I GSK 555/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie przyznania płatności unijnych, uznając, że nie wykazała ona spełnienia warunków dotyczących zgłoszenia nadzwyczajnych okoliczności w wymaganym terminie.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił jej skargę na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności unijnych. Spółka argumentowała, że jej tymczasowe aresztowanie stanowiło nadzwyczajną okoliczność, która powinna pozwolić na złożenie wniosku po terminie. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że spółka nie udokumentowała nadzwyczajnej okoliczności ani nie dochowała 15-dniowego terminu na jej zgłoszenie po ustaniu aresztowania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki, która kwestionowała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. WSA oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora ARiMR o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów UE dotyczących siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w kontekście terminu składania wniosków o płatności. Spółka podnosiła, że jej tymczasowe aresztowanie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r. stanowiło nadzwyczajną okoliczność, która powinna pozwolić na złożenie wniosku po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając wykładnię art. 13 ust. 1 akapit 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, uznał, że aresztowanie może być uznane za nadzwyczajną okoliczność. Jednakże, podkreślił, że warunkiem skorzystania z tego wyjątku jest zgłoszenie nadzwyczajnej okoliczności wraz z dowodami właściwemu organowi w ciągu 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent był w stanie dokonać tej czynności. W niniejszej sprawie spółka złożyła wniosek o płatności w marcu 2020 r., czyli prawie trzy miesiące po ustaniu aresztowania, nie załączając wymaganych dokumentów potwierdzających tymczasowe aresztowanie ani zachowanie 15-dniowego terminu na zgłoszenie. W związku z tym NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyroku WSA, orzeczenie to odpowiada prawu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, tymczasowe aresztowanie może być uznane za nadzwyczajną okoliczność, jednakże beneficjent musi zgłosić ją wraz z dowodami właściwemu organowi w ciągu 15 dni roboczych od ustania przyczyny opóźnienia.
Uzasadnienie
NSA uznał, że aresztowanie może być nadzwyczajną okolicznością, ale kluczowe jest dochowanie 15-dniowego terminu na zgłoszenie jej organowi wraz z dokumentacją po ustaniu przyczyny opóźnienia. Spółka nie spełniła tego warunku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
Rozporządzenie 640/2014 art. 13 § ust. 1 akapit 1 i 3
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.
Złożenie wniosku po terminie skutkuje obniżeniem płatności, a opóźnienie powyżej 25 dni kalendarzowych czyni wniosek niedopuszczalnym, chyba że wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności.
Rozporządzenie 640/2014 art. 4 § ust. 1 i 2
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.
Siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności mogą być zgłaszane w ciągu 15 dni roboczych od ustania przyczyny opóźnienia, wraz z dowodami.
Rozporządzenie 1306/2013 art. 2 § ust. 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013
Katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest otwarty, obejmuje m.in. długoterminową niezdolność do wykonywania zawodu.
u.p.w.s.b. art. 21 § ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
Przepisy dotyczące płatności bezpośrednich.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Pomocnicze
u.p.w.s.b. art. 3 § ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
Stosowanie przepisów k.p.a. do postępowań w sprawach indywidualnych, z wyłączeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a.; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego orzeczenia, gdy naruszono prawo materialne przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
p.p.s.a. art. 61a § § 1 zdanie 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Odmowa wszczęcia postępowania, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
k.p.a. art. 61a § § 1 zdanie 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Odmowa wszczęcia postępowania, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Dz.U.2023.1935 art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c) i ust. 1 pkt 2 lit. a)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Określenie wysokości opłat za czynności radców prawnych w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółka nie wykazała, że dochowała 15-dniowego terminu na zgłoszenie nadzwyczajnej okoliczności (aresztowania) po jego ustaniu. Spółka nie załączyła dokumentów potwierdzających okres tymczasowego aresztowania. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne.
Odrzucone argumenty
Tymczasowe aresztowanie stanowiło nadzwyczajną okoliczność, która powinna pozwolić na złożenie wniosku po terminie. Organ wiedział o tymczasowym aresztowaniu skarżącego.
Godne uwagi sformułowania
przypadek aresztowania producenta rolnego/beneficjenta stanowi nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 warunkiem nieodzownym tego zgłoszenia jest udokumentowanie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również wykazanie zachowania 15-dniowego terminu zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu
Skład orzekający
Małgorzata Grzelak
przewodniczący
Marek Sachajko
członek
Piotr Piszczek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów UE dotyczących siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w kontekście terminów składania wniosków o płatności rolne, a także obowiązków beneficjenta w zakresie dokumentowania tych okoliczności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spółki i jej obowiązku udokumentowania nadzwyczajnej okoliczności oraz dochowania terminu na jej zgłoszenie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych dla rolników płatności unijnych i interpretacji przepisów dotyczących wyjątków od terminów. Pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe udokumentowanie sytuacji nadzwyczajnych.
“Aresztowanie rolnika a unijne dopłaty: czy nadzwyczajna okoliczność zawsze ratuje termin?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 555/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-10-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-06-01 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Małgorzata Grzelak /przewodniczący/ Marek Sachajko Piotr Piszczek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane III SA/Łd 836/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-01-14 Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 61a § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2024 poz 935 art. 174 pkt 1 i 2, art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 836/20 w sprawie ze skargi A na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 30 lipca 2020 r. nr 162/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od A na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 836/20 – stosownie do treści art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U.2024.935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – oddalił skargę A (dalej: Spółka, strona, skarżąca) na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z 30 lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1 p.p.s.a. – wniosła Spółka, a zaskarżając wyrok w całości wniosła o jego uchylenie i wydanie orzeczenia reformatoryjnego, przy równoczesnym uchyleniu zaskarżonych postanowień; także zażądała zasądzenia od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Strona skarżąca zażądała także przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z załączonych dokumentów na okoliczność braku osób uprawnionych do reprezentacji Spółki wobec rezygnacji pozostałych członków zarządu w okresie, w którym upływał termin złożenia wniosku o dopłaty. Uwzględniając powyższe wyrokowi zarzucono: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 13 ust. 1 akapit 1 i 3 w zw. z art. 4 ust. 1 akapit 1 i ust. 2 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dn. 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (dalej: "Rozporządzenie") w zw. z art. 21 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wystąpienie "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności", o których mowa w art. 4 Rozporządzenia, skutkuje tym, że złożenie wniosku w dodatkowym 25-dniowym terminie, o którym mowa w art. 13 ust. 1 akapit 3 Rozporządzenia, nie skutkuje obniżeniem płatności, o którym mowa w art. 13 ust. 1 akapit 1 Rozporządzenia, natomiast złożenie wniosku po upływie tego 25-dniowego terminu jest w każdym wypadku niedopuszczalne, podczas gdy ww. przepisy należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wystąpienia przypadku "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności", złożenie wniosku dopuszczalne jest w każdym czasie, byleby nastąpiło w określonym w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia 15-dniowym terminie na zgłoszenie wystąpienia ww. okoliczności; 2. w konsekwencji powyższego, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 zdanie 1 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę orzeczniczą polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że organ pierwszego stopnia był uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn", a co było następstwem dokonania wadliwej wykładni ww. przepisów prawa materialnego, przy czym gdyby nie doszło do ww. uchybienia, Sąd pierwszej instancji musiałby stwierdzić, że termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności podlega przywróceniu w trybie art. 4 ust. 2 Rozporządzenia, co oznacza, że postępowanie może być co do zasady wszczęte i nie zachodzą "inne przyczyny" uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia. Organ – w odpowiedzi na skargę kasacyjną – wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania – w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Pismem z 20 stycznia 2022 r. dokonano uzupełnienia argumentacji skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej; natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2668/15, niepubl.). W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że nie można korygować zarzutów i ingerować w ich konstrukcję, o czym niżej. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia prawa procesowego, gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Z kolei zgodnie z art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Z przywołanego przepisu wynika, że naruszenie przepisu prawa nie prowadzi do uwzględnienia skargi kasacyjnej, jeżeli nie miało ono wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia. Dlatego też błędne uzasadnienie prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie powoduje uwzględnienia skargi (por. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Tom I, wydanie 4, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", s. 816). Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski dowodowe skarżącej kasacyjnie uznając, że przedstawione dokumenty były znane stronie na wcześniejszym etapie postępowania i mogły zostać przez nią przedłożone już na etapie postępowania przed organem. Przechodząc natomiast do oceny podniesionych zarzutów kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym stwierdza, że podziela stanowisko zawarte w wyroku NSA z 27 października 2021 r. sygn. akt I GSK 558/21 w którym dokonano wykładni art. 13 ust.1 akapit 3 rozporządzenia Komisji nr 640/2014. Przypomnieć zatem należy, że w myśl art. 13 ust. 1 akapit 1 rozporządzenia nr 640/2014 z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 akapit 3 jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia. Dalej zauważyć trzeba, że art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 przewiduje, że do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: śmierć beneficjenta (lit. a); długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu (lit. b); poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym (lit. c); zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym (lit. d); choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw (lit. e); wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku (lit. f). Z treści powołanego przepisu wynika, że katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest katalogiem otwartym, co wynika z użytego przez prawodawcę zwrotu "w szczególności". Dodatkowo można wskazać, że z orzecznictwa Trybunału wynika (v. przykładowo orzeczenie TSUE w sprawie C-28/20 wraz przytoczonym tam orzecznictwem), że aby uznać, iż okoliczności związane z określonymi zdarzeniami można zakwalifikować, jako nadzwyczajne, konieczne jest spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek. Pierwsza przesłanka polega na tym, że powiązane zdarzenie nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danej strony postępowania (w tym przypadku producenta rolnego/beneficjenta). Druga przesłanka polega na tym, że zdarzenie nie podlega skutecznej kontroli tejże strony (tu: producenta rolnego/ beneficjenta) ze względu na charakter lub źródło owego zdarzenia. W świetle powyższego, w ocenie NSA, przypadek aresztowania producenta rolnego/beneficjenta stanowi nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Jeżeli producent rolny jest osobą prawną to aresztowanie osoby, która ma uprawnienie do podejmowania decyzji w tym podmiocie nie może być oceniane inaczej. Wskazany przypadek, podobnie, jak na przykład choroba rolnika mogą trwać dłużej niż 25 dni. Zatem Wnioskodawca znajdujący się w takiej sytuacji - to jest w warunkach siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności – nie powinien ponosić konsekwencji opóźnienia, nawet jeśli to opóźnienie jest dłuższe niż 25 dni. Nie powinien być więc pozbawiony płatności z tego powodu. Zatem bazując tylko na przypadku wskazanym przez prawodawcę w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 – długo terminowej niezdolności producenta rolnego/beneficjenta do wykonywania zawodu należy stwierdzić, że dokonując wykładni art. 13 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 640/2014 należy przyjąć, że jeżeli opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, a przyczyną takiego opóźnienia jest ta wskazana nadzwyczajna okoliczność bądź siła wyższa, to rolnik ubiegający się o pomoc finansową nie powinien być pozbawiony tej pomocy. Taka interpretacja jest zbieżna z interpretacją, jaką przedstawiła w zarzucie kasacyjnym spółka. Nie ulega przy tym wątpliwości (co zresztą nie jest kontestowane w sprawie przez żadną ze stron oraz Sąd I instancji), że termin do złożenia wniosku o płatność jest terminem prawa materialnego a więc jego przywrócenie nie jest możliwe. Jednakże nie można pomijać, że przepis art. 13 ust.1 akapit 1 rozporządzenia nr 640/2014 odwołuje się do wyjątków w postaci przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4. To z kolei ma dalsze konsekwencje. Mianowicie, jeżeli występuje – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – przypadek nadzwyczajnej okoliczności, złożenie wniosku jest dopuszczalne w każdym czasie, byleby nastąpiło to w określonym w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, 15-dniowym terminie do zgłoszenia wystąpienia ww. okoliczności. Odnotować zatem należy, że w myśl przywołanego art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Tak więc zaistnienie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności należy zgłosić organowi w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Podkreślić przy tym należy, że warunkiem nieodzownym tego zgłoszenia jest udokumentowanie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również wykazanie zachowania 15-dniowego terminu, o którym mowa w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014. W okolicznościach faktycznych tej sprawy skarżący kasacyjnie tych warunków nie spełnił, co powinien zauważyć na podstawie akt sprawy Sąd I instancji, czego jednak nie uczynił. Wadliwość ta może być jednak skorygowana na podstawie art. 184 p.p.s.a., zdanie drugie gdyż NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. W aktach sprawy znajduje się wniosek strony o dopłaty z dnia 17 marca 2020 r., we wniosku tym zawarta jest informacja, że skarżący kasacyjnie był tymczasowo aresztowany w okresie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r. Dalej w dokumencie tym wskazano, że od chwili uchylenia aresztu wnioskodawca przebywał na zwolnieniu z uwagi na traumę związaną z pobytem w areszcie. Podkreślić w tych okolicznościach należy, że areszt tymczasowy zakończył się 24 grudnia 2019 r., zaś wniosek opatrzony został datą 17 marca 2020 r., a wpłynął do organu w dniu 20 marca 2020 r. Zatem wpływ wniosku do organu nastąpił prawie po trzech miesiącach od ustania przypadku sanującego uchybienie terminu. W ocenie NSA, nie ma znaczenia to, jak twierdzi strona, że organ wiedział o tymczasowym aresztowaniu skarżącego kasacyjnie, gdyż zgodnie w omawianym przepisem strona jest zobowiązana do udokumentowania siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności i to w terminie 15 dni od dnia ustania przyczyny opóźnienia. Tym samym jest też zobowiązana do udokumentowania zachowania 15-dniowego terminu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dotyczącego postępowania w sprawie przyznania płatności, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Natomiast w ust. 3 tego artykułu ustawodawca przewidział, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały więc wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów. Do wniosku strony o opłatności z dnia 17 marca 2020 r. nie załączono dokumentów, o których mowa w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, a więc nie załączono postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, jak i postanowienia lub postanowień o przedłużeniu tego aresztu. Z dokumentów tych wynikałby niewątpliwie okres tymczasowego aresztowania strony postępowania, czyli czas trwania okoliczności sanującej opóźnienie w złożeniu wniosku o płatności. Nie załączono też dokumentów, które świadczyłyby o zachowaniu przez skarżącego kasacyjnie 15-dniowego terminu, o którym mowa w omawianym art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014. Tym samym zasadnie Sąd I instancji oddalił skargę na postanowienie organu zażaleniowego utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie płatności. W efekcie także drugi z zarzutów kasacyjnych dotyczący naruszenia przepisów procesowych należało uznać za nieusprawiedliwiony. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI