I GSK 621/24

I GSK 621/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner /przewodniczący/
Piotr Kraczowski /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 958/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-11-29
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1, art. 141 par. 4, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 31zo ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 958/23 w sprawie ze skarg "S." Spółdzielni [...] w M. oraz Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr 180000/71/329902/2023 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA lub sąd) wyrokiem z 29 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 958/23 w wyniku rozpoznania skarg "S." Spółdzielni w M. oraz Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 29 sierpnia 2023 r. nr 180000/71/329902/2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okresy od marca do maja 2020 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od ZUS na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
Skargą kasacyjną ZUS zaskarżył ww. wyrok w całości, zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło, mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: ppsa), tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. art; 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: kpa) poprzez błędne przyjęcie przez WSA, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o Covid-19), w sprawie utrzymania w mocy decyzji z 22 maja 2023 r. odmawiającej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: od marca do maja 2020 r., organ naruszył ww. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a przez to nie rozpatrzył go w całości, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia przez ten sąd zaskarżonej decyzji ZUS wydanej zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o Covid-19;
b) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 ppsa poprzez sformułowanie zaleceń organowi co do dalszego postępowania, w szczególności poprzez nakazanie organowi, rentowemu bezsprzeczne ustalenie liczby osób zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych oraz przebywających na urlopach wychowawczych macierzyńskich (w kontekście możliwości prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów covidowych), w sytuacji gdy organ rentowy powyższych ustaleń dokonał;
2. naruszenie art. 31zo ust. 1 ustawy o Covid-19 poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek (...) należnych za okres od marca do maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek od 10 do 49 ubezpieczonych, a Spółdzielnia "S." w M. przesłanki zatrudnienia w spornym okresie nie spełniła.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, ZUS wniósł o zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie skargi poprzez jej oddalenie, zasądzenie od skarżących na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Oświadczył także, że zrzeka się rozprawy.
W odpowiedziach na skargę kasacyjną skarżąca (prawidłowo złożoną po upływie 14 dnia od doręczenia skargi kasacyjnej) wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od ZUS na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Zgodnie z art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ppsa, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 ppsa, oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Przypomnieć należy, że zaskarżonym wyrokiem WSA uchylił decyzję ZUS z 29 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okresy od marca do maja 2020 r.
Sąd podkreślił, że orzekanie w tej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 ppsa, ponieważ niniejszy wyrok został poprzedzony dwoma prawomocnymi wyrokami WSA z 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1339/21 oraz z 27 października 2023 r., sygn., akt I SA/Kr 940/22, które uchylały decyzję ZUS. WSA podkreślił, że w takiej ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Oznacza to ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, który może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem. WSA dodał, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd wyrażony, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Mając powyższe na uwadze WSA stwierdził, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w przywołanych wyżej wyrokach z 30 listopada 2021 r. i z 27 października 2023 r., ponieważ nie doszło do wzruszenia tych wyroków, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego. Wobec tego sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 153 ppsa, ponieważ organ zignorował stanowiska WSA zawarte w zapadłych w sprawie ww. wyrokach.
Sąd podzielił wszystkie zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
- rażące naruszenie art. 153 ppsa poprzez konsekwentne i wielokrotne ignorowanie przez organy ZUS wiążącego je stanowiska sądu administracyjnego wyrażonego w prawomocnych wyrokach zapadłych w sprawie, co doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w sposób sprzeczny z pozostającymi w obiegu prawnym orzeczeniami sądowymi, do których organ miał obowiązek się zastosować;
- naruszenie art. 31zo ust. 1a pkt 2 i 3 ustawy Covid-19 poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że okresy, o których mowa w tych przepisach nie odnoszą się odpowiednio do miesięcy, za które przysługuje zwolnienie - a w konsekwencji błędne niezastosowanie i w efekcie niedokonanie ustaleń faktycznych co do ilości ubezpieczonych zgłoszonych przez płatnika na 31 marca i 30 kwietnia 2020 r.;
- przyjęcie, że do limitu ubezpieczonych zgłoszonych przez płatnika wlicza się także osoby długotrwale niewykonujące pracy oraz osoby wykonujące usługi, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych co do poziomu zatrudnienia płatnika na 29 lutego 2020 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu dokonana z uwzględnieniem celu i funkcji tego przepisu powinna prowadzi do wniosku, że do liczby ubezpieczonych nie wlicza się osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych i przebywających na urlopach macierzyńskich i wychowawczych;
- nieustalenie czy i jakie tytuły do ubezpieczenia, inne niż umowa o pracę, występują u wskazanych ubezpieczonych, co mogło doprowadzić organ do nieprawidłowego ustalenia liczby ubezpieczonych u płatnika;
- zaniechanie przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego i w konsekwencji nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zarówno w zakresie nieustalenia w sposób niebudzący wątpliwości stanu zatrudnienia w firmie płatnika na 29 lutego 2020 r., jak i nieustalenia tego stanu na 31 marca oraz 30 kwietnia 2020 r.;
- pominięcie w uzasadnieniu istotnych elementów stanu faktycznego, a przy tym naruszającym zasadę przekonywania wobec nierozważenia kluczowych aspektów sprawy, powoływanych przez płatnika i wskazywanych w uprzednio zapadłych w sprawie wyrokach.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na podstawową okoliczność w sprawie, która uszła z pola widzenia autora skargi kasacyjnej, a mianowicie na to, że podstawowym argumentem WSA było związanie wydanymi już w sprawie ww. prawomocnymi wyrokami, którym przesądzono o wyżej wyliczonych okolicznościach w sprawie. Tymczasem skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia przez WSA przepisu art. 153 ppsa. Brak stosownego zarzutu w skardze kasacyjnej uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnego dokonanie kontroli kasacyjnej stanowiska sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Przesądza to w rzeczy samej z góry o braku możliwości uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku.
Oznacza to, że aktualne pozostaje wymieniona wyżej potrzeba dokonania ustaleń faktycznych w sprawie i zachowaniem wytycznych zawartych w prawomocnych wyrokach zapadłych w niniejszej sprawie.
W tej sytuacji za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art; 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 ppsa, jak też naruszenie art. 31zo ust. 1 ustawy Covid-19.
Naczelny Sąd Administracyjny jeszcze raz podkreśla, że WSA dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji i słusznie ustalił, że decyzja narusza art. 153 ppsa, ponieważ ZUS zignorował stanowiska sądu zawarte w zapadłych w sprawie wyrokach.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 zw. z art. 182 § 2 ppsa orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zamieszczony w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie podlegał zaś uwzględnieniu, ponieważ uzupełniona odpowiedź na skargę kasacyjną została złożona po upływie terminu określonego w art. 179 ppsa.