznego sprawy, nie pozbawiły go możliwości dalszego prowadzenia własnej działalności gospodarczej.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na swobodną jego ocenę oraz podjęcie decyzji w granicach uznania administracyjnego. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazuje, że organ przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku - wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez skarżącego rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa.
Należy podkreślić, że skarżący, formułując zarzut naruszenia prawa materialnego, w istocie kwestionuje ustalony w sprawie stan faktyczny i dokonaną przez organ i Sąd pierwszej instancji ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Tymczasem za ugruntowane należy uznać stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może skutecznie nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. (m.in. wyroki NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12, z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2327/11). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (wyroki NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2328/11; z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11).
Skarżący do pisma procesowego z 31 października 2024 r. dołączył dokumenty obrazujące jego aktualną sytuację osobistą. Przypomnieć zatem należy, że przedmiotem postępowania kasacyjnego jest wyrok Sądu pierwszej instancji oceniający legalność zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek. Wiążący dla oceny postępowania Sądu pierwszej instancji jest stan faktyczny i prawny z dnia wydania zaskarżonej decyzji. Zmiana okoliczności faktycznych nie mogła być zatem wzięta pod uwagę przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mogą one natomiast uzasadniać złożenie nowego wniosku o umorzenie składek.
Wobec powyższego skargę kasacyjną, jako niezasadną, na podstawie art. 184 P.p.s.a oddalono.
Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego wobec braku stosownego wniosku pełnomocnika organu – na podstawie art. 210 § 1 P.p.s.a.