I GSK 546/20

Naczelny Sąd Administracyjny2020-06-30
NSAAdministracyjneWysokansa
postępowanie egzekucyjnezarzuty do egzekucjidoręczenieadresgrzywnamandat karnyNSAWSAKodeks postępowania administracyjnegoustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego na nieaktualny adres uniemożliwiło skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i rozpoczęcie biegu terminu na złożenie zarzutów.

Sprawa dotyczyła egzekucji grzywny nałożonej mandatem karnym, gdzie organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów, uznając je za spóźnione z powodu doręczenia zawiadomienia o zajęciu na nieaktualny adres. Sąd I instancji uchylił postanowienie organu, uznając doręczenie za nieskuteczne. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że przepisy o ewidencji podatników nie mają zastosowania do grzywien z mandatów, a organ powinien był ustalić aktualny adres strony przed wszczęciem egzekucji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego. Sprawa dotyczyła egzekucji grzywny nałożonej mandatem karnym na W.G. Organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów, uznając je za spóźnione, ponieważ doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i odpisu tytułu wykonawczego nastąpiło na adres, który skarżący podawał jako nieaktualny od 17 lat. Organ argumentował, że skarżący nie zaktualizował swojego adresu w ewidencji podatkowej zgodnie z art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji podatników i płatników, a doręczenie na adres z tej ewidencji było skuteczne. Sąd I instancji uznał jednak, że przepisy ustawy o zasadach ewidencji nie mają zastosowania do grzywien z mandatów karnych, a organ powinien był ustalić aktualny adres strony zgodnie z art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o zasadach ewidencji dotyczą wyłącznie spraw podatkowych, a w przypadku należności niepodatkowych, takich jak grzywny z mandatów, organ egzekucyjny nie może ograniczać się do danych z tej ewidencji. Brak skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oznacza, że termin do wniesienia zarzutów nie rozpoczął biegu, a odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów była przedwczesna. NSA zwrócił uwagę, że obowiązek aktualizacji adresu obciąża stronę "w toku postępowania", a nie przed jego wszczęciem, a organ powinien był podjąć szczegółowe kroki w celu ustalenia prawidłowego adresu strony, zwłaszcza gdy skarżący wskazywał inny adres w deklaracjach podatkowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników nie mają zastosowania do należności niepodatkowych, takich jak grzywny z mandatów karnych. Organ egzekucyjny nie może ograniczać się do danych z tej ewidencji przy ustalaniu adresu strony w postępowaniu egzekucyjnym.

Uzasadnienie

Ustawa o zasadach ewidencji dotyczy wyłącznie podatników, płatników podatków i składek ubezpieczeniowych. Grzywny z mandatów karnych nie są podatkami, a ich egzekucja odbywa się na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z odpowiednim zastosowaniem przepisów KPA. Organ egzekucyjny powinien ustalić aktualny adres strony w sposób bezsporny, a nie opierać się wyłącznie na danych z ewidencji podatkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (25)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 182 § par. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § par. 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 126

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o zasadach ewidencji art. 9 § pkt 1d

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

ustawa o zasadach ewidencji art. 1 § pkt 1

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

ustawa o zasadach ewidencji art. 2

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

u.p.e.a. art. 33 § § 1 pkt 1, 4 i 7

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 36 § par. 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 7

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 41

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 44

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 41

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.s.w. art. 100 § § 1 i 12

Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników nie mają zastosowania do grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego. Organ egzekucyjny powinien ustalić aktualny adres strony w sposób bezsporny, a nie opierać się wyłącznie na danych z ewidencji podatkowej. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego na nieaktualny adres nie jest skuteczne i nie rozpoczyna biegu terminu do wniesienia zarzutów. Organ powinien był ustalić adres strony w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 7 k.p.a.

Odrzucone argumenty

Organ egzekucyjny był uprawniony do korzystania z ewidencji podatkowej w celu ustalenia adresu strony w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym grzywien z mandatów karnych. Niewykonanie przez skarżącego obowiązku aktualizacji danych zgodnie z art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji skutkowało przyjęciem adresu z tej ewidencji jako aktualnego.

Godne uwagi sformułowania

Wykładnia wskazanych wyżej przepisów dokonana przez organ stanowi wykładnię rozszerzającą, która de facto prowadzi do naruszenia podstawowych gwarancji procesowych dłużników, polegających w szczególności na uniemożliwieniu im wzięcia udziału w postępowaniu egzekucyjnym i skorzystania z przysługujących im uprawnień procesowych np. złożenia zarzutów. Nie można również przyjąć, że niewykonanie przez skarżącego obowiązku aktualizacji danych, zgodnie z art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji, mogło skutkować w postępowaniu egzekucyjnym automatycznym przyjęciem adresu znajdującego się w tej ewidencji jako adresu aktualnego. Przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń pism procesowych powinny być wykładane ściśle, gdyż czynność materialnotechniczna doręczenia powoduje szereg doniosłych skutków procesowych, w tym – jak w rozpoznawanej sprawie – rozpoczęcie biegu terminów. Obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu zamieszkania obciąża stronę wyłącznie "w toku postępowania", aktualizując się dopiero w chwili doręczenia stronie pierwszego pisma, przez co dowiaduje się ona o istniejącym postępowaniu.

Skład orzekający

Dorota Dąbek

przewodniczący

Mirosław Trzecki

sprawozdawca

Izabella Janson

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym, stosowania przepisów o ewidencji podatników do należności niepodatkowych oraz obowiązku organu ustalenia aktualnego adresu strony."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego rodzaju egzekucji (grzywna z mandatu karnego) i interpretacji przepisów proceduralnych w kontekście doręczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe mogą być formalności proceduralne, takie jak prawidłowe doręczenie, nawet w przypadku niewielkich kwot. Pokazuje też, że organy nie mogą nadużywać przepisów dotyczących ewidencji podatkowej do innych celów.

