I GSK 537/22

I GSK 537/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Sygn. powiązane
I GSK 1014/25 - Postanowienie NSA z 2025-09-04
III SA/Gd 297/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-11-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Dopuszczono do udziału w postępowaniu sądowym
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 33 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1 art. 77 ust. 3
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku P. S. M. Sp. z o.o. w G. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej N. Sp. z o. o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 297/21 w sprawie ze skargi N. Sp. z o. o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego postanawia: dopuścić do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w charakterze uczestnika postępowania P. S. M. Sp. z o.o. w G.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 297/21 oddalił skargę N. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego.
P. S. M. sp. z o.o. w G. (dalej: spółka) pismem z [...] lutego 2025 r. wniosła - na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) - zgłoszenie udziału w sprawie w charakterze uczestnika w postępowaniu zakończonym nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 19 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 297/21.
Uzasadniając posiadanie interesu prawnego w przystąpieniu do sprawy spółka wskazała na art. 77 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (dalej: UKC). Wskazał, że wywodzi podstawy swojej odpowiedzialności solidarnej z decyzji Dyrektora będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, która nie jest jeszcze prawomocna. Dyrektor powołuje i wywodzi z niej podstawy odpowiedzialności solidarnej spółki. Co za tym idzie wynik postępowania ma istotny wpływ na sprawę dotyczącą odpowiedzialności solidarnej za dług celny spółki z tytułu zgłoszenia celnego przyjętego 28 sierpnia 2018 r. Nadto spółka nie ma innej możliwości skutecznego zakwestionowania swojej odpowiedzialności solidarnej niż przystąpienie do sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek spółki o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przyjęcie istnienia interesu prawnego po stronie wnioskującego o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu.
Regulacja ta znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodnie z art. 193 p.p.s.a. Postanowienie w tym przedmiocie sąd wydaje jednoosobowo na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 33 § 2 w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a.).
Wydanie przez NSA postanowienia o dopuszczeniu bądź odmowie dopuszczenia konkretnej osoby do udziału w postępowaniu, uzależnione jest od oceny przesłanek oznaczonych w art. 33 § 2, a mianowicie od tego, czy wynik postępowania dotyczy interesu prawnego podmiotu ubiegającego się o uzyskanie statusu uczestnika. Zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego, jest zatem ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie wydane w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik.
W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Interes prawny to taki interes, który jest chroniony przez prawo, a jego ochrona polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n.), bezpośrednim, aktualnym i realnym. O interesie prawnym osobistym, własnym i indywidualnym można mówić, gdy przypisać go można do zindywidualizowanego podmiotu w tym znaczeniu, że akt prawny skierowany do danego podmiotu musi wpływać na jego sytuację prawną (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 18/11). Interes prawny jest "własny", osobisty i indywidualny, tzn. nie można go wywodzić z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki pomiędzy tymi podmiotami byłyby związkami o charakterze prawnym (por. J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., IV SA 846/95, OSP 1997 nr 4 poz. 83A). Interes prawny nie istnieje w sytuacjach, w których dopiero kolejne skutki wcześniejszej konkretyzacji normy prawnej w odniesieniu do jednego podmiotu, pośrednio wpływają na sytuację prawną drugiego podmiotu, wynikającą z zastosowania w stosunku do niego innej już normy prawnej. Interes prawny musi być nadto aktualny, a nie ewentualny. Aktualność interesu prawnego oznacza, że nadaje się on do urzeczywistnienia w danej sytuacji faktycznej i prawnej i wiąże się z realnością, co oznacza, że powinien on istnieć w dacie stosowania norm.
Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego. Ze złożonego przez spółkę wniosku wynika, że upatruje ona swojego prawa do udziału w postępowaniu dotyczącym określenia wartości celnej towaru i długu celnego w tym, że zobowiązana będzie ona solidarnie ze spółką N. sp. z o.o. za dług celny spółki z tytułu zgłoszenia celnego przyjętego [...] sierpnia 2018 r.
Stwierdzenie interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99). Zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego, jest więc ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie wydane w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik. O tym zaś, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia.
Spółka wykazała dostatecznie, że wynik postępowania w rozpoznawanej sprawie dotyczy jej interesu prawnego.
Jako podstawę materialnoprawną swego wniosku spółka wskazuje art. 77 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (Dz.UE.L. z 2013 r., Nr 269, str. 1 dalej: UKC). Przepis ten stanowi, że dłużnikiem jest zgłaszający. W przypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest również osoba, na której rzecz dokonuje się zgłoszenia celnego. Jeżeli zgłoszenie celne dotyczące jednej z procedur, o których mowa w ust. 1, zostaje sporządzone na podstawie danych powodujących, że nie zostają pobrane w całości lub części należności celne przywozowe, osoba, która dostarczyła dane wymagane do sporządzenia zgłoszenia i która wiedziała lub powinna była wiedzieć, że dane te są nieprawdziwe, jest również dłużnikiem.
Stosunek prawny zobowiązania celnego charakteryzuje się tym, że występują w nim podmioty, wobec których organ administracyjny - wierzyciel celny - posiada uprawnienia, a zarazem obowiązek do żądania od drugiego podmiotu, dłużnika celnego zachowania się w określony sposób, tj. spełnienia świadczenia. Przy czym jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, po każdej stronie stosunku prawnego występującego w prawie celnym może wystąpić więcej podmiotów, kategoria strony jest bowiem zakresowo pojęciem szerszym od podmiotu. Występuje tutaj zjawisko solidarnej odpowiedzialności za dług (tak też: NSA w wyroku z dnia 25 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 37/20).
W myśl art. 5 ust.19 UKC dłużnikiem jest każda osoba odpowiadająca za dług celny. Przepis art. 77 ust. 3 UKC stanowi, że dłużnikiem jest zgłaszający. W przypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest również osoba, na której rzecz dokonuje się zgłoszenia celnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 15 UKC zgłaszający oznacza osobę, która składa zgłoszenie celne, deklarację do czasowego składowania, przywozową deklarację skróconą, wywozową deklarację skróconą, zgłoszenie do powrotnego wywozu lub powiadomienie o powrotnym wywozie we własnym imieniu, albo osobę, w której imieniu takie zgłoszenie, deklaracja lub powiadomienie są składane. W myśl zaś art. 18 ust. 1 UKC każda osoba może ustanowić przedstawiciela celnego. Przedstawicielstwo może być bezpośrednie - w tym przypadku przedstawiciel celny działa w imieniu i na rzecz innej osoby, lub pośrednie - w tym przypadku przedstawiciel celny działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby.
Mając na uwadze powyższe, wywieść można, że - co do zasady - przedstawiciel bezpośredni nie odpowiada za dług celny podmiotu, w imieniu i na rzecz którego działa.
Jednakże w art. 77 ust. 3 zdanie trzecie UKC określono, że jeżeli zgłoszenie celne dotyczące jednej z procedur, o których mowa w ust. 1, zostaje sporządzone na podstawie danych powodujących, że nie zostają pobrane w całości lub części należności celne przywozowe, osoba, która dostarczyła dane wymagane do sporządzenia zgłoszenia i która wiedziała lub powinna była wiedzieć, że dane te są nieprawdziwe, jest również dłużnikiem.
Z zapisu art. 77 ust. 3 zdanie trzecie UKC wynika zatem, że każdy, kto odpowiada za podanie, na skutek co najmniej braku należytej staranności, nieprawidłowych danych w zgłoszeniu celnym jest także dłużnikiem. Przywołany przepis określa szczegółowo krąg dłużników celnych. W świetle tej regulacji również przedstawiciel bezpośredni może być uznany za dłużnika celnego.
Zgodnie zaś z art. 84 UKC jeżeli do zapłaty kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych odpowiadającej temu samemu długowi celnemu zobowiązanych jest kilku dłużników, odpowiadają oni solidarnie za zapłatę tej kwoty.
W sprawie spółka działając w imieniu i na rzecz N. sp. z o.o., a więc jako przedstawiciel bezpośredni, dokonała zgłoszeń celnych towarów zakupionych od zagranicznego importera - do procedury dopuszczenia do obrotu.
Każde ze zgłoszeń celnych zostało sporządzone i złożone na podstawie kontraktu, faktury handlowej, oferty towarowej, packing list. Dokumenty te zostały podpisane przez N. Sp. z o.o., oraz przedstawicieli eksportera - spółki N. N. Sp. z o.o. udzieliła agencji celnej P. D. pełnomocnictwa do reprezentowania jej w charakterze przedstawiciela bezpośredniego.
Spółka pomimo tego, że była w posiadaniu powyższych dokumentów, w tym pełnomocnictwa, w polach 44 zgłoszeń celnych określiła wartość importowanego towaru. Tym samym samodzielnie dostarczyła (wygenerowała) dane do zgłoszenia celnego w tym zakresie.
Spółka wpisała w zgłoszeniach celnych wartości transakcyjne towarów podane przez importera, pomimo tego, że wartości te budziły uzasadnione wątpliwości. W ocenie organu była to bowiem skrajnie niska wartość transakcyjna deklarowana przez importera. Agent celny, jako podmiot dokonujący zgłoszeń celnych, dostarczył zatem nieprawidłowych danych wymaganych do tychże zgłoszeń, a mianowicie danych dotyczących wartości towarów, co do których powinien był wiedzieć, że są danymi nieprawdziwymi. Rażąco niska cena powinna zostać dostrzeżona przez agenta celnego obsługującego zgłoszenie celne importera. Wartość zgłaszanego przez importera towaru budziła bowiem uzasadnione wątpliwości z uwagi na znaczną dysproporcję ceny jednostkowej towaru w porównaniu z cenami towarów podobnych. Jednocześnie dokumenty dołączone do zgłoszeń celnych przez przedstawiciela importera nie potwierdzały w sposób wystarczający eksponowanego przez importera stokowego charakteru importowanego towaru. Agent celny, wykonujący obowiązku wynikające z umowy, również działający na podstawie przedstawicielstwa bezpośredniego, przy uwzględnieniu kompetencji i kwalifikacji zawodowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, winien dokonać weryfikacji kontrahentów, dokumentów handlowych i innych dokumentów służących do sporządzania zgłoszenia celnego pod względem ich wiarygodności. Istnieje procedura sprawdzania wiarygodności danych przekazanych przez kontrahenta, np. w przypadku rażąco niskiej wartości towaru. Sprawdza się wiarygodność na podstawie osobistych doświadczeń i wiedzy agenta celnego. Są reguły postępowania polegające na badaniu wartości towaru na podstawie informacji z Internetu, doświadczeń kulturowych, znajomości rynku określonych towarów. Istnieją zatem procedury weryfikacji kontrahentów, jak i przekazywanych przez nich danych pod względem ich wiarygodności, także w przypadku zadeklarowania niskiej wartości towaru.
Pomimo zatem możliwości weryfikacji spółka nie zwróciła się do importera o wyjaśnienie niskiej wartości podanej ceny transakcyjnej towarów mimo istnienia obiektywnych i uzasadnionych w tym zakresie wątpliwości.
Zatem w sprawie, doszło do dostarczenia do zgłoszeń celnych danych, poprzez wpisanie wartości celnej towaru podanej przez importera w sytuacji istnienia uzasadnionych wątpliwości odnośnie tej wartości, co pozwala na uznanie, że agent celny nie zachował należytej staranności oraz na stwierdzenie, że podmiot ten spełnia przesłanki odpowiedzialności określone w art. 77 ust. 3 UKC.
Nie może budzić wątpliwości, że spółka była profesjonalnym podmiotem (przedsiębiorcą) świadczącym usługi pośrednictwa, którego obowiązuje podwyższony miernik starannego działania zgodnie z art. 355 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.). Bez względu na fakt, czy czynności agenta celnego wykonywane są przez zespół pracowników, czy osobiście, nie jest on zwolniony z zachowania wymaganej od niego - jako profesjonalisty - staranności w podejmowanych przez niego działaniach. Szerokie spektrum działań spółki wynikające z działu 3 rejestru przedsiębiorców KRS powinno się również przekładać na jakość i staranność świadczonych usług. Od podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie należy się spodziewać, że sporządził wymagane dokumenty wnikliwie i z należytą starannością.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualna regulacja zawarta w art. 77 ust. 3 UKC jest wyrazem świadomego działania prawodawcy unijnego, który wraz z poszerzeniem uprawnień i zakresu uproszczeń dla podmiotów profesjonalnie uczestniczących w obrocie towarowym, podnieść musiał odpowiednio poziom ich odpowiedzialności nie tylko za świadome naruszanie przepisów celnych, ale także za brak należytej staranności w tym zakresie.
Co za tym idzie spółkę należy uznać, obok importera – N. spółki z o.o., za dłużnika solidarnego na podstawie przepisu art. 77 ust. 3 zdanie trzecie UKC.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł o dopuszczeniu spółki do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika.