I GSK 587/24

I GSK 587/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący/
Michał Kowalski /sprawozdawca/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 472/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-11-24
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145 par 1 pkt 5, art. 148 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 472/23 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 11 maja 2023 r. nr 43/2023 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 472/23 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. W. na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 11 maja 2023 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Postanowieniem z dnia 11 maja 2023 r., Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi po rozpatrzeniu zażalenia M. W. na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wieluniu z dnia 21 marca 2023 r., w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wieluniu z dnia 11 stycznia 2017 r., o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wieluniu z dnia 11 lutego 2009 r., o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 r., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 291/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. W. od powyższego wyroku. W związku z powyższym z uwagi na tożsamość sprawy, tj. wniosku o wznowienie postępowania dotyczącego tej samej decyzji złożonego przez stronę z powołaniem takie same przyczyny i uzasadnienie, na podstawie art. 153 p.p.s.a., przedstawiona ocena prawna wiąże organy i sądy administracyjne także w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że wniosek z dnia 14 czerwca 2022 r. o wznowienie postępowania złożony został przez skarżącego po terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Miesięczny termin nie może być w niniejszej sprawie liczony, jak tego domaga się skarżący, od dnia rozprawy przeprowadzonej przed Sądem Rejonowym w Wieluniu III Wydział Rodzinny i Nieletnich, czyli od dnia 16 maja 2022 r., kiedy to jakoby dowiedział się nowej okoliczności w sprawie, nieznanej organowi w dniu 11 stycznia 2017 r., a mianowicie o tym, że R. W. mieszka z W. W., więc powinien zostać w przesłuchany w charakterze świadka przed wydaniem decyzji z dnia 11 stycznia 2017 r., do czego nie doszło.
Sąd pierwszej instancji przypomniał, że organy obydwu instancji przyjęły, że okoliczności zawarte w protokole z rozprawy przed sądem powszechnym z dnia 16 maja 2022 r. były już skarżącemu znane znacznie wcześniej i podnoszone w trakcie innych postępowań wszczynanych już na żądania skarżącego odnośnie do prób wzruszenia decyzji z dnia 11 stycznia 2017 r. Organ obszernie przedstawił w zaskarżonym postanowieniu, kiedy i w jakich okolicznościach skarżący powoływał się na konieczność (jego zdaniem) przesłuchania R. W., a także odnośnie do miejsca zamieszkania R. W. i inne kwestie łączące się z tą okolicznością.
Organ wskazał, że przedstawione okoliczności zostały już wskazane przez M. W. w piśmie z dnia 16 stycznia 2020 r., w którym w odpowiedzi na wezwanie do sprecyzowania wniosku o wznowienie postępowania z dnia 27 listopada 2019 r., sam skarżący wskazał, że syn R. W. cały czas mieszka razem z W. W,, a zatem strona o tej okoliczności powzięła wiedzę już w tej dacie, nie zaś jak wskazuje w dniu 16 maja 2022 r. podczas rozprawy przeprowadzonej przed Sądem Rejonowym w Wieluniu.
Sąd zauważył również, że postanowieniem z dnia 13 lutego 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 11 stycznia 2017 r. stwierdzającą wydanie dotychczasowej decyzji z dnia 11 lutego 2009 r. z naruszeniem prawa. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2020 r. organ odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka R. W., ponieważ podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 13 marca 2018 r. świadek skorzystał z prawa wynikającego z art. 83 k.p.a. i odmówił składania zeznań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, że o okolicznościach, o których mowa protokole z rozprawy przed Sądem Rejonowym w Wieluniu z dnia 16 maja 2022 r., skarżący wiedział już znacznie wcześniej, co wprost wynika z chronologicznie ułożonych faktów. Skoro za początek terminu uznaje zatem datę faktycznego dowiedzenia się o danej okoliczności, a nie fakt jej opisania na piśmie, a skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 14 czerwca 2022 r., choć o okolicznościach stanowiących, w jego ocenie podstawę wznowienia wiedział znacznie wcześniej (przedstawione okoliczności zostały już choćby wskazane przez M. W. w piśmie z dnia 16 stycznia 2020 r., w którym w odpowiedzi na wezwanie do sprecyzowania wniosku o wznowienie postępowania z dnia 27 listopada 2019 r. sam skarżący wskazał, że syn R. W. cały czas mieszka razem z W. W.), to termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie został dochowany.
W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz nie wniesiono o przeprowadzenie rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na niedokonaniu czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności braku ustalenia adresów zamieszkania zgłaszanych przez Skarżącego świadków, podczas, gdy wskazani świadkowie posiadali istotne informacje mające znaczenie dla sprawy, tj. uzasadniające wznowienie postępowania;
b) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez arbitralne i bezpodstawne przyjęcie, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do oddalenia skargi, w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy oraz okoliczności podniesione na gruncie dotychczasowych środków zaskarżenia ukazują stan odmienny, w szczególności organ błędnie przyznał walor wiarygodności oświadczeniu W. W., iż nie zna miejsca zamieszkania R. W.;
c) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji mylne ustalenie, iż skarga M. W. nie podlegała uwzględnieniu, podczas, gdy z materiału dowodowego akt sprawy jednoznacznie wynika, że zostały spełnione wszystkie przesłanki stawiane przez ustawodawcę w zakresie wznowienia postępowania;
d) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas, gdy w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie zezwalał na wydanie przedmiotowego orzeczenia w takim zakresie.
Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tj. Dz.U. z 2024 poz. 935 – dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Z urzędu NSA bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.
Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Jeżeli chodzi o formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem strony skarżącej, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania strony w formułowaniu, czy precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Pogląd ten jest jednolicie prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki: z 29 października 2004 r., sygn. akt FSK 1193/04; z 14 lutego 2012 r. , sygn. akt II FSK 1540/10; z 11 września 2012 r., sygn. akt II OSK 151/12; z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 4692/16; publik. CBOSA). Zarzuty muszą być skonstruowane na tyle precyzyjnie, aby Naczelny Sąd Administracyjny nie musiał się domyślać jaki w istocie przepis prawa skarżący powołał w skardze kasacyjnej. Zatem to na skarżącym kasacyjnie spoczywa obowiązek wskazania zarzuconego przepisu prawa, zaś Naczelny Sąd Administracyjny tym wskazaniem jest związany.
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie w pełni odpowiada ww. standardom, jednakże dostrzeżone błędy konstrukcyjne zarzutów kasacyjnych nie uzasadniały odrzucenia skargi kasacyjnej jako niespełniającej ustawowych wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a. Dostrzeżone mankamenty jednak znacznie ograniczyły zakres możliwej do przeprowadzenia w tej sprawie przez NSA kontroli, gdyż sąd kasacyjny nie może samodzielnie uzupełniać czy konkretyzować zarzutów kasacyjnych, domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku sądu pierwszej instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści skargi kasacyjnej.
Przechodząc do kolejnych zarzutów procesowych, wskazanych w pkt a-c skargi kasacyjnej wskazać przede wszystkim należy, że skarżący kasacyjnie formułując zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 nie powiązał ich z odpowiednimi przepisami p.p.s.a., nie sprecyzowano zatem wyraźnie na czym – zdaniem skarżącego – polegało naruszenie prawa przez sąd pierwszej instancji. Wzorcami kontroli wyroku sądu pierwszej instancji, które powinny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej, są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, bądź art. 151 p.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej; por. uzasadnienie uchwały NSA I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, cz. III.2, s. 21-23; cz. III.4, s. 38-39). Normy te należy powołać łącznie. Normy odniesienia zostały w tej sprawie przez skarżącego kasacyjnie zupełnie pominięte. Powyższe mankamenty podniesionych zarzutów nie uniemożliwiały jednak NSA ustosunkowaniu się do nich (zob. szerzej uchwała Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, CBOSA).
Zarzuty te nie są uzasadnione, bo podnosząc błąd zastosowania skarżący nie zakwestionował jednocześnie żadnego z poczynionych przez organy, a zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń. Nie mogło temu celowi służyć przywołanie przepisów art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. i ogólnikowe twierdzenie o wadach gromadzenia i oceny dowodów. Skarżący nie wskazał bowiem, jakich dowodów w tej sprawie zabrakło, bądź który fragment materiału dowodowego został nieprawidłowo oceniony przez organ, co miałoby zostać wadliwie zweryfikowane przez Sąd pierwszej instancji. Nie powiązała też podnoszonego naruszenia z wpływem na wynik sprawy, do czego obliguje podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Za niezasadny a częściowo za nieskuteczny należało uznać zarzut wskazany w pkt d petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 151 p.p.s.a. Należy przede wszystkim wskazać, że zarówno art. 151 p.p.s.a. jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. są przepisami wynikowymi, pierwszy stanowi o tym, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Natomiast drugi oznacza, że jego naruszenie jest zawsze następstwem złamania przez sąd pierwszej instancji innych przepisów regulujących postępowanie, co ma tę konsekwencję, że nie mogą one stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA: z 19 stycznia 2012 r., II OSK 2077/10 i z 4 marca 2014 r., II OSK 2387/12, CBOSA). Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji powinna powiązać go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy. Skarżący w ogóle nie uzasadnił powyższego zarzutu, nie wskazał naruszenia jakich konkretnie norm prawnych nie dostrzegł sąd pierwszej instancji ani jakich środków nie podjął celem usunięcia ewentualnego naruszenia prawa. Tym samym zarzut oparty na naruszeniu art. 151 p.p.s.a. polegający na jego zastosowaniu należało uznać za nieusprawiedliwiony.
Nie ulega wątpliwości, że wniesiona skarga kasacyjna pozbawiona jest podstaw, które pozwoliłyby na jej uwzględnienie. Kluczową kwestię stanowi bowiem to, czy w świetle art. 148 § 2 k.p.a. został zachowany miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skoro za początek terminu uznaje się datę powzięcia informacji o zdarzeniu, a nie fakt jej opisania na piśmie, a skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 14 czerwca 2022 r., choć o okolicznościach stanowiących, w jego ocenie podstawę wznowienia wiedział znacznie wcześniej (przedstawione okoliczności zostały już choćby wskazane przez skarżącego w piśmie z dnia 16 stycznia 2020 r., w którym w odpowiedzi na wezwanie do sprecyzowania wniosku o wznowienie postępowania z dnia 27 listopada 2019 r. sam skarżący wskazał, że syn cały czas mieszka razem z matką), to termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie został dochowany. Tym samym organ prawidłowo, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania.
W konsekwencji należało przyjąć, że wszystkie zarzuty kasacyjne są pozbawione podstaw prawnych, zwłaszcza wobec jednoznacznej treści art. 148 k.p.a.
Mając na uwadze treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).