I SA/Sz 821/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2020-07-16

NSArolnictwowsa

płatności rolnośrodowiskowePROWśrodki unijneARiMRrolnictwo ekologicznesiła wyższaprzedawnieniekontrolazwrot środkówsąd administracyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę producenta rolnego na decyzję Dyrektora ARiMR, utrzymującą w mocy ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za 2012 rok, uznając brak podstaw do odstąpienia od zwrotu środków i prawidłowe zastosowanie przepisów o przedawnieniu.

Producent rolny zaskarżył decyzję Dyrektora ARiMR dotyczącą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za 2012 rok. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące przedawnienia roszczenia oraz naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo zastosowały przepisy dotyczące przedawnienia, uwzględniając przerwanie jego biegu przez kolejne czynności organów. Sąd potwierdził również, że zastosowanie przepisów rozporządzenia PRŚ 2013 było uzasadnione, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po jego wejściu w życie. Nie stwierdzono również podstaw do odstąpienia od dochodzenia zwrotu środków ani do uznania siły wyższej w zakresie upraw sadowniczych.

Sprawa dotyczyła skargi producenta rolnego (M. D.) na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2012. Producentowi zarzucono naruszenie warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego w wariancie 2.3 (trwałe użytki zielone) poprzez zmniejszenie powierzchni i brak wykoszenia, a także w wariancie 2.9 (uprawy sadownicze) poprzez brak zabiegów pielęgnacyjnych. Organy uznały wystąpienie siły wyższej (deszcz nawalny) jedynie w odniesieniu do trwałych użytków zielonych, co skutkowało brakiem konieczności zwrotu płatności za ten wariant. Natomiast w przypadku upraw sadowniczych, organ nie uznał siły wyższej (deszcz nawalny, choroba) z powodu nieterminowego zgłoszenia, sprzeczności między zwolnieniami lekarskimi a rejestrem działalności, oraz braku potwierdzenia wykonania prac pielęgnacyjnych przez kontrolę. W konsekwencji, producent został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych płatności. Kluczowym zarzutem skargi było przedawnienie roszczenia. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że przepisy unijne (rozporządzenie nr 2988/95 i nr 65/2011) regulujące przedawnienie mają pierwszeństwo przed przepisami krajowymi. Sąd uznał, że bieg przedawnienia został skutecznie przerwany przez czynności organów, a postępowanie zostało wszczęte i zakończone przed jego upływem. Sąd potwierdził również, że zastosowanie rozporządzenia PRŚ 2013 było prawidłowe, gdyż postępowanie wszczęto po jego wejściu w życie. Nie znaleziono podstaw do odstąpienia od dochodzenia zwrotu środków ani do uznania siły wyższej w zakresie upraw sadowniczych, a także potwierdzono, że kwota zwrotu przekraczała 100 euro, co wykluczało odstąpienie od dochodzenia należności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism

Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Przepisy unijne (rozporządzenie nr 2988/95 i nr 65/2011) regulują kwestię przedawnienia i mają pierwszeństwo przed przepisami krajowymi (Ordynacja podatkowa).

Uzasadnienie

Sąd podzielił pogląd, że przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów krajowych.

Przepisy (449)

Główne

rozporządzenie nr 2988/95 art. 3 § ust. 1

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o ARiMR art. 10 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

ustawa o ARiMR art. 29 § ust. 1, 1a, 2 i 7

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

ustawa o wspieraniu art. 28

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie PRŚ 2013 art. 39 § ust. 1 i ust. 2a

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie PRŚ 2013 art. 46 § pkt 1

rozporządzenie nr 65/2011 art. 18 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 187

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 46 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie PRŚ 2009 § załącznik nr 7

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) art. 39 § ust. 2 i 3

rozporządzenie nr 2988/95 art. 1 § ust. 2

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) art. 47

rozporządzenie nr 65/2011 art. 5 § ust. 3

rozporządzenie nr 65/2011 art. 5 § ust. 1

ustawa o wspieraniu art. 28a

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej art. 33 § ust. 7

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW art. 5a

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW art. 7 § ust. 2

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 7 ust. 2 lub 3

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 7

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 8

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 45

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 7 ust. 2 lub 3

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 7

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 4 ust. 1 pkt 8

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 45

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 46

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 39 ust. 2a

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 27

rozporządzenie PRŚ 2009 § załącznik nr 7

ustawa o ARiMR art. 29 § ust. 1

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej art. 33 § ust. 7

Rozporządzenie Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW art. 5a

rozporządzenie nr 65/2011 art. 18 § ust. 1

rozporządzenie PRŚ 2009 § załącznik nr 7

rozporządzenie PRŚ 2013 § § 46

rozporządzenie PRŚ 2013 § § 39 ust. 2a

rozporządzenie PRŚ 2009 § załącznik nr 7

rozporządzenie PRŚ 2009 § § 39 ust. 2a

rozporządzenie PRŚ 2009 § załącznik nr 7

Skład orzekający

Bolesław Stachura

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Wojtysiak

członek

Joanna Wojciechowska

członek

Informacje dodatkowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów

Drafting pism i dokumentów

Odpowiedzi na pytania prawne

Pogłębiona analiza z doktryny

Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane tematy

płatności rolnośrodowiskowe PROW środki unijne ARiMR rolnictwo ekologiczne siła wyższa przedawnienie kontrola zwrot środków sąd administracyjny

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony

I SA/Sz 821/19 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2020-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Wojtysiak
Joanna Wojciechowska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1631/20 - Wyrok NSA z 2024-05-22
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art.122, art. 187, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
par. 46
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za 2012 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor [...] (dalej: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] r. nr [...], którą ustalono M. D. (dalej: "Producent", "Strona" lub "Skarżący") kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za [...] rok w wysokości [...] zł.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał: art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm.) - dalej: "ustawa o ARiMR", oraz art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936) – dalej: "ustawa o wspieraniu"; § 39 ust. 1 i ust. 2a w zw. z § 46 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013 r., poz. 361 ze zm.) - dalej: "rozporządzenie PRŚ 2013" lub "rozporządzenie rolnośrodowiskowe 2013", oraz art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE.L 2011.25.8 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 65/2011".
W dniu [...] r. wpłynął do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Biuro") wniosek Producenta o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na [...] r. do upraw w pakiecie 2 "rolnictwo ekologiczne" w wariantach:
- 2.9 "Uprawy sadownicze i jagodowe, dla których zakończono okres przestawiania" na areale [...] ha,
- 2.3 "Trwałe użytki zielone, dla których zakończono okres przestawiania" na areale [...] ha.
W dniu [...] r., w oparciu o złożoną deklarację, Kierownik Biura wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Producentowi płatności rolnośrodowiskowej na rok [...] do upraw w wariantach: 2.9 do zatwierdzonego areału [...] ha w wysokości [...] zł, 2.3 do zatwierdzonego areału [...] ha w wysokości [...] zł, tj. w łącznej kwocie [...]zł, która została przekazana na konto Producenta [...] r. W decyzji tej wskazano, że Producent rozpoczął w dniu [...] r. 5-letni okres zobowiązania rolnośrodowiskowego.
W dniu [...] r. Producent wniósł do ww. Biura wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok, w którym zadeklarował uprawy w wariantach: 2.9 na areale [...] ha i 2.3 na areale [...] ha.
W dniach od [...] r. w gospodarstwie Producenta zostały przeprowadzone kontrole w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz
w zakresie Programu Rolnośrodowiskowego, które wykazały, że w wariancie 2.3
na działkach rolnych X, Y i Z została zmniejszona powierzchnia trwałych użytków zielonych do [...] ha i nie zostały wykoszone w wymaganym terminie oraz w wariancie 2.9 na działkach rolnych A, B i C na areale [...] ha nie były wykonywane zabiegi uprawowe lub pielęgnacyjne (kod nieprawidłowości wpisany do raportu z czynności kontrolnych E3). Z przeprowadzonych kontroli wykonano dokumentację zdjęciową, która potwierdziła zasadność zastosowania kodu nieprawidłowości E3.
W dniach [...] zostały przeprowadzone kontrole w zakresie wzajemnej zgodności, które nie stwierdziły nieprawidłowości.
Wobec zgłoszenia przez Producenta licznych uwag i zastrzeżeń odnośnie wykonanych czynności kontrolnych podanych do raportów z przeprowadzonych kontroli, dokumentacja pokontrolna została ponownie przeanalizowana przez Biuro Kontroli na Miejscu M. Oddziału Regionalnego ARiMR i po dodatkowych wyjaśnieniach inspektorów terenowych stwierdzono, że kontrole zostały przeprowadzone prawidłowo, zaś raporty z czynności kontrolnych są opisem stanu faktycznego gospodarstwa zastanego w dniu kontroli. Potwierdzono również prawidłowe zastosowanie kodu E3 na działkach rolnych A, B i C, a także kodu DR 13+ (zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej) na działkach rolnych K, Y, Z i Ł, ponieważ występują na nich wieloletnie chwasty, zakrzaczenia i siewki drzew. Obszary, na których stwierdzono brak użytkowania rolniczego, nie zostały zakwalifikowane do powierzchni działki rolnej.
Ponadto, podczas kontroli administracyjnej wniosku, powierzchnia trwałych użytków zielonych na działkach X, Y i Z została jeszcze pomniejszona do [...] ha.
W dniu [...] r. do Biura wpłynęło zgłoszenie Producenta o wystąpieniu siły wyższej - deszczy nawalnych na działkach rolnych nieobjętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, przez co nie zostały one skoszone. Do zgłoszenia dołączono oświadczenia świadków.
W dniu [...] r. do Biura wpłynęły kolejne dokumenty o wystąpieniu siły wyższej - deszczy nawalnych, z powodu których Producent nie mógł przeprowadzić zabiegów agrotechnicznych w sadzie oraz na części łąk objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.
W piśmie z dnia [...] r., Producent poinformował, że pierwsze prace pielęgnacyjne w sadzie, tj. wykoszenie międzyrzędzi zostały zakończone, natomiast pozostałe prace zostały wstrzymane ze względu na zły stan zdrowia.
We [...] r. Producent przekazał pisma informujące o jego chorobie, która uniemożliwiła mu dokończenie wykonania prac pielęgnacyjnych w sadzie oraz zwolnienia lekarskie łącznie za okres [...] r. oraz skierowanie na badania lekarskie.
W dniu [...] r., w odpowiedzi na wezwanie Kierownika Biura, Producent przekazał oświadczenie, że prace rolne na zadeklarowanych we wniosku działkach wykonywał samodzielnie lub z pomocą członków rodziny - A. M., A. P. i K. W.. Zgłoszone działki dzierżawi od swojej matki, A. P. i Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR), zaś umowy złożył w latach wcześniejszych wraz z wnioskami o dopłaty. Ponadto wyjaśnił, że z uwagi na to, że prace wykonuje samodzielnie lub z pomocą rodziny nie posiada żadnych umów, zleceń ani faktur, a także nie prowadzi dokumentacji dotyczącej odbioru prac.
Mając na celu ustalenie faktycznego posiadania przez Producenta gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok [...], Kierownik Biura kilkukrotnie [...] r.) wzywał Producenta na przesłuchanie. Producent nie stawił się na przesłuchanie, dostarczając zwolnienia lekarskie za okresy: [...].
Pismem z dnia [...] r., Producent poinformował Kierownika Biura, że wykosi łąki i zakończy prace pielęgnacyjne w sadzie wówczas, gdy jego stan zdrowia się poprawi. W dniu [...] r., w odpowiedzi na wezwanie Kierownika Biura, do Biura wpłynął rejestr działalności rolnośrodowiskowej, w którym Producent podał, że na działkach rolnych A B i C plantacji drzew owocowych w miesiącu [...] r. przeprowadził prace pielęgnacyjne (bez podania wykonanych czynności), w [...] r. wykaszanie międzyrzędzi, w październiku zbiór jabłek, zaś we wrześniu i grudniu [...] r. prace pielęgnacyjne (bez wskazania wykonanych czynności).
Kierownik Biura wystosował do Producenta zawiadomienia z dnia [...] r. o zakończeniu prowadzonego postępowania w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok i z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych decyzją z dnia [...] r. (zawiadomienie zostało skutecznie doręczone [...] r.).
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Kierownik Biura przyznał Producentowi płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości [...] zł na rok [...] do upraw w wariancie 2.9 oraz odmówił płatności do wariantu 2.3 i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania Producenta, Dyrektor [...] Regionalnego Oddziału ARiMR [...] uchylił w całości decyzję Kierownika Biura i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia, nakazując analizę ustaleń dokonanych przez Jednostkę Certyfikującą, zapisów w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej oraz zwolnień lekarskich Producenta. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi złożonej przez Producenta do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...], Sąd ten skargę oddalił.
W związku ze zmianą adresu zamieszkania Producenta, akta sprawy zostały dnia [...] r. przekazane do właściwego miejscowo Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w N. (dalej: "organ I instancji").
Postanowieniem z dnia [...] r., organ I instancji zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] rok