I GSK 551/20

I GSK 551/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Janson /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Po 297/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-12-04
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7 , art. 10 § 1 , art. 11 , art. 77 § 1 , art. 86 , art. 77 § 4, art. 80 , art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2016 poz 963
art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 pkt 1 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Po 297/19 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2019 r. nr 277/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postepowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 4 grudnia 2019r., sygn. akt III SA/Po 297/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325,obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 1634 tj., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę K. R. (dalej też: "strona", "skarżąca") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (dalej też: "ZUS") z 8 lutego 2019r., nr 277/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, uchylenie decyzji organu, rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika działającego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za dwie instancje, albowiem nie zostały one uiszczone przez skarżącą nawet w części.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013, poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie skarżonej decyzji, pomimo że została ona wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w tym stan majątkowy i zdrowotny skarżącej, zaś ani organ, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie działali w słusznym interesie skarżącej, bowiem nie wyjaśnili wyczerpująco okoliczności sprawy i błędnie ustalili stan majątkowy skarżącej wskazując, że jest ona właścicielem nieruchomości, podczas gdy nieruchomość ta jest przedmiotem egzekucji i licytacji, a także błędnie ustalili stan majątkowy skarżącej, uznając, że jest on na tyle dobry, że pozwala na egzekucję należności, jak i stan zdrowotny skarżącej przyjmując, że nie jest on na tyle ciężki by uzasadniał umorzenie należności;
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji pomimo niezebrania wyczerpującego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a także brak wszechstronnej oceny posiadanego materiału dowodowego;
3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, w sytuacji gdy Sąd nie uwzględnił, iż organowi pewne fakty dotyczące majątku oraz stanu zdrowia skarżącej winne być znane z urzędu, albowiem przed organem toczyło się postępowanie o przyznanie renty i wcześniejszej emerytury dla skarżącej, a także organ prowadzi przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne i jest jej wierzycielem hipotecznym, a zatem stan majątkowy, jak i zdrowotny winne być znane organowi;
4. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji pomimo niezapewnienia skarżącej prawidłowego jej udziału w postępowaniu i zapewnienia możliwości jej wypowiedzenia się co do twierdzeń organu oraz przesłuchania jej;
5. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym uznanie, iż ściągnięcie należności organu nie pociągnie dla skarżącej ciężkich skutków, w sytuacji kiedy materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że skarżąca pozostaje bez środków do życia z uwagi na realizowane zajęcie jej emerytury na rzecz ZUS;
6. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 77 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję naruszającą przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego;
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że ta nie zawierała pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego i nie wskazywała dowodów, na podstawie których została wydana decyzja, bez wyjaśnienia stanu faktycznego;
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo wydania jej z uchybieniem przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 77 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 10 k.p.a., k.p.a., art. 11 k.p.a.;
9. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak dostatecznego odniesienia się do argumentacji skarżącej podniesionej w skardze do WSA.
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia :
1. art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 7 czerwca 2016 roku, Dz.U. z 2016r., poz. 963, dalej: "u.s.u.s.") w zw. z § 3 pkt 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 roku (dalej: "rozporządzenie") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy skarżąca wykazała, iż otrzymuje emeryturę nieznacznie przekraczającą minimum socjalne, zaś z uwagi na zły stan zdrowia wydatki jej wynoszą więcej niż przeciętnego zdrowego emeryta ujętego w ramach minimum socjalnego, zaś zapłata składek prowadzi do uszczuplenia faktycznego dochodu skarżącej.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Podniosła, że ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie posiadanego przez nią majątku, tj. nieruchomości położonej w miejscowości K. nie są aktualne, albowiem przedmiotowa nieruchomość została zbyta w drodze licytacji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. 6 listopada 2011 roku, a ponadto WSA zaakceptował decyzje organu, który nie wziął pod uwagę, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną, wymagającą częściowej opieki innych osób, co związane jest z ponoszeniem dodatkowych kosztów w zakresie przedmiotów ułatwiających codzienne funkcjonowanie, a także przyjmowania leków. Według skarżącej obecnie opłacanie należność z tytułu składek bezsprzecznie pozbawia ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. a kwestia ta jest istotna dla wydania rzetelnej oceny jej potrzeb oraz możliwości spłaty zadłużenia. W ocenie skarżącej nie można też oczekiwać przedstawienia przez osoby, których dochody są niskie, niezbitych dowodów bardzo ciężkiej sytuacji majątkowej. Ponadto jak podkreśliła, organ analizując materiał dowodowy doszedł do wniosku, że jej zobowiązania miesięczne wynoszą co najmniej 853,00 zł. Jednakże w sprawie nie zostały uwzględnione przez organ inne niezbędne wydatki, takie jak chociażby koszty aprowizacyjne czy komunikacyjne itp. W związku z powyższym do kwoty 853,00 zł należy doliczyć jeszcze kwotę ok 500,00 zł. Zatem łączne miesięczne koszty jakie ponosi wynoszą ok 1.353,00 zł. W sytuacji zaś, gdyby organ nie dokonywał miesięcznego potrącenia w wysokości 493,93 zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, jej miesięczny dochód wynosiłby 1.644,24 zł netto. Mając zatem na uwadze, iż miesięczne wydatki sięgają ok 1.353,00 zł, a wysokość emerytury netto, która wpływa na jej konto wynosi 1.150,85 zł netto, wskazała, iż opłacenie należności z tytułu składek, a co za tym idzie odmowna decyzja w kwestii umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne pozbawia ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a organ winien przyjąć, że aktualne wydatki przewyższają jej miesięczne dochody.
Obecna na rozprawie pełnomocnik organu wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005r., sygn. akt FSK 61/04; ONSAiWSA z 2005r. Nr 6, poz. 120.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, tj. zarzutu wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu I instancji (pkt I. ppkt 9) petitum skargi kasacyjnej), przypomnieć trzeba, że w art. 141 § 4 p.p.s.a. ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010r., nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu I instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA z 22 czerwca 2016r., sygn. akt I GSK 1821/14 i z 6 marca 2019r., sygn. akt II GSK 985/17, te wyroki i kolejne cytowane orzeczenia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu skargi kasacyjnej. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tym wskazuje na podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz zawiera jej wyjaśnienie. Kwestionowanie przez skarżącą kasacyjnie oceny prawnej Sądu I instancji wyrażonej w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawarty w uzasadnieniu wyroku przekaz Sądu I instancji co do motywów jakimi kierował się podejmując orzeczenie jest jasny i pozwala na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.), co czyni zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. niezasadnym. Sąd administracyjny I instancji nie jest też zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, albowiem pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy (por. np.: wyroki NSA z: 5 grudnia 2018r., sygn. akt II GSK 4421/16; 17 lutego 2011r., sygn. akt I OSK 1824/10; 14 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 850/09; 9 grudnia 2010r., sygn. akt II OSK 1766/10). Nie oznacza to jednak, że nie jest zobowiązany do przedstawienia i odniesienia się do tych zarzutów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to w zakresie co należy podkreślić, w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy oraz dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Okoliczność zatem, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie analizowano merytorycznie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze może stanowić naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ale co należy podkreślić wyłącznie w sytuacji wykazania wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 lutego 2011r., sygn. akt I OSK 1824/10; 28 lipca 2015r., sygn. akt II OSK 851/15; 21 listopada 2014r., sygn. akt II OSK 1084/13; 28 czerwca 2016r., sygn. akt II GSK 358/15). Okoliczność zaś, że ocena oraz znaczenie zarzutów skargi nie koresponduje z oczekiwaniami i stanowiskiem strony skarżącej nie uzasadnia wniosku o naruszeniu przez ten Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie nie występuje żadna z wymienionych sytuacji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd I instancji zawarł w nim opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a., które stanowią regulacje wynikowe i jednocześnie prawną podstawę orzeczenia odpowiednio uchylającego decyzję, albo oddalającego skargę. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zastosował art. 151 p.p.s.a. uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia powyższych przepisów wynikowych zależy od wykazania w skardze kasacyjnej zasadności pozostałych jej zarzutów, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Natomiast powołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych określają zakres kognicji sądów administracyjnych oraz kryterium kontroli sądowoadministracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie mogły one zostać naruszone przez wadliwe dokonanie kontroli działania administracji publicznej, lecz poprzez przekroczenie przez Sąd administracyjny kompetencji albo poprzez zastosowanie środka i/lub kryterium kontroli nieprzewidzianego w ustawie. Przepisy te mogłyby zostać naruszone, gdyby Sąd I instancji w ogóle sprawy nie rozpoznał albo rozpoznał z uwzględnieniem innego kryterium niż zgodność z prawem. Natomiast to, czy dokonana przez Sąd I instancji ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa, nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 3 § 1 p.p.s.a., czy art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 80 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi.
Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 k.p.a. w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Przy czym, wymaga podkreślenia, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018r., sygn. akt II GSK 1513/16).
Uwzględniając powyższe, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że ZUS w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie administracyjne, a WSA trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.
Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącej oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a.
Wobec tego brak jest jakichkolwiek podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. WSA w Warszawie zatem trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z zasadami postępowania administracyjnego.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zarzut naruszenia uregulowań zawartych w art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Skarżąca podnosząc w pkt I. ppkt 4 i 6 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w żaden sposób nie odnosi się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do niezapewnienia jej udziału w postępowaniu i braku zapewnienia możliwości jej wypowiedzenia się co do twierdzeń organu, co spowodowało nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji. To na stronie stawiającej zarzut naruszenia omawianego przepisu spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego również należy uznać za niezasadne.
Problematykę umorzenia należności z tytułu składek reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Przypomnieć należy, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia – zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2018r., sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna.
Przenosząc te rozważania na okoliczności niepodważonego skutecznie przez autora skargi kasacyjnej stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że skarżąca wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek powołała się przede wszystkim na trudną sytuację życiową i majątkową wskazując, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony od 24 kwietnia 2014r.
Organ poprzedził wydanie decyzji w sprawie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w którym ustalono stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącej.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ ustalił, że wobec skarżącej jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne (ze świadczenia emerytalnego jest dokonywane potrącenie). Ponadto skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1150,85 zł netto (po dokonywanym potrąceniu). Spłaca zadłużenie w formie układu ratalnego po 692,76 zł miesięcznie. Wydatki wynoszą łącznie 852,76 zł, z kwoty 298,09 zł zobowiązana zaspokaja swoje pozostałe potrzeby życiowe. Nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony od 24 kwietnia 2014r. Pozostaje w stałym leczeniu i przyjmuje leki. Nie załączyła jednak np. niezrealizowanych recept na leki.
Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko ZUS, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w stosunku do skarżącej - jak stwierdził zarówno ZUS, jak i Sąd I instancji - nie zachodzi brak całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Ponadto, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, jak również ZUS, nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003r. uzasadniająca – na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że organ odmawiając umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji wskazał na konkretne okoliczności, które przemawiały za takim rozstrzygnięciem sprawy oraz je uzasadnił. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Natomiast odnosząc się do zarzutów podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności bądź zastosowanie innego rodzaju przewidzianej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych ulgi w spłacie swoich zobowiązań i wówczas ponownie sprawa o zastosowanie ulgi będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Natomiast warunkiem skuteczności takiego wniosku jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem.
Z tych wszystkich względów należało uznać, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Uznając że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny miał na względzie, że przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności ciążących na skarżącej i korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a.). Niewątpliwie skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, tak więc dodatkowe obciążanie jej kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz ZUS nie było uzasadnione.