I GSK 567/20

I GSK 567/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Salachna /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Sz 690/19 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2019-11-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 77, art. 80, art. 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2157
art. 10a ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 690/19 w sprawie ze skargi S. w W. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 25 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 28 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 690/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę S. (...) w (...) (dalej powoływana jako skarżąca spółdzielnia) na decyzje Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie (dalej powoływany jako DR ARiMR) z dnia 25 czerwca 2019 r. nr 9016-2019-00106/M-8110 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w związku z powstaniem szkód w uprawach rolnych w 2018 r.
Z akt sprawy wynika, że organy ARiMR odmówiły przyznania skarżącej spółdzielni pomocy finansowej jako producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem suszy lub powodzi w 2018 r., z uwagi na niespełnienie przez skarżącą wszystkich warunków przewidzianych w § 13r rozporządzania Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r., poz. 187 ze zm., dalej powoływane jako rozporządzenie w sprawie zadań agencji). Organy uznały bowiem, że skarżąca nie spełnia warunku mikroprzedsiębiorstwa, małego lub średniego przedsiębiorstwa zgodnie z załącznikiem nr I do rozporządzenia Komisji UE Nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2014.193.1, dalej powoływane jako rozporządzenie Komisji 702/2014), z uwagi na przekroczenie liczby zatrudnionych pracowników – limit ten wynosi 250 osób, podczas gdy u skarżącej spółdzielni, zgodnie z przedłożonymi dokumentami księgowymi za 2017 r. było zatrudnionych 1073 osób, które łącznie przepracowały 315 749 dni.
DR ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnosząc się do stanowiska skarżącej spółdzielni, że członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie są pracownikami, odwołał się do zapisów § 8, § 26 i § 29 i 30 statutu spółdzielni, z których to zapisów wynika, że członkowie spółdzielnie nie tylko mają prawo świadczyć pracę w spółdzielni, uczestniczyć w dochodach spółdzielni, korzystać z urlopów wypoczynkowych, macierzyńskich, okolicznościowych, wychowawczych, ale również mają obowiązek świadczenia pracy, podnoszenia swoich kwalifikacji ogólnych i zawodowych, stosownie do potrzeb spółdzielni oraz przestrzegania dyscypliny pracy. Członkowie otrzymują opłatę za świadczenie pracy, w formie udziału w dochodzie podzielnym stosownie do wkładu pracy, zaś miernikiem jest jednostka pieniężna. Odwołując się do treści art. 5 załącznika nr I do rozporządzenia Komisji nr 702/2014 organ przyjął, że definicja pracownika zawarta w kodeksie pracy w art. 2 ulega rozszerzeniu w prawie unijnym, bowiem zgodnie z art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu UE za pracownika należy uznać każdą osobę, która wykonuje czynności rzeczywiste i efektywne, co oznacza, że pracownikiem w znaczeniu wspólnotowym może być osoba wykonująca pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Interpretując definicję pracownika w rozumieniu prawa Unii Europejskiej i przekładając ją grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że osoby zatrudnione na podstawie stosunku członkostwa w skarżącej spółdzielni i pobierające z tego tytułu opłatę za świadczenie pracy wyrażoną w mierniku pieniężnym należy uznać za pracowników, o których mowa w załączniku nr I do rozporządzenia Komisji nr 702/2014.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącej spółdzielni, podzielając stanowisko zaprezentowane przez organy ARiMR. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z § 13r ust. 1 pkt 3 rozporządzania w sprawie zadań agencji pomoc może być przyznana jedynie producentowi rolnemu będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014. Zgodnie zaś z art. 1 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014, za "przedsiębiorstwo" uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Obejmuje to w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub organizacje prowadzące regularną działalność gospodarczą. Oznacza to, że pomocą mają być objęte małe "przedsiębiorstwa" bez względu na formę prawną. Zaś przepis art. 2 załącznika I do ww. rozporządzenia UE stanowi, że: do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 mln EUR lub których całkowity bilans roczny nie przekracza 43 mln EUR.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z art. 4 ust. 1 załącznika I do ww. rozporządzenia UE, do określenia liczby pracowników i kwot finansowych wykorzystuje się dane odnoszące się do ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego, obliczane w skali rocznej. Uwzględnia się je począwszy od dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych. Kwota wybrana jako obrót jest obliczana z pominięciem podatku od wartości dodanej (VAT) i innych podatków pośrednich. W myśl natomiast art. 5 załącznika I do ww. rozporządzenia UE, liczba zatrudnionych osób odpowiada liczbie rocznych jednostek roboczych (RJR), tj. liczbie pracowników zatrudnionych na pełny etat w obrębie danego przedsiębiorstwa lub w jego imieniu w ciągu całego uwzględnianego roku odniesienia. Praca osób, które nie przepracowały pełnego roku, osób, które pracowały w niepełnym wymiarze godzin, bez względu na długość okresu zatrudnienia, oraz pracowników sezonowych jest obliczana jako procent RJR. W skład personelu wchodzą: a) pracownicy; b) osoby pracujące dla przedsiębiorstwa, podlegające mu i uważane za pracowników na mocy prawa krajowego; c) właściciele-kierownicy; d) partnerzy prowadzący regularną działalność w przedsiębiorstwie i czerpiący z niego korzyści finansowe. Praktykanci lub studenci odbywający szkolenia zawodowe na podstawie umowy o praktykę lub szkoleniu zawodowym nie wchodzą w skład personelu. Nie wlicza się okresu trwania urlopu macierzyńskiego ani wychowawczego.
Mając na uwadze powyższe regulacje, sąd pierwszej instancji przyjął, odnosząc się do przepisów Prawa spółdzielczego, że członek spółdzielni produkcji rolnej świadczy na jej rzecz pracę na podstawie stosunku członkostwa, a nie na podstawie umowy o pracę, jednakże w ocenie sądu forma świadczenia pracy w kontekście "pracownika" w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia Komisji nr 702/2014 nie ma tutaj znaczenia, istotne bowiem są cechy tego stosunku prawnego, w oparciu o który członek spółdzielni ma obowiązek świadczyć pracę i z tego tytułu przysługują mu odpowiednio uprawnienia przewidziane statutem spółdzielni.
Jak wynika § 8 statutu spółdzielni, jej członkowie mają prawo świadczyć pracę w spółdzielni, uczestniczyć w dochodach spółdzielni, korzystać z urlopów wypoczynkowych, macierzyńskich, okolicznościowych, wychowawczych, korzystać z nagród jubileuszowych za świadczenie pracy, otrzymywać nagrody oraz premie pieniężne, przy czym zasady ustalania okresów świadczenia pracy uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasady jej obliczania i wypłacania ustala regulamin wewnętrzny spółdzielni. Członkowie spółdzielni mają obowiązek świadczenia pracy w spółdzielni, podnoszenia swoich kwalifikacji ogólnych i zawodowych, stosownie do potrzeb spółdzielni oraz przestrzegania dyscypliny pracy. Według § 26 statutu, zdolny do pracy członek spółdzielni ma prawo i obowiązek świadczyć pracę w spółdzielni w wymiarze ustalonym corocznie przez zarząd. Natomiast § 29 statutu przewiduje, że członkowie otrzymują opłatę za świadczenie pracy, w formie udziału w dochodzie podzielnym, stosownie do wkładu pracy. Zgodnie z § 30 statutu, miernikiem jest jednostka pieniężna. Sąd wskazał także na § 15 ust. 2 statutu, który przewiduje enumeratywnie sytuacje, które uprawniają do wykreślenia członka z rejestru s (...). I tak, może to nastąpić m. in. w przypadku: likwidacji komórki organizacyjnej lub stanowiska pracy, na którym członek świadczył pracę i odmowy podjęcia innej; nie świadczenia pracy w spółdzielni przez okres dłuższy niż 3 dni bez usprawiedliwienia lub trzykrotnego opuszczenia samowolnie stanowiska pracy bez usprawiedliwienia; uchylanie się od wykonywania zasad statutowych względnie lekceważenia postanowień organów samorządowych w sprawach s(...) firmy i członków. Okoliczności te świadczą, zdaniem sądu pierwszej instancji, że członek spółdzielni ma nie tylko prawo świadczenia pracy, ale i obowiązek jej świadczenia. Zatem, obowiązkowi świadczenia pracy członka skarżącej spółdzielni odpowiadają właściwe mu uprawnienia, tj. do wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych ze stosunkiem zatrudnienia w tej spółdzielni (wyżej wskazanych), a przy tym jest podporządkowany co do sposobu jej świadczenia organom spółdzielni.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie definiuje terminu "pracownik". Został on "sprecyzowany" w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym różnych spraw. Pracownikami według tego orzecznictwa w istocie są osoby, które wykonują niesamodzielną działalność na podstawie stosunku zatrudnienia. Pracownikiem jest każdy, kto wykonuje przez pewien czas pracę na rzecz i pod kierownictwem innej osoby i otrzymuje w zamian wynagrodzenie. Trybunał wprowadził trzy kryteria definiujące termin "pracownika", tj. świadczenie pracy, podporządkowanie oraz wynagrodzenie. Kryteriami zaś wskazującymi na wykonywanie samodzielnej działalności są: udział w zyskach i stratach, dowolne określanie czasu pracy, brak podporządkowania oraz swoboda doboru pracowników (por. np. sprawy: (...)). W świetle tego orzecznictwa zachodzi więc podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu wspólnotowym może być także osoba wykonująca pracę na podstawie innej niż umowa o pracę. Nie musi to być więc umowa o pracę, wystarczy bowiem, że zatrudnienie spełnia ww. wskazane kryteria: świadczenie pracy, podporządkowanie oraz otrzymywanie w zamian za pracę wynagrodzenia.
Na tej podstawie, sąd pierwszej instancji zgodził się z DR ARiMR, że osoby zatrudnione w skarżącej spółdzielni na wyżej wskazanych warunkach, stosownie do przytoczonych zapisów statutu spółdzielni, należy uznać za pracowników, przy czym bez znaczenia pozostaje podstawa, w oparciu o którą wykonywane są czynności na rzecz przedsiębiorstwa (spółdzielni), gdyż kluczowe znaczenie mają cechy właściwe dla danego zatrudnienia (stosunku prawnego, w oparciu o który osoba świadczy pracę). Uwzględniając takie rozumienie "pracownika" w Unii Europejskiej, w sposób uprawniony organ stwierdził, że osoby zatrudnione na podstawie stosunku członkostwa w S (...)i pobierające z tego tytułu opłatę za świadczenie pracy wyrażoną w mierniku pieniężnym należy uznać za pracowników, o których mowa w załączniku nr I do rozporządzenia Komisji UE Nr 702/2014.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożyła skarżąca spółdzielnia, zaskarżając go w całości. Wskazując na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) zarzuciła naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania tj.:
1. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu realizacji zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w tym w szczególności § 13r ust. 1;
2. rozporządzenia Komisji UE nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 5 załącznika nr I ww. rozporządzenia ustalającego kwalifikację osób zatrudnionych w danym przedsiębiorstwie, poprzez wskazanie, że w odniesieniu do strony skarżącej to pracujących członków spółdzielni należy zakwalifikować jako "osoby pracujące dla przedsiębiorstwa, podlegające mu i uważane za pracowników na mocy prawa krajowego", co jest dowolne i żadnymi względami nieuzasadnione;
3. przepisów kodeksu pracy, tj. art. 2, 22, 68 i 77 w zakresie uzasadnienia uznania za pracowników także członków skarżącej rolniczej spółdzielni produkcyjnej, przy uwzględnieniu orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (str. 6 zaskarżonej decyzji), co także pozostaje oceną i dowolną i naruszającą przepisy prawa krajowego, w szczególności w sytuacji braku definicji pracownika w prawie unijnym i jednoznacznym orzecznictwie sądów nie uznającym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych jako pracowników;
4. przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, w tym w szczególności art. 52, 138, 155 i n. oraz art. 181 i n. poprzez pominięcie regulacji ustawowych w zakresie ustaleń obowiązków członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni pracy dotyczących pracy i wynagrodzenia, a także udziału w dochodzie podzielonym, które są jednoznaczne w odniesieniu do każdej kategorii spółdzielni, w szczególności w odniesieniu do zatrudnienia według umowy o pracę, a także ustalenia zasad wynagrodzenia;
5. art. 77, 80 i 81 k.p.a. poprzez niepodjęcie właściwych działań mających na celu dokładne i obiektywne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie występującego, w szczególności w odniesieniu do kwalifikacji członków skarżącej rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako pracowników, co nie jest żadnymi względami uzasadnione, przy czym taka ocena jest dowolna i naruszająca zasadę swobodnej oceny dowodów, a także naruszająca przepisy tak unijne jak i krajowe;
6. postanowień art. 3 § 1, art. 144 § 4 i art. 145 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd naruszenia przez organy rozstrzygające wniosek i odwołanie strony skarżącej zasady zaufania poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie występującego i jego oceny, w szczególności w istotnej kwestii spornej kwalifikacji członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako pracowników, w zasadzie dowolne, bez właściwego uzasadnienia z oczywistym naruszeniem obowiązujących w powyższym zakresie przepisów.
Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji organu pierwszej instancji, rozpoznanie skargi na rozprawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej spółdzielni zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
DR ARiMR nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy ją poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a.).
Art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide: postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wskazane orzeczenia, podobnie jak i inne powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne w bazie na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia (vide: wyrok NSA z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 495/18).
W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich odnoszących się do niej wymogów. Wskazać przede wszystkim należy, że skarżąca kasacyjnie spółdzielnia nie rozgraniczyła które ze wskazanych zarzutów mają charakter procesowy, a które materialny, co przy istotnych mankamentach ich uzasadnienia, skutkowało koniecznością przyjęcia, że część z podniesionych zarzutów była niezasadna, zaś część nieskuteczna.
Odnosząc się do pierwszego z postawionych zarzutów – naruszenia przepisów rozporządzenia w sprawie zadań agencji, w tym w szczególności § 13r ust. 1 tegoż rozporządzenia wskazać należy, że zarzut ten w ogóle nie został uzasadniony. W tym zakresie wskazać należy, że w skardze kasacyjnej nie można zarzucać naruszenia całego rozporządzenia, bowiem obowiązkiem jej autora jest wskazanie konkretnego przepisu, który został zdaniem strony skarżącej naruszony. Z kolei w zakresie wymienionego w tym zarzucie w szczególności § 13r ust. 1 rozporządzenia autor skargi kasacyjnej nie wskazał jaki charakter ma powyższy przepis, czy jest on przepisem procesowym czy też materialnym a także na czym naruszenie tego przepisu miało polegać. Powyższe obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do przyjęcia, że zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej jest nieskuteczny.
Podobne zastrzeżenia należy skierować do zarzutów dotyczących naruszenia rozporządzenia komisji nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. oraz art. 5 załącznika I do ww. rozporządzenia (zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej). Także ten zarzut został sformułowany w sposób nieprawidłowy, bowiem nie można w skardze kasacyjnej zarzucać naruszenia całego rozporządzenia – obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest precyzyjne wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej danego aktu prawnego, ze wskazaniem paragrafu, ustępu czy pkt. Sąd kasacyjny nie może domyślać się którego z przepisów naruszenia dopuścił się sąd pierwszej instancji. W zakresie art. 5 załącznika nr I do ww. rozporządzenia autor skargi kasacyjnej nie precyzuje na czym naruszenie tego przepisu miało polegać – czy na błędnej wykładni czy na niewłaściwym zastosowaniu (jeżeli jest to przepis materialny) czy też na błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy bądź też błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sytuacji gdy jest to przepis procesowy. Skarżąca spółdzielnia zarzuca z jednej strony błędne zdefiniowanie osób świadczących pracę jako pracowników na podstawie przepisów unijnych, z drugiej zaś wskazuje, że naruszenie tychże przepisów polegało na nieuzasadnionej i dowolnej ocenie sytuacji prawnej w jakiej znajdują się członkowie rolniczej spółdzielni. Wadliwa konstrukcja tego zarzutu uniemożliwia zatem Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do niego.
Przechodząc do zarzutów opisanych w pkt 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej - naruszenie art. 2, 22, 68 i 77 Kodeksu pracy oraz art. 52, 138, 155 i nast. oraz art. 181 i nast. Prawa spółdzielczego to również należy wskazać identyczne zastrzeżenia jak co do zarzutu nr 2 – brak precyzyjności wskazania, które konkretnie przepisy naruszył sąd pierwszej instancji i na czym to naruszenie polegało. Tym niemniej, analiza uzasadnień powyższych zarzutów zmierza do wykazania, że zdaniem skarżącej kasacyjnie spółdzielni członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie są pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy, a zatem skoro nie świadczą pracy w ramach stosunku pracy to nie powinny być zaliczeni do grona pracowników w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia komisji nr 702/2014. Powyższa argumentacja nie jest trafna, bowiem ani DR ARiMR ani sąd pierwszej instancji nie twierdzili, że członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej są pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy, a jedynie przyjęli, że świadczą oni pracę na rzecz spółdzielni i nie ma znaczenia dla istoty sprawy na podstawie jakiego stosunku prawnego wykonują czynności na rzecz tejże spółdzielni. W tym zakresie odwołali się do zapisów statutu spółdzielni, z których wynikało, że członkowie skarżącej spółdzielni nie tylko mają prawo ale i obowiązek świadczenia pracy na rzecz spółdzielni, za którą to pracę otrzymują świadczenia pieniężne.
Nie są zasadne również zarzuty naruszenia art. 77, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez niepodjęcie właściwych działań mających dokładne i obiektywne wyjaśnienie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Oznacza to, że zasadniczo w postępowaniu organy ARiMR nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Tym samym, organy ARiMR nie mają obowiązku podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny. To strona zainteresowana uzyskaniem pomocy jest zobowiązana do przedłożenia wszelkich dokumentów tę pomoc uzasadniającą, a organy Agencji są zobowiązane jedynie do ich oceny. Z akt sprawy wynika, że organy dwukrotnie wzywały skarżącą spółdzielnię do przedłożenia określonych dokumentów, zaś spółdzielnia nie wypełniła w pełni wystosowanych żądań. Przedłożyła m.in. rachunek zysków i strat za 2017 r. oraz informację dodatkową za 2017 r., w której wskazała ogólnie, że w 2017 r. było zatrudnionych 1073 osoby będące członkami i domownikami, które to osoby przepracowały łącznie 315 749 dni. Skarżąca, mimo precyzyjnego wezwania nie przedstawiła listy członków wykonujących prace na rzecz spółdzielni oraz czasu wykonywania przez nich pracy jak również druków RMUA dotyczących zatrudnionych członków. Tym samym organy Agencji miały prawo oprzeć się przy wydawaniu decyzji jedynie na dokumentach dostarczonych przez spółdzielnie. Dokonując stosownych wyliczeń matematycznych (nie podważonych przez skarżącą spółdzielnię), na podstawie ogólnych informacji przedstawionych przez skarżącą spółdzielnie wyliczyły, że wszystkie z zadeklarowanych przez spółdzielnię osób w liczbie 1073 wykonywały obowiązki pracownicze w wymierzę co najmniej pełnego etatu pracy, a zatem skarżąca spółdzielnia nie spełniła warunku bycia mikroprzedsiębiorstwem, małym lub średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia Komisji UE Nr 702/2014.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut z pkt 6 petitum skargi kasacyjnej - naruszenia art. 3 § 1, art. 144 § 4 i 145 p.p.s.a.
Podkreślić należy, że art. 3 § 1 p.p.s.a. jest przepisem ogólnym o charakterze kompetencyjnym, stanowiącym że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. może dojść w przypadku, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, nie zaś z tego powodu, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z rozstrzygnięciem sądu oraz z uzasadnieniem zaskarżonego orzeczenia (por. wyroki NSA z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 635/16, z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1636/11; czy też z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 745/11).
Z kolei przepis art. 145 p.p.s.a. (nie sprecyzowany przez autora skargi kasacyjnej, bowiem przepis ten zbudowany jest z licznych ustępów, punktów a nawet liter) ma charakter wynikowy, co oznacza, że nie mógł być skutecznie podniesiony bez równoczesnego wskazania przepisów procesowych bądź materialnoprawnych naruszonych przez organy administracji (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 875/18). W badanej sprawie sąd pierwszej instancji nie stwierdziwszy naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, skargę oddalił. Swoim ustaleniom dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Do naruszenia wskazanego przepisu mogłoby więc dojść wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji uznał skargę za zasadną, a pomimo to skargę oddalił albo skargi nie uwzględnił, a mimo to uchylił zaskarżoną decyzję (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2016 r. sygn. I OSK 1162/15, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. II FSK 113/16). Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Nieskutecznym okazał się zarzut naruszenia art. 144 § 4 p.p.s.a. Wskazać przede wszystkim należy, że ustawa p.p.s.a. nie zawiera takiej jednostki redakcyjnej, a zakładając nawet, że autor skargi kasacyjnej miał na uwadze art. 141 § 4 p.p.s.a – regulujący niezbędne elementy uzasadnienia wyroku – zarzut powyższy nie został uzasadniony. Podkreślić należy, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.