Nawet 100 zł grzywny może doprowadzić do batalii sądowej o prawidłowość doręczenia. NSA wyjaśnia, kiedy organ musi szukać Twojego adresu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 546/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Izabella Janson
Mirosław Trzecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1136/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-10-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 174 pkt 1, art. 182 par. 2, art. 183 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 170
art. 1 pkt 1, art. 2, art. 9 pkt 1d
Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników - t.j.
Dz.U. 2020 poz 729
art. 100 par. 1, art. 100 par. 12
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 18, art. 33, art. 36 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 41
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1136/19 w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz W.G. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 października 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1136/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi W.G., uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] kwietnia 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola z [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego, a także zasądził zwrot kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku W.G. (dalej "skarżący") na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2018 r., wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, obejmującego zaległości z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z [...] maja 2016 r., nr [...], w kwocie należności głównej 100 zł.
Zawiadomieniem z [...] listopada 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola dokonał czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącemu [...] stycznia 2019 r, w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej "k.p.a.").
Pismem z [...] grudnia 2018 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola z prośbą o udzielenie mu informacji, na jakiej podstawie nastąpiła egzekucja. Wskazał, że nie została mu doręczona żadna decyzja, upomnienie czy tytuł egzekucyjny. Podniósł również, że rozlicza się w Urzędzie Skarbowym Warszawa-Bemowo.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola wyjaśnił, że korespondencja została przesłana pod adres rejestracyjny zgłoszony w urzędzie. Organ wskazał, że w celu aktualizacji miejsca zamieszkania należy złożyć wypełniony druk ZAP-3.
W piśmie z [...] stycznia 2019 r. skarżący stwierdził, że nie zamieszkuje przy ul. [...] w Warszawie od 17 lat, a właściwy adres (przy ul. [...] w Warszawie) podaje w deklaracjach podatkowych składanych we właściwym urzędzie skarbowym – dla Warszawy-Bemowa. Wskazał, że doręczenie korespondencji nastąpiło na niewłaściwy adres i konieczne jest ponowne doręczenie dokumentacji związanej z prowadzoną egzekucją na obecny adres. Ponadto, załączył wypełniony druk ZAP-3.
Przy piśmie z [...] stycznia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola przesłał potwierdzone za zgodność z oryginałem zawiadomienie o zajęciu i odpis tytułu wykonawczego oraz poinformował, że druk ZAP-3 został przekazany do właściwej komórki i odnotowany w sprawie.
Pismem z [...] lutego 2019 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej "u.p.e.a."). Wskazał, że nie zna podstawy wystawienia tytułu wykonawczego, ponieważ nie popełnił wykroczenia i nie został mu doręczony ww. mandat karny. Wyjaśnił, że zostały mu skradzione dokumenty i powodem wszczęcia postępowania może być nieuprawnione posłużenie się dokumentem przez osobę trzecią. Jego zdaniem, doręczenie zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego na nieaktualny adres zamieszkania nie może być uznane za poprawne.
Postanowieniem z [...] marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutem, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Wskazał, że bank zrealizował zajęcie [...] grudnia 2018 r., co spowodowało, że postępowanie zostało zakończone przez wyegzekwowanie należności objętej tytułem wykonawczym. Korespondencja z zaświadczeniem o zajęciu oraz odpisem tytułu wykonawczego została doręczona zastępczo w trybie art. 44 k.p.a. [...] stycznia 2019 r. Termin do wniesienia zarzutów upłynął [...] stycznia 2019 r., a skarżący złożył zarzuty [...] lutego 2019 r., a więc po terminie.
Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy powyższe postanowienie.
Stwierdził, że skarżący nie dokonywał aktualizacji adresu zamieszkania. Formularz aktualizacyjny złożył dopiero przy piśmie z [...] stycznia 2019 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały w sposób prawidłowy wysłane na adres obowiązujący [...] listopada 2018 r. i zostały skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a.
Organ podał, że wbrew twierdzeniom strony o wskazaniu prawidłowego adresu w deklaracjach złożonych we właściwym urzędzie skarbowym, w komputerowej bazie Urzędu Skarbowego Warszawa-Bemowo nie odnotowano zeznań podatkowych składanych przez skarżącego. W latach 2014-2018 roczne obliczenia podatku zostały złożone jedynie przez organ rentowy. Zgodnie zaś z art. 9 pkt 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2020 r. poz. 170; dalej "ustawa o zasadach ewidencji"), aktualizacji adresu zamieszkania może dokonać wyłącznie podatnik – przy składanej deklaracji podatkowej bądź na stosownym formularzu. Podanie przez organ rentowy w składanymi formularzu PIT-40A odmiennego od obowiązującego adresu zobowiązanego nie wywarło skutku w postaci jego zmiany w bazie organu.
WSA w Warszawie uchylił powyższe postanowienie i poprzedzające je postanowienie.
Sąd powołał się na poglądy wyrażone w orzecznictwie co do treści rozstrzygnięcia w przypadku złożenia spóźnionych zarzutów i wskazał, że jego zdaniem w takiej sytuacji należy stwierdzić wniesienie zarzutów po terminie, zgodnie z art. 134 k.p.a. i art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
W ocenie WSA, korespondencja zawierająca odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu niezasadnie została uznana przez organ za skutecznie doręczoną w trybie art. 44 k.p.a.
Sąd zauważył, że należność objęta tytułem wykonawczym nie stanowi podatku, lecz grzywnę nałożoną w drodze mandatu karnego. Z tego względu art. 9 ust. 1d ustawy o zasadach ewidencji nie mógł mieć wprost zastosowania przy ustaleniu aktualnego miejsca zamieszkania strony.
W sytuacji gdy podanie przez organ rentowy w składanym formularzu PIT-40A odmiennego od obowiązującego adresu zobowiązanego nie spowodowało zmiany adresu w bazie, organ powinien – w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. – w sposób bezsporny ustalić aktualny adres strony. Doręczenie korespondencji na nieaktualny adres strony nie mogło zostać uznane za prawidłowe. Oznacza to, że wobec braku skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, termin określony w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. nie rozpoczął biegu. Z uwagi zaś na brak prawidłowego doręczenia zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego, postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte skutecznie.
WSA stwierdził, że przepisy k.p.a. zobowiązujące stronę do zawiadomienia organu o zmianie adresu, stosowane odpowiednio do postępowania egzekucyjnego w administracji, nie mogą być zastosowane na etapie wszczęcia postępowania, lecz wyłącznie w jego toku.
Wobec tego Sąd uznał, że wydanie przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego było przedwczesne. Organ naruszył więc art. 61a § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a.
Sąd zauważył też, że zaskarżone postanowienie nie zawiera w komparycji odpowiedniego przepisu k.p.a., stanowiącego podstawę prawną orzeczenia o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji (art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a.), lecz wskazuje wyłącznie podstawę prawną orzeczenia organu I instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ zrzekł się rozprawy.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") w związku z art. 61a § 1 i 2, art. 80, art. 40 § 1, art. 42 § 1, art. 44 § 4 k.p.a. w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a. przez wadliwe przyjęcie przez Sąd, że adres zamieszkania skarżącego, na który organ egzekucyjny doręczył odpis, tytułu wykonawczego jest nieaktualny, w konsekwencji czego postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, a termin na wniesienie zarzutów nie rozpoczął biegu, w sytuacji gdy adres zamieszkania skarżącego, zgłoszony do prowadzonej przez organ podatkowy ewidencji, który to adres nie został zaktualizowany w trybie art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sytuacji gdyby Sąd podzielił prawidłowe ustalenia organów w zakresie adresu skarżącego, to oddaliłby skargę.
W uzasadnieniu organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, ponieważ organ wnoszący ten środek odwoławczy złożył wniosek, o którym mowa w art. 182 § 2 p.p.s.a., a skarżący nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w tym trybie.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega zatem na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
W świetle zarzutów kasacyjnych istota sporu sprowadza się do oceny, czy Sąd I instancji, rozpoznając skargę dłużnika – W.G. – na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego, słusznie uznał za wadliwe i nieskuteczne doręczenie mu w trybie art. 44 k.p.a. odpisu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego na adres ustalony w oparciu o przepis art. 9 ust. 1d ustawy o zasadach ewidencji, czy też rację ma organ, twierdząc, że w rozpoznawanej sprawie egzekucyjnej dotyczącej egzekucji grzywny nałożonej na dłużnika w drodze mandatu karnego należy stosować – w zakresie ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania strony – przepisy ustawy o zasadach ewidencji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że "Skoro (...) wolą ustawodawcy było, by również niektóre należności niestanowiące podatku były egzekwowane przez organy podatkowe, to w pełni logiczny i zasadny jest wniosek, że dokonując takiej egzekucji organy te są uprawnione do korzystania z ewidencji i innych narzędzi wykorzystywanych co do zasady przy egzekucji podatków. Tworzenie odrębnych ewidencji mających służyć jedynie egzekucji należności niepodatkowych uznać by bowiem należało za zbędny absurd."
Odnosząc się do tak zarysowanej przez organ osi sporu, zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej nie wskazano przepisu, na podstawie którego w postępowaniu o egzekucję grzywien orzeczonych w drodze mandatu karnego istnieje możliwość stosowania przepisów ustawy o zasadach ewidencji, w szczególności art. 9 pkt 1d tej ustawy, zgodnie z którym za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy o zasadach ewidencji przepisy tej ustawy określają zasady ewidencji podatników, płatników podatków i płatników składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązkowi ewidencyjnemu podlegają zarówno osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które na podstawie odrębnych ustaw są podatnikami, jak również inne podmioty niż wymienione w ust. 1, jeżeli na podstawie odrębnych ustaw są podatnikami, płatnikami podatków bądź płatnikami składek ubezpieczeniowych (art. 2 ustawy o zasadach ewidencji).
Mając na uwadze powołaną wyżej regulację prawną, należy uznać, że stanowisko organu nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew temu stanowisku przepisy ustawy o zasadach ewidencji nie mają zastosowania do należności niepodatkowych: mandatów karnych, grzywien oraz kar administracyjnych. Wykładnia wskazanych wyżej przepisów dokonana przez organ stanowi wykładnię rozszerzającą, która de facto prowadzi do naruszenia podstawowych gwarancji procesowych dłużników, polegających w szczególności na uniemożliwieniu im wzięcia udziału w postępowaniu egzekucyjnym i skorzystania z przysługujących im uprawnień procesowych np. złożenia zarzutów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma natomiast Sąd I instancji, który – przykładając dużą wagę do zagadnienia prawidłowości doręczenia dłużnikowi pism w postępowaniu egzekucyjnym – uznał, że dane zawarte w ewidencji są wiążące jedynie w postępowaniach podatkowych. Natomiast niniejsze postępowanie, chociaż prowadzone przez ten sam organ co postępowania podatkowe, jest postępowaniem egzekucyjnym. Nie ma więc podstaw, aby przy ustalaniu adresu strony organ egzekucyjny ograniczał się jedynie do danych zgłoszonych urzędowi na mocy ustawy o zasadach ewidencji. Nie można również przyjąć, że niewykonanie przez skarżącego obowiązku aktualizacji danych, zgodnie z art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji, mogło skutkować w postępowaniu egzekucyjnym automatycznym przyjęciem adresu znajdującego się w tej ewidencji jako adresu aktualnego.
Należy przypomnieć, że organ podatkowy nie twierdził, że pod adresem w Warszawie przy ul. [...] skarżący mieszkał w okresie prowadzenia postępowania, lecz – nie podważając jego twierdzeń o zamieszkiwaniu pod adresem w Warszawie przy ul. [...] – uważał, że zaniechał obowiązku poinformowania o zmianie adresu.
W tym miejscu wskazać należy na treść przepisu art. 100 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2020 r., poz. 729; dalej "k.p.s.w."), zgodnie z którym uprawnionym do poboru należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, stanowiących dochód budżetu państwa, jest właściwy naczelnik urzędu skarbowego, z zastrzeżeniem § 2. Ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (§ 12 art. 100 k.p.s.w.).
Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają własnej regulacji zasad i trybu doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym, w związku z czym w myśl art. 18 u.p.e.a. mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Kwestie zasad i trybu doręczania pism w postępowaniu administracyjnym w sposób kazuistyczny uregulowane zostały w Rozdziale 8 Działu I k.p.a. Szczegółowość tej regulacji jest niezbędna ze względu na konieczność ścisłego określenia faktów powodujących skutek prawny. Sąd kasacyjny podzielił stanowisko wyrażone w doktrynie, zgodnie z którym przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń pism procesowych powinny być wykładane ściśle, gdyż czynność materialnotechniczna doręczenia powoduje szereg doniosłych skutków procesowych, w tym – jak w rozpoznawanej sprawie – rozpoczęcie biegu terminów (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 15, Warszawa 2017 r., s. 302).
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie niniejszej wykładnię tę w całości podziela i przyjmuje.
Przeciwnie do stanowiska organu zawartego w skardze kasacyjnej, zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 41 k.p.a., obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu zamieszkania obciąża stronę wyłącznie "w toku postępowania", aktualizując się dopiero w chwili doręczenia stronie pierwszego pisma, przez co dowiaduje się ona o istniejącym postępowaniu. Strona nie może być niejako "zaskakiwana" przez organ administracji o wszczętej egzekucji, w sytuacji, w której dowiaduje się o obowiązku dopiero po pobraniu egzekwowanej kwoty z konta bankowego. Przyjęcie możliwości skutecznego doręczenia zawiadomienia przez awizo na nieaktualny adres uniemożliwia podjęcie przysługujących zobowiązanemu działań mających na celu ochronę jego interesów (art. 33 u.p.e.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji, uznał, że organ egzekucyjny, w sytuacji powstania wątpliwości co do miejsca zamieszkania strony zobowiązany jest – w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 7 k.p.a. – do ustalenia aktualnego jego adresu, przeprowadzając w tym zakresie szczegółowe postępowanie wyjaśniające.
W przypadku powzięcia wątpliwości, a takie w niniejszej sprawie organ powinien był powziąć z uwagi na to, że złożone przez skarżącego w latach 2014-2018 deklaracje podatkowe wskazywały inny adres niż wynikający z ewidencji, organ powinien był podjąć kroki w celu ustalenia, jaki był prawidłowy adres skarżącego i dopiero po jego ustaleniu – przesłać zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego. W sytuacji zaś, gdy organ bez uprzedniego ustalenia tej okoliczności przesłał powyższe dokumenty na adres skarżącego, co do którego skarżący wyjaśnił, że wyprowadził się spod niego 17 lat przed wysłaniem zawiadomienia, nie można uznać, że rozpoczął bieg terminu na złożenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie przyjął, że nie było podstaw do stwierdzenia, że z uwagi na upływ terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia należało na mocy art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Kwota 360 zł stanowi zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego, który złożył odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie, a nie występował przed Sądem I instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI