I GSK 546/25

I GSK 546/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący/
Małgorzata Grzelak
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Oświata
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
III SA/Gl 642/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-11-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2017 poz 2203
art. 35 ust. 1
Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 252 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach sędzia NSA Małgorzata Grzelak sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Sp. z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 listopada 2024 r. sygn. akt III SA/Gl 642/24 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 czerwca 2024 r. nr SKO.FD/41.4/11/2024/768 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 642/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 czerwca 2024 r., nr SKO.FD/41.4/11/2024/768 w przedmiocie określenia i zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Na podstawie uchwały [...] Rady Miasta Gliwice z dnia [...] r. przekazano w 2019 r. T. Sp. z o.o. siedzibą w P. na [...] dotację w łącznej kwocie [...].
W [...] przeprowadzona została kontrola w celu sprawdzenia prawidłowości wykorzystania dotacji oświatowej udzielonej szkole w 2019 r.
Decyzją z 5 grudnia 2023 r. Prezydent Miasta Gliwice określił przypadającą do zwrotu przez T. Sp. z o.o. będącą osobą prowadzącą [...] kwotę części dotacji udzielonej w 2019 r. w łącznej wysokości 271 040,26 zł oraz termin naliczania odsetek od dotacji w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia przekazania przez organ dotujący ostatniej transzy dotacji na rok 2019, tj. od 13 grudnia 2019 r.
Decyzją 3 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymało powyższą decyzję w mocy podzielając stanowisko organu I instancji, że dotacja wykorzystana została niezgodnie z przeznaczeniem na zakup e-booków oraz e-materiałów dydaktycznych (multimedialnych materiałów edukacyjnych) dla Szkolnej Biblioteki Cyfrowej (sprzedawca – C. Sp. z o.o.- spółka powiązana pośrednio kapitałowo z organem prowadzącym szkoły – T. Sp. z o.o.) dla których zgodnie z zawartą umową przewidziano okres użytku krótszy, niż trwający rok szkolny w formie indywidualnego dostępu internetowego dla uczniów do treści, bez możliwości pobierania i zapisywania ich trwale na dyskach (§ 3 ust. 2 umowy z 26 sierpnia 2019 r.) na łączną kwotę 168 419,43 zł.
Organ zaznaczył, iż spółka T. w trakcie kontroli, jak również w toku prowadzonego postępowania nie przedstawiła historii logowań, czasu korzystania, wyników ćwiczeń, udostępniając jedynie raporty potwierdzające nadanie uprawnień do korzystania z publikacji (uczniom utworzono maile, na które nadano uprawnienia czasowe do korzystania z poszczególnych materiałów zamieszczonych na platformie bez możliwości ich pobierania).
Organ wskazał, że z analizy cen rynku multimedialnych materiałów edukacyjnych na rok szkolny 2019/2020 wynika, że do analizy rynku przyjmowano głównie kursy skierowane do osób indywidualnych (na podstawie dostarczonych skanów ze stron internetowych), które chciałyby podnieść swoje kwalifikacje i które zakończone były uzyskaniem certyfikatów, bądź zaświadczeń po ich ukończeniu. Niektóre z kursów umożliwiały również pobieranie materiałów i multimediów. Biorąc pod uwagę fakt, że nie udokumentowano historii logowań, czasu korzystania, czy też wyników ćwiczeń organ podniósł, iż nie można określić precyzyjnie, w jakim zakresie przedstawione materiały były użytkowane oraz czy w ogóle były użytkowane przez uczniów szkoły. Organ podkreślił, że wydatek na Szkolną Bibliotekę Cyfrową był zbędny, ponieważ spółka w ogóle nie interesowała się, czy ktokolwiek korzysta z dostępu do publikacji, nie domagała się od kontrahenta przedstawienia danych i informacji w tym zakresie, co oznacza, że środki zostały wydane niepotrzebnie, tj. bez żadnego celu. Ponadto, zdaniem organu zamówienie dostępu do publikacji jedynie na okres obejmujący 7-9 miesięcy nie było zasadne.
Organ wskazał, że w toku postępowania administracyjnego Spółka T. dostarczyła treści e-booków/e-materiałów w formie papierowej:
a) "Pierwsza pomoc" zakupionych w łącznej ilości 570 szt. (315 szt. z okresem użytkowania od 2 listopada 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w cenie jednostkowej 30,48 zł netto oraz 255 szt. z okresem użytkowania od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w tej samej cenie jednostkowej netto jak publikacje z dłuższym okresem użytkowania) na łączną kwotę 18 242,23 zł oraz "Psychologiczne aspekty procesu podejmowania decyzji" w ilości 570 szt. na łączną kwotę brutto 77.520,63 zł.
b) "Bezpieczeństwo i higiena pracy", "Kompetencje personalne i społeczne" oraz "Organizacja małych zespołów"- według wyjaśnień złożonych na etapie postępowania administracyjnego udostępnione w ramach zawartej umowy na prowadzenie szkolnej biblioteki cyfrowej - całkowity koszt wykonania umowy to 2 000,00 zł netto w okresie obowiązywania umowy od 1 września 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., na podstawie której (§1 ust 1 umowy) usługodawca świadczył usługę "zapewnienia (Użytkownikom) dostępu do materiałów edukacyjnych z zakresu kompetencji personalnych i społecznych, podejmowania działalności gospodarczej, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz doradztwa zawodowego". Umowa nie precyzowała jednak dokładnie i nie zawierała spisu udostępnionych publikacji w ramach całkowitego kosztu jej wykonania, więc należy przyjąć na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że powyższy zapis należy traktować dosłownie i usługobiorca nie powinien ponosić dodatkowych kosztów w związku z publikacjami wynikającymi z zakresu kompetencji personalnych i społecznych, podejmowania działalności gospodarczej, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz doradztwa zawodowego zgodnie z treścią zawartej umowy. W § 7 ust. 1 ww. umowy wskazano że "Usługobiorca zapłaci Usługodawcy łącznie kwotę 2 000,00 zł netto za każdą zamówioną na rzecz danej szkoły usługę (...)"
Porównując natomiast koszt materiałów edukacyjnych udostępnionych w ramach zawartej umowy (na podstawie informacji spółki uzyskanych w trakcie postępowania administracyjnego) na szkolną bibliotekę cyfrową, z kosztem dodatkowo zakupionych publikacji na podstawie ofert kontrahenta C. Sp. z o.o. organ stwierdził niewspółmierny koszt w stosunku do treści wynikających z powyższych publikacji. Organ podkreślił, że część treści zawarta w publikacjach udostępnionych wszystkim uczniom szkoły w ramach zawartej umowy, której koszt całkowity wynosił 2 000,00 zł netto ("Bezpieczeństwo i higiena pracy", "Kompetencje personalne i społeczne" oraz "Organizacja małych zespołów") powielała się z tematyką dodatkowo zakupionych w ilości 570 szt. publikacji ("Pierwsza pomoc" i "Psychologiczne aspekty procesu podejmowania decyzji") w kwocie łącznej 95 762,86 zł.
Organ wskazał, że w sprawie rozliczenia wydatków w związku z zakupem e-booków z dotacji (z terminami dostępu do treści od listopada 2019 r. bądź grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r.) istotny jest dodatkowo fakt, że C. Sp. z o.o. oferowało również książki w formie papierowej (które również były zakupywane) o tej samej treści, których okres użytkowania był nieporównywalnie dłuższy i mogły służyć dużo większej liczbie uczniów.
Jako niezgodny z przeznaczeniem organ uznał również zakup multimedialnych materiałów edukacyjnych - Chemia. Filmy i karty pracy do Szkolnej Biblioteki Cyfrowej (sprzedawca – C. Sp. z o.o.) z okresem dostępu od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. dla 315 uczniów - FV nr R9944008370 z 31 października 2019 r. na kwotę 22.681,32 zł. Powyższe materiały zostały zakupione indywidualnie na okres nieprzekraczający roku, co jest zdaniem organu nieuzasadnione ekonomicznie (rozpatrując wydatki z uwzględnieniem art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych). Filmy o podobnej tematyce były dostępne bezpłatnie Online ([...]).
Organ zauważył, że spółka zarówno w trakcie kontroli, jak i prowadzonego postępowania nie przedstawiła historii logowań, czasu korzystania, wyników ćwiczeń, udostępniając jedynie raporty potwierdzające nadanie uprawnień do korzystania z publikacji (uczniom utworzono adresy e-mail, na które nadano uprawnienia czasowe do korzystania z poszczególnych materiałów zamieszczonych na platformie bez możliwości pobierania ich). Biorąc pod uwagę fakt, że nie udokumentowano historii logowań, nie można określić precyzyjnie czasu korzystania, czy też wyników ćwiczeń oraz czy i w jakim zakresie przedstawione materiały były użytkowane przez uczniów szkoły.
SKO podniosło również, iż za wyjazd uczniów na [...] (sprzedawca – C. Sp. z o.o.) zapłacono łączną kwotę 61 500 00 zł. Natomiast 2 grudnia 2019 r. zawarte zostały przez prezesa Zarządu T. umowy przedmiotem których była "organizacja wycieczki przedmiotowej realizowanej w celu uzupełnienia programu nauczania w ramach przedmiotów kształcenia zawodowego, tj. wyjazdu uczniów na [...] do Z.". Wyjazd był zaplanowany od 4 maja 2020 r. do 8 maja 2020 r. natomiast aneksem nr 1 wskazano nowy termin wyjazdu tj. od 12 października 2023 r. do 16 października 2023 r., a więc już w kolejnym roku szkolnym. W przypadku wskazanych wyjazdów organ podkreślił, że były one zapłacone zaliczkowo w całości w 2019 r. (z umów wynikała możliwość odwołania zarówno przez zleceniodawcę oraz zleceniobiorcę na 2 miesiące przed datą wyjazdów bez ponoszenia kosztów - § 2 umowy), co zdaniem organu jest niezgodne z art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, ponieważ zaliczka nie stanowi wydatku w rozumieniu tego przepisu. Wydatek bowiem oznacza ostateczną zapłatę za wzajemne świadczenie wykonawcy (zleceniobiorcy), a nie zaliczkę. Zaliczka staje się wydatkiem dopiero w dniu, w którym zostaje zaliczona na poczet wynagrodzenia. Tak więc wydatek poniesiony w 2020 r. nie mógł zostać rozliczony w 2019 r., jako zaliczka. Biorąc pod uwagę, że powyższe zaliczki były rozliczane w całości z dotacji przed realizacją umowy i w momencie przedkładania rozliczenia dotacji nie było pewności, co do jakości realizacji wyjazdu oraz czy będzie zrealizowany, powyższe przeczy idei rozliczania dotacji w takiej sytuacji. Niezależnie od braku możliwości rozliczenia zaliczki jako wydatku organ wskazał, że w czasie pobytu na [...] nie był realizowany program nauczania.
SKO zauważyło ponadto, że strona przekroczyła limit wynagrodzeń pracowników wykonujących zadania na rzecz [...] - w związku z art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2203 ze zm.), dalej u.f.z.o. - na łączną kwotę 18 439,51 zł.
W skardze skierowanej do WSA w Gliwicach spółka T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gliwice w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 20 listopada 2024 r. WSA w Gliwicach oddalił skargę wskazując na wstępie, że dotacje oświatowe są środkami publicznymi, do których zastosowanie mają przepisy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, co wynika z art. 60 pkt 1 u.f.p. Dotacje te podlegają zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego na zasadach określonych w art. 252 u.f.p., tj. jeżeli zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (ust. 1 pkt 1), bądź pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (ust. 1 pkt 2), przy czym zwrotowi (w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2) podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości (ust. 2). W ust. 3 i 4 tego artykułu wyjaśniono, że dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania zaś dotacjami nienależnymi są dotacje udzielone bez podstawy prawnej.
Sąd wskazał, iż ocena zasadności wydatków dokonywana jest przez pryzmat art. 35 ust. 1 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych i musi bezwzględnie uwzględnić treść art. 44 ust. 3 u.f.p., z którego wynika, że wydatki publiczne powinny być dokonywane: 1) w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad: a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów; 2) w sposób umożliwiający terminową realizację zadań; 3) w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.
W związku z powyższym, zdaniem Sądu słuszne jest stanowisko organów, że powinno być oczywiste dla spółki, że wydając niemałe środki na dostęp do biblioteki cyfrowej winna była zainteresować się, czy w ogóle wydatek ten jest potrzebny, a także czy uczniowie są zainteresowani korzystaniem z tego rodzaju dostępu do publikacji. Powinna była m.in. rozważyć, czy kupując te same pozycje papierowe, z których korzystanie jest znacznie dłuższe, niż te same pozycje cyfrowe, nie wydatkowałby środków nieracjonalnie. Strona jednak tego nie wykazała, tym samym jej działanie oceniać należy jako niegospodarność.
Sąd zauważył, iż dostęp do Szkolnej Biblioteki Cyfrowej z założenia był krótszy niż rok, w związku z czym podzielił stanowisko organu, że nie może on stanowić wydatku majątkowego, o którym mowa w art. 35 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.z.o. Ponadto organ zakwestionował wydatki w tym zakresie ze względu na ich niecelowość i niegospodarność, a nie z uwagi na ich przedmiot. Zatem zdaniem Sądu słuszne jest stanowisko organu co do tego, że gdyby spółka dokonała ww. wydatków w sposób racjonalny, adekwatny do potrzeb i możliwego stopnia ich wykorzystania, to wówczas mogłyby zostać poniesione ale z dotacji oświatowej.
W ocenie Sądu, wydatki spółki szczegółowo omówione przez organy nie spełniały normatywnych warunków przewidzianych w art. 35 ust. 1 u.f.z.o. w zw. z art. 44 ust. 3 u.f.p. lub też podjęcie się takiej oceny nie było możliwe ze względu na wadliwość ich udokumentowania. Sąd podzielił stanowisko organów, że to na podmiocie dotowanym spoczywa ciężar wykazania, że otrzymana kwota dofinansowania została skonsumowana na realizację preferowanych przez dotującego celów.
Sąd stwierdził, że nie zostały naruszone przepisy postępowania, a stan faktyczny sprawy został należycie wyjaśniony, a spór dotyczy kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Zdaniem Sądu organy w sposób wszechstronnie omówiły zasadność każdego z zakwestionowanych wydatków. Logicznie i kompleksowo przeanalizowały ich legalność przez pryzmat normatywnych kryteriów związku z kształceniem, wychowaniem i opieką. W tym też zakresie chybione okazały się formułowane przez stronę zarzuty naruszenia zarówno art. 252 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.f.z.o. oraz art. 44 ust. 3 u.f.p., jak i przepisów postępowania, tj. art. 77 oraz art. 80 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik T. Sp. z o.o. z siedzibą w P. Zaskarżając wyrok w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 czerwca 2024 r., tj. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gliwice. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i zrzekł się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
I. Przepisów prawa procesowego, tj.:
1. art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, nie zawierające precyzyjnego wyjaśnienia podstaw prawnych, na jakich oparł się sąd wydając werdykt w przedmiotowej sprawie, przejawiające się poprzez:
- przytoczenie w treści uzasadnienia bardzo ogólnych zasad wydatkowania dotacji oświatowych, nie stanowiących precyzyjnego uzasadnienia podstaw prawnych, na których sąd oparł swoje rozstrzygnięcie oraz nie odnoszących się do materii będącej przedmiotem postępowania - sformułowanie niezrozumiałego pod względem logicznym uzasadnienia dotyczącego prawidłowego stosowania przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, co łącznie spowodowało, że strona nie była w stanie ustalić, jakie konkretnie przyczyny legły u podstaw oddalenia skargi i była zmuszona domyślać się toku rozumowania sądu;
2. art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w wyroku do kwestii możliwości sfinansowania z dotacji oświatowej wydatku na organizację wycieczek pod nazwą [...] w sytuacji, gdy decyzja organu odwoławczego zakwestionowała także możliwość sfinansowania z dotacji tego rodzaju wydatków, a skarżąca podniosła w skardze zarzut go obejmujący, co oznacza, że sąd administracyjny pominął i nie odniósł się do kwestii możliwości rozliczenia z dotacji tego rodzaju wydatku pomimo, że akta sprawy, w tym decyzja organu odwoławczego go dotyczyły, a powinien był to uczynić i powinien rozważyć także w tym zakresie prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego albowiem skarga obejmowała decyzję w całości.
II. Przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 35 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że z treści tego przepisu wynika, iż aby uznać dany wydatek jako możliwy do sfinansowania z dotacji oświatowej należy wykazać, poza związkiem danego wydatku z kształceniem, wychowaniem czy opieką, także przesłankę osiągnięcia określonych celów kształcenia oraz obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających z jaką częstotliwością uczniowie korzystają z materiałów dydaktycznych, podczas gdy z treści tego przepisu takie dodatkowe wymogi nie wynikają;
2. art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w zw. z art. 35 ust. 1 u.f.z.o. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji zastosowanie, polegającą na uznaniu, że przepis ten ma zastosowanie do dokonywania oceny prawidłowości wydatkowania przez szkoły niepubliczne środków z dotacji oświatowych w sytuacji, w której z literalnego brzmienia art. 44 ust. 3 u.f.p., jak i z treści innych systemowo i funkcjonalnie powiązanych przepisów tejże ustawy wynika, że ma on zastosowanie wyłącznie na etapie przekazywania środków publicznych w postaci dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego na rzecz takich szkół i placówek, a nie znajduje zastosowania do oceny wydatkowania środków otrzymanych przez szkoły niepubliczne, nienależących do jednostek sektora finansów publicznych,
3. ewentualnie, w przypadku uznania przez sąd, że zarzut z punktu 2 powyżej jest niezasadny, skarżący zarzuca naruszenie art. 44 ust. 3 u.f.p. w zw. z art. 35 ust. 1 u.f.z.o. poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że przepis ten nakłada dodatkowe, nieznane art. 35 ust. 1 u.f.z.o. kryteria kwalifikacji danego wydatku jako możliwego do sfinansowania z dotacji oświatowej, w postaci obowiązku wykazania przez szkołę, że uczniowie korzystali z zakupionych przez szkołę usług dydaktycznych oraz, że korzystali z nich z dużą częstotliwością, albowiem wyłącznie wtedy spełnione będą kryteria wydatkowania środków publicznych przewidziane przez art. 44 ust. 3 u.f.p,. podczas gdy warunki wydatkowania dotacji oświatowych regulowane są przez przepisy ustawy o finansowaniu zadań oświatowych stanowiące lex specialis wobec przepisów ustawy o finansach publicznych i nie przewidują analogicznych wymogów;
4. art. 35 ust. 3 w zw. z ust. 1 u.f.z.o. poprzez jego niezastosowanie w zakresie rozstrzygnięcia co do prawidłowości zakwestionowania przez organ odwoławczy możliwości rozliczenia z dotacji oświatowej wydatku poniesionego na organizację wyjazdu edukacyjnego dla uczniów pod nazwą [...], podczas gdy z treści tego przepisu wynika możliwość sfinansowania z dotacji oświatowej wydatku poniesionego w roku budżetowym, na który dotacja została przyznana, niezależnie od tego, którego roku dotyczy sfinansowane zadanie, co miało miejsce w zakresie przedmiotowego wydatku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafne zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za usprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przypadek braku możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku zachodzi także, gdy w uzasadnieniu brakuje którejkolwiek z wymaganych prawem części, a również wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu. W tym wypadku chodzi o brak możliwości oceny stanu faktycznego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jednoznacznie wskazał w zaskarżonym wyroku, że istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego skarżąca, jako organ prowadzący [...] prawidłowo została obciążona zwrotem części otrzymanej w 2019 r. dotacji oświatowej, jako wydatkowanej niezgodnie z przeznaczeniem. Jak wynika z treści zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 czerwca 2024 r., określona przez organ kwota dotacji wykorzystanej przez T. Sp. z o.o. w 2019 r. niezgodnie z przeznaczeniem wynosiła [...] zł i składały się na tę kwotę:
1/ wydatki na zakup e-booków oraz e-materiałów dydaktycznych (multimedialnych materiałów edukacyjnych) dla Szkolnej Biblioteki Cyfrowej na łączną kwotę: 168.419,43 zł,
2/ zakup multimedialnych materiałów edukacyjnych - "Chemia, Filmy i karty pracy" do Szkolnej Biblioteko Cyfrowej na kwotę: 22.681,32 zł,
3/ wydatki na wyjazd uczniów na [...] na łączną kwotę 61.500,00 zł oraz 4/ przekroczenie limitów wynagrodzeń pracowników na łączną kwotę 18.439,51 zł – niekwestionowane przez skarżącą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu swojego wyroku zawarł stanowisko (dość lakoniczne) odnoszące się wyłącznie do wydatku przez skarżącą w 2019 r. środków z dotacji oświatowej na dostęp do Szkolnej Biblioteki Cyfrowej.
Tymczasem, co trafnie zarzuca skarżąca kasacyjnie, w skardze z 9 lipca 2024 r. podniesiony został zarzut naruszenia art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 35 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych poprzez ich niewłaściwe zastosowania i uznanie, że zapłata za usługę z góry powoduje, że nie doszło do poniesienia wydatku, a w konsekwencji wydatek nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych i został wykorzystany niezgodnie z przeznaczeniem, podczas gdy zapłata z góry jest dopuszczalną prawnie formą poniesienia wydatku i nie wpływa na dyskwalifikowanie takiego wydatku jako możliwego do rozliczenia z dotacji oświatowej, a ponadto jeśli zdaniem organu nie doszło do poniesienia wydatku, to organ powinien zakwalifikować dotację jako niewykorzystaną, a nie - wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem. W uzasadnieniu tego zarzutu spółka podniosła m.in., iż: "Organ wskazał, że wydatek na sfinansowanie [...] został zapłacony zaliczkowo, a zdaniem organu zaliczka nie stanowi wydatku. Organ oparł swoje stanowisko na stwierdzeniu, że rzekomo w przedmiotowej sprawie Skarżący miał możliwość rezygnacji z realizacji usługi i otrzymania zwrotu zapłaty, co zdaniem organu kwalifikowało zapłatę jako zaliczkę i zdaniem organu nie stanowiło wydatku. W przedmiotowej sprawie Skarżący zapłacił za całą usługę z góry, a więc nie opłacił wyłącznie części wynagrodzenia wynikającego z realizacji umowy jako tzw. zaliczki. Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego - doszło do zapłaty całości wynagrodzenia przed realizacją usługi. Zgodnie z treścią umowy w przypadku zmniejszenia liczby uczestników wykonawca był zobowiązany do zwrotu części otrzymanych środków odpowiadających zakresowi niezrealizowanej usługi, co jest naturalną konsekwencją częściowego niewykonania umowy cywilnoprawnej. W konsekwencji prowadziłoby do obowiązku złożenia przez Skarżącego, jako organ prowadzący szkołę, korekty rozliczenia rocznego dotacji oświatowej poprzez zamianę tej części wydatki innymi wydatkami możliwymi do rozliczenia z dotacji oświatowej, albo poprzez zwrot środków organowi dotującemu jako dotacjo niewykorzystanej. W ocenie skarżącego nastąpiła błędna kwalifikacja zapłaty z góry jako zaliczki. Ponadto kwalifikacja zapłaty z góry jako zaliczki (w przypadku zapłaty części wynagrodzenia na poczet całości) a uznanie, że doszło do zapłaty całości wynagrodzenia z góry może mieć znaczenie wyłącznie na gruncie podatkowym, ponieważ może wpływać na moment zobowiązania do zapłaty podatku VAT oraz zaliczenia kosztu, jako kosztu uzyskania przychodu, a więc może wpływać na podatek PIT. Tym samym zdaniem skarżącego, organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, tj. umowy o przeprowadzenie [...], lub też nie zapoznał się z tym dowodem i poprzestał na powtórzeniu oceny przedstawionej przez organ I instancji."
W sytuacji gdy decyzja organu odwoławczego zakwestionowała także możliwość sfinansowania z dotacji wydatku na wyjazd uczniów na [...] na łączną kwotę 61.500,00 zł, a skarżąca podniosła zarzut obejmujący ten wydatek, to oznacza, że Sąd administracyjny I instancji powinien był rozważyć także prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego, co do tego rodzaju wydatku, gdyż mieściło się to w granicach sprawy i miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Z powyższych względów uzasadnione są zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej. W powiązaniu z nimi uzasadniony jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania – art. 141 § 4 p.p.s.a. W lakonicznym uzasadnieniu prawnym zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wyjaśnił bowiem dlaczego, wydatek na [...] (w kwocie 61.500,00 zł) nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych i został wykorzystany niezgodnie z przeznaczeniem.
W związku ze stwierdzonym naruszeniem, jako przedwczesne Naczelny Sąd Administracyjny uznał odnoszenie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony.