I GSK 508/20

I GSK 508/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Adamiec /sprawozdawca/
Dariusz Dudra /przewodniczący/
Małgorzata Grzelak
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Sz 454/19 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2019-11-06
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 178 poz 1749
par. 4, 6 i 9
Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. O., L. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 454/19 w sprawie ze skargi B. O., L. O. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 4 marca 2019 r. nr 9016.69020.5.2019 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt. I SA/Sz 454/19 oddalił skargę B. O., L. O. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 marca 2019 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
B. O. w dniu 2 sierpnia 2008 r. złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej.
Decyzją z dnia 28 października 2008 r., nr 0298-2008-001042, organ I instancji przyznał wnioskodawczyni rentę strukturalną od września 2008 r. do sierpnia 2016 r.
W dniu 6 grudnia 2016 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję, a które mogły mieć wpływ na przyznanie płatności w kolejnych latach trwania programu. Nowe okoliczności dotyczyły niespełnienia wszystkich warunków do otrzymania przez wnioskodawczynię renty strukturalnej, tj. warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika.
W odpowiedzi na zawiadomienie o prawie do wypowiedzenia, wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, w którym wyjaśniła okoliczności przekazania działki nr 86 na podstawie umowy zawartej w formie zwykłej pisemnej. W treści pisma wskazała, że wszystkie działki zostały przekazane córce. Jedynie działka nr 86 została sprzedana, co uniemożliwiło jej przekazanie wraz z innymi działkami. Do przeniesienia własności na podstawie aktu notarialnego doszło dopiero po usunięciu obciążeń z księgi wieczystej.
W dniu 11 czerwca 2018 r. organ I instancji wydał decyzję, którą uchylił decyzję ostateczną z dnia 28 października 2008 r. i odmówił przyznania wnioskodawczyni renty strukturalnej ze względu na niespełnienie warunku zapisanego w § 4 pkt 5 i 6 w zw. z § 6 ust. 1 i z § 9 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1749 ze zm.– dalej: rozporządzenie), tj. warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika. Decyzja stała się ostateczna.
Następnie organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej i decyzją z 24 września 2018 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 169.898,82 zł za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r., powiększoną o odsetki określone jak dla zaległości podatkowej, zobowiązując do jej zwrotu.
Organ II instancji wskazał, że strona nie spełniła wszystkich warunków do otrzymania renty strukturalnej w związku z tym, że nie wyzbyła się wszystkich posiadanych gruntów w gospodarstwie, a co za tym idzie nie zaprzestała działalności rolniczej.
Z tego powodu organ I instancji zobligowany był do wznowienia postępowania, po czym wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmówił przyznania stronie renty strukturalnej.
Organ II instancji stwierdził, że strona została skutecznie pouczona o warunkach i obowiązkach wynikających z przyznania i wypłacania renty strukturalnej. Zdawała sobie sprawę, że będzie zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, w przypadku gdy nie zostanie przekazane całe gospodarstwo, a działalność rolnicza nie zostanie zaprzestana.
Organ II instancji nie zgodził się z twierdzeniem strony, że strona nie była właścicielką działki nr 86 na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Podzielił w tym zakresie ustalenia organu I instancji, że dopiero sprzedaż tej działki w dniu 10 października 2013 r. na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego spełniła wszystkie wymogi dotyczące przeniesienia własności ze strony i jej męża na nowego nabywcę.
Uwzględniając całokształt sprawy organ II instancji uznał, że wystąpiły okoliczności uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę wskazał, że decyzją z dnia 11 czerwca 2018 r. organ I instancji po wznowieniu postępowania uchylił decyzję ostateczną z dnia 28 października 2008 r. i odmówił przyznania skarżącej renty strukturalnej ze względu na niespełnienie warunku polegającego na przekazaniu wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika występującego o przyznanie renty strukturalnej. Decyzja nie została podjęta w terminie i zgodnie z art. 44 k.p.a. została uznana jako skutecznie doręczona z upływem ostatniego dnia okresu, dostarczenia przesyłki przez operatora pocztowego, tj. w dniu 26 czerwca 2018 r. W związku z powyższym decyzja stała się ostateczna.
Przedmiotowe postępowanie było już, więc tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności z tytułu renty strukturalnej nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych połączone ze zbadaniem zaistnienia okoliczności uwalniających rolnika od obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty.
Zdaniem Sądu I instancji, bezsporną okolicznością jest, że skarżąca w okresie od września 2008 r. do listopada 2016 r. pobierała rentę strukturalną przyznaną na podstawie decyzji z dnia 28 października 2008 r., pomimo niespełnienia wstępnego warunku do przyznania tego świadczenia. Okoliczność ta została potwierdzona w toku wznowionego w dniu 6 grudnia 2016 r. postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji z dnia 28 października 2008 r., nieznanych organowi wydającemu tę decyzję. W związku z tym organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania rent strukturalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżąca nie spełniła warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było zdaniem organu nie ujawnienie we wniosku o przyznanie renty strukturalnej działki ewidencyjnej nr 86 o powierzchni 2 ha. Stwierdził w tym zakresie, iż wbrew twierdzeniom skarżącej nie doszło do skutecznego zbycia przez nią i jej męża ww. działki na podstawie umowy z dnia 20 lutego 2008 r. zawartej w zwykłej formie pisemnej. Uznał, iż do zbycia działki doszło dopiero w wyniku zawarcia umowy z dnia 10 października 2013 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] Organ podkreślił, że umowa z dnia 20 lutego 2008 r. jest nieważna zarówno z powodu zawarcia jej w formie zwykłej pisemnej, zamiast w formie aktu notarialnego, jak i w wyniku zawarcia jej jedynie przez męża skarżącej, z pominięciem samej skarżącej będącej współwłaścicielką nieruchomości. Tym samym przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości w formie aktu notarialnego nastąpiło dopiero w dniu 10 października 2013 r.
WSA zgodził się z organem II instancji, że bezsporne okoliczności przesądzają o niespełnieniu wszystkich warunków koniecznych, o których mowa jest w § 6 w zw. z § 9 rozporządzenia. Trafnie podkreślono w zaskarżonej decyzji, że skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie renty strukturalnej oświadczyła, że podane w nim dane są zgodne z prawdą, zna zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych oraz zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń oraz o każdej zmianie danych zawartych we wniosku. Ponadto w decyzji przyznającej rentę strukturalną z dnia 28 października 2008 r. skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu I instancji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia. Organ administracji wskazał w niej również, że renta strukturalna zostaje przyznana po spełnieniu wszystkich warunków zawartych w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2008 r. oraz zawartych w rozporządzenia MRiRW na lata 2007-2013.
Skarżąca była również w kolejnych decyzjach (waloryzujących) pouczana, że jest zobowiązana do informowania organu o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia.
Jedną z zasad jest spełnienie warunku przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5 rozporządzenia, uważa się za spełniony, jeżeli: 1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 tego rozporządzenia. Naruszenie tej zasady zostało ostatecznie stwierdzone decyzją z dnia 11 czerwca 2018 r.
Uwzględniając powyższe, Sąd podzielił pogląd organu II instancji, że skarżąca była skutecznie pouczana o warunkach i obowiązkach wynikających z przyznania i wypłacania renty strukturalnej. Skarżący powinni zdawać sobie sprawę, że będą zobowiązani do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w przypadku, gdy nie zostanie przekazane całe gospodarstwo, a działalność rolnicza nie zostanie zaprzestana.
W ocenie WSA nie sposób uznać, by skarżąca działała w dobrej wierze, skoro pomimo ciążącego na niej obowiązku (ale także na jej mężu), nie poinformowała organu o przedmiotowej działce nr 86. Niedopełnienie obowiązków świadczy o zaniedbaniu skarżących, a nie pozostawaniu w błędnym, usprawiedliwionym przekonaniu, że płatność jej się należy. Oceny tej nie może zmienić przekonanie skarżących, że w dacie wnioskowania o płatność, działka nr 86 nie stanowiła już ich własności w związku z jej zbyciem na podstawie umowy z dnia 20 lutego 2008 r. Słusznie zatem organy obu instancji podnosiły, że skarżąca dobrowolnie wnioskowała o przyznanie świadczenia, a zatem powinna była zapoznać się z aktami prawnymi regulującymi tę pomoc. Ponadto, jak wskazano powyżej podpisała oświadczenie we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, zgodnie z którym zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o: wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń; każdej zmianie danych zawartych we wniosku. W konsekwencji w oparciu o okoliczności sprawy organy uznały, że skarżący nie byli w dobrej wierze, a pobrane świadczenie jest świadczeniem pobranym nienależnie.
Zatem organy obu instancji w niniejszej sprawie prawidłowo zakwalifikowały wypłacone skarżącej środki, jako nienależne.
W ocenie Sądu organy nie naruszyły żadnego z przepisów k.p.a. oraz działał w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Skarżąca oraz jej mąż wnieśli skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:
- na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędna wykładnię oraz w rezultacie poprzez ich niezastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 73 ust. 4 i 5 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji i oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników - mających zastosowanie w odniesieniu do kampanii z lat 2005-2009;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina - dla płatności, których wypłaty miały miejsce w 2010 r.;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich - dla płatności wypłaconych w latach 2011-2014;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust, 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności - dalej: Rozporządzenie WE nr 809/2014 – dla płatności wypłaconych w 2015 roku i w kolejnych latach;
w sytuacji gdy skarżący skarżący działali w błędnym, lecz usprawiedliwionym, przekonaniu, że skutecznie wyzbyli się nadmiernej ilości gruntów i w związku z czym złożyli oni oświadczenie o spełnianiu przez nich warunków do otrzymania spornej renty strukturalnej; ARiMR na skutek wniosku skarżącej weryfikowało dokumentację i nie zgłosiło doń żadnych zastrzeżeń, więc należało przyjąć, iż wypłata renty strukturalnej nastąpiła w wyniku błędu organu, który - wobec bycia przez skarżących w błędnym przekonaniu jw. - nie mógł zostać wykryty przez beneficjentów, w związku z czym obowiązek zwrotu określony stosownymi przepisami nie ma w tej sprawie zastosowania, w których miejsce należało zastosować przepisy jw.; i zarazem w sytuacji gdy skarżący w okolicznościach niniejszej sprawy działali w dobrej wierze, co w tej sytuacji winno spowodować zastosowanie krótszego, 4-letniego okresu przedawnienia;
- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowej kontroli przez WSA legalności decyzji organu, tj. błędnym uznaniu jej za odpowiadającą prawu i oddaleniu skargi, będącego skutkiem błędnego (dowolnego) ustalenia (uznania) działania skarżących polegającego na pobieraniu świadczeń (renty strukturalnej) ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia jw., błędnego (dowolnego) ustalenia (uznania), że w sprawie skarżący dopuścili się zaniedbania a nie pozostawali oni w błędnym usprawiedliwionym przekonaniu, że płatność im się należy i że nie działali oni w dobrej wierze; pominięcia w sprawie, iż ARiMR weryfikowało wniosek skarżącej i nie zgłosiło doń żadnych zastrzeżeń, więc należało przyjąć, iż wypłata świadczenia nastąpiła w wyniku błędu organu I instancji; pominięcia przez Sąd okoliczności podjęcia przez skarżących starań o wzruszenie decyzji z 11.06.2018 r. w sprawie przyznania renty strukturalnej, uchylającej decyzję z dnia 28.10.2008 r. przyznającej płatność z tytułu renty strukturalnej w okresie od 09/2008 do 12/2016 w całości;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 16 k.p.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowej kontroli przez WSA legalności decyzji organu, tj. błędnym uznaniu jej za odpowiadającą prawu i oddaleniu skargi, będącego skutkiem nadania zbyt małego znaczenia okoliczności tej, iż decyzja o przyznaniu stronie skarżącej renty strukturalnej była decyzją ostateczną i jako taka winna być zmodyfikowana w wyjątkowych tylko przypadkach, a wobec okoliczności podniesionych na etapie postępowania w niniejszej sprawie - Sąd nie położył właściwego nacisku na okoliczność, iż skarżący nie wprowadzili świadomie w błąd organu I oraz II instancji, lecz oświadczenie złożone przez nich zostało złożone w błędnym, acz usprawiedliwionym w danych okolicznościach, przekonaniu, że skutecznie wyzbyli się nadmiernej ilości gruntów rolnych, co nie dawało podstaw do wznowienia postępowania, a w rezultacie także do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych przez skarżących świadczeń; co więcej ARiMR weryfikowało wniosek i nie dopatrzyło się nieprawidłowości, toteż należało przyjąć, iż wypłata świadczenia nastąpiła w wyniku błędu organu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.; żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Z uwagi na sposób, w jaki zostały sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej oraz treść przytoczonej na ich poparcie argumentacji w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Innymi słowy, wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył sąd administracyjny pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.). Związanie sądu kasacyjnego zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej oznacza zatem, że sąd ten – co do zasady – nie ma kompetencji do kontroli legalności postępowania pierwszoinstancyjnego poza granicami zaskarżenia (zob. wyroki NSA z: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona ma obowiązek nie tylko przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wywiedzionej od wyroku sądu pierwszej instancji, ale również szczegółowo je uzasadnić. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub umotywowanie błędnego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom postępowania wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym w przypadku uchybień procesowych przypisanych bezpośrednio sądowi pierwszej instancji, zadaniem pełnomocnika strony skarżącej jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy – o czym stanowi art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Wnoszący skargę kasacyjną jest obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu pierwszej instancji mógłby być inny. Nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób, a także uzasadnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości orzeczenia, którego uchylenia domaga się strona skarżąca, determinują jak już wskazano powyżej, zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z kolei w odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji (zob. np. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15).
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że skarżący kasacyjnie sformułowali w istocie jeden zarzut naruszenia prawa materialnego, złożony z kilku punktów, w ramach którego jako naruszone wymienił rozliczne regulacje prawa unijnego, dotyczące w istocie sformułowania w tych przepisach zasady, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.
Zdaniem NSA zarzut ten został sformułowany wadliwie z dwóch powodów. Po pierwsze: sformułowania użyte w jednostkach redakcyjnych przywołanych w petitum skargi kasacyjnej rozporządzeniach unijnych dotyczą kwestii ustaleń z zakresu faktów (pomyłki lub błędu), które mogą być zwalczane wyłącznie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami procedury administracyjnej. Po drugie: skarżący nie wskazali ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu na czym miałaby polegać błędna wykładnia tych przepisów lub ich niewłaściwe zastosowanie, co przesądza, że nie sposób jest jednoznacznie określić podnoszonej przez skarżących postaci naruszenia. Skarżący kasacyjnie nie wskazali bowiem szczegółowa, a tylko ogólnie, którą to z postaci naruszenia przepisów prawa materialnego, wymienioną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., ma na myśli. Ma to zaś niezwykle istotne znaczenie, gdyż obu postaciom naruszenia regulacji materialnoprawnych towarzyszą odmienne wymogi, w odniesieniu do opartych na tego rodzaju twierdzeniach zarzutów, o czym wyżej mowa.
Przechodząc do oceny zarzutów procesowych, w kontekście wymogów wynikających z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to z treści zarzutów nie sposób jest wprost wywieść jaki wpływ na wynik sprawy (treść zaskarżonego wyroku) mogły mieć wskazywane przez autorów skargi kasacyjnej uchybienia konkretnym regulacjom prawa procesowego. Wnoszący skargę kasacyjną ograniczyli się wyłącznie do użycia w petitum skargi kasacyjnej ogólnego sformułowania, że naruszenie prawa procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy, nie podejmując w uzasadnieniu choćby próby wskazania kierunku ich zapatrywania, wszczególności dlaczego w ich ocenie zasadne jest takie twierdzenie.
Tak więc opisane wyżej wady i braki skargi kasacyjnej, zarówno w zakresie sformułowania zarzutów o charakterze materialnym jak i procesowym, nie mogły pozostać bez wpływu na ocenę ich zasadności jako całości, czy też poszczególnych aspektów, których postacią Naczelny Sąd Administracyjny był związany, i poza którą nie mógł wykroczyć.
Niezależnie jednak od powyższego, odnosząc się do istoty skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie.
Przede wszystkim, zaaprobować należy stanowisko organów i Sądu I instancji, że świadczenia nienależne za kolejne lata podlegały zwrotowi stosownie do powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzeń unijnych, to jest: 1) w odniesieniu do płatności na lata 2005-2009 - art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004; 2) w odniesieniu do płatności w 2010 roku - w art. 80 ust. 3 rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009; 3) w odniesieniu do płatności na lata 2011-2014 - w art. 5 ust. 3 rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011; 4) w odniesieniu do płatności na lata 2015 i kolejne - w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 809/2014.
Powołane wyżej przepisy przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności. Obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, jeżeli błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jak zasadnie stwierdziły organy, a za nimi Sąd I instancji, nie ma podstaw do przyjęcia, iż płatności dokonywane były na skutek pomyłki właściwego organu. Płatności za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. dokonywane były na podstawie złożonego wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Ujawnienie nowej okoliczności faktycznej, tj. zatajenia przed organem własności działki nr 86, przesądziło o niespełnieniu przez skarżącą wstępnych warunków przyznania płatności. Okoliczność ta została ostatecznie potwierdzona w decyzji odmawiającej przyznania renty strukturalnej.
Skarżąca pomimo ciążącego na niej obowiązku (ale także na jej mężu), nie poinformowała organu o działce nr 86. Niedopełnienie obowiązków świadczy o zaniedbaniu skarżących, a nie pozostawaniu w błędnym, usprawiedliwionym przekonaniu, że płatność jej się należy. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, a co skarżący próbują zwalczać w skardze kasacyjnej, oceny tej nie może zmienić przekonanie skarżących, że w dacie wnioskowania o płatność, działka nr 86 nie stanowiła już ich własności w związku z jej zbyciem na podstawie umowy zawartej w zwykłej formie pisemnej bez udziału notariusza, bowiem skuteczne zbycie nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie aktu notarialnego.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny, wskazuje że aprobuje stanowisko WSA, że organy nie naruszyły żadnego z przepisów k.p.a. oraz działały zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy, rozpatrując w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny tego materiału wskazanych w art. 80 k.p.a.
Wobec powyższego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.