I GSK 609/22

I GSK 609/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6559
Sygn. powiązane
V SA/Wa 504/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-01
I GZ 38/21 - Postanowienie NSA z 2021-03-12
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Tomasz Smoleń Protokolant asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 504/20 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 lipca 2021 r., V SA/Wa 504/20 oddalił skargę M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.
M. L. (dalej: "skarżąca kasacyjnie") wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca kasacyjnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy i przyznanie na rzecz jej pełnomocnika z urzędu pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty nie zostały uiszczone w całości bądź w części.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt. 5) Rozporządzenia Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty opłat należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. 2017 poz. 1687 z późn. zm., dalej: "Rozporządzenie"), poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie powyższego przepisu jako podstawy prawnej orzekania,
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a"),w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a."), poprzez niezastosowanie się do zasady prawdy obiektywnej oraz słusznego interesu obywateli, a także pominięcie istotnych w sprawie dowodów i nie dokonania właściwej oceny sytuacji finansowej skarżącej, która wprost uzasadnia umorzenie dochodzonych od skarżącej należności, na warunkach określonych w 3 ust. 1 pkt. 5) Rozporządzenia.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Za podstawę wyroku z 1 lipca 2021 r., VSA/Wa 504/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzją z 29 marca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Proszowicach ustalił M. L. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 10.033,93 złotych. M. L. wniosła o odroczenie terminu spłaty na okres 1 roku, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wniosek nie został uwzględniony, ponieważ strona nie wykazała że jej sytuacja finansowa ulegnie w ciągu roku poprawie w stopniu umożliwiającym uregulowanie zobowiązania. Ustalono, że M. L. utrzymuje się z renty, hodowli kur oraz uzyskuje wsparcie finansowe i rzeczowe od rodziny oraz innych osób. Z uzyskiwanych dochodów utrzymuje swoje gospodarstwo domowe, opłaca podatki oraz obsługuje dwa kredyty (łączna miesięczna rat w wysokości 552,89 złotych). Jest właścicielem nieruchomości położonej w J. o powierchni 0,0473 ha, a w nieruchomości gruntowej położonej w R. o powierzchni 3,8240 ha posiada udział. Zobowiązana nie jest objęta pomocą z GOPS w R., ale otrzymuje pomoc żywnościową w ramach akcji bożonarodzeniowej i wielkanocnej z Caritas Diecezji K. Z zeznań podatkowych wynika, że zobowiązana w roku 2017 osiągnęła dochód brutto w wysokości 12.385,24 złotych, a w roku 2018 osiągnęła dochód brutto w wysokości 12.656,74 złotych. Jako źródło pokrycia zadłużenia M. L. wskazała dochód ze sprzedaży nieruchomości gruntowej położonej w R., która jest przedmiotem współwłasności z siostrą. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. W ramach tej podstawy kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: "art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niezastosowanie się do zasady prawdy obiektywnej oraz słusznego interesu obywateli, a także pominięcie istotnych w sprawie dowodów i nie dokonania właściwej oceny sytuacji finansowej skarżącej, która wprost uzasadnia umorzenie dochodzonych od skarżącej należności, na warunkach określonych w 3 ust. 1 pkt. 5) Rozporządzenia".
Zgodnie z art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2009 nr 157 poz. 1240, dalej: "ufp"), należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Natomiast, według § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. 2017 poz. 1687), w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi Prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. Ustawa przewiduje możliwość odroczenia spłaty należności, a rozporządzenie warunkuje zastosowanie tej instytucji jedynie "w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi" . Odroczenie terminu spłaty w indywidualnym przypadku może nastąpić ze względu na "możliwości płatnicze dłużnika." Według § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. (...), wniosek o odroczenie terminu spłaty powinien zawierać informację o aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika, w tym o jego zobowiązaniach; podanie przyczyn ubiegania się o odroczenie terminu spłaty całości albo części należności, albo rozłożenie spłaty całości lub części należności na raty; proponowane terminy i kwoty spłaty oraz źródła pokrycia zadłużenia.
Ta regulacja szczególna w stosunku do regulacji z art. 7 k.p.a. nakazuje w sprawie odroczenie terminu spłaty oprócz interesu społecznego i słusznego interesu obywateli uwzględnić także względy społeczne lub gospodarcze, a przede wszystkim
możliwości płatnicze dłużnika. Wniosek o odroczenie terminu spłaty powinien zatem zawierać informację o aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika, o jego zobowiązaniach; podanie przyczyn ubiegania się o odroczenie terminu spłaty; proponowany termin kwoty spłaty oraz źródło pokrycia zadłużenia. W postępowaniu w sprawie odroczenia terminu spłaty nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu tym przepis art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) ma odpowiednie zastosowanie, organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę. W postępowaniu o odroczenie terminu spłaty to nie organ administracji publicznej, a wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest odroczenie terminu spłaty obciąża osobę, która wnioskuje o odroczenie terminu spłaty.
Zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że stan faktyczny został ustalony przez organ administracji publicznej z zachowaniem reguł procedury przewidzianych w k.p.a. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Te reguły zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, akceptując ocenę dowodów dokonaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stan faktyczny sprawy zakończonej decyzją ostateczną został ustalony prawidłowo, proces subsumcji tego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego również jest prawidłowy.
W rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie – art. 151 p.p.s.a. kiedy sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: "art. 3 ust. 1 pkt 5)" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Po pierwsze, w rozporządzeniu nie ma takiej jednostki redakcyjnej, po drugie kasator nie zarzucił Sądowi I instancji naruszenia przepisu prawa materialnego, który był podstawą prawną decyzji ostatecznej, tj. § 7 wskazanego rozporządzenia.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony.
Odnosząc się także do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowym (nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu), należy wskazać, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258 - art. 261 p.p.s.a. Z tego też względu, wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu sądowym, Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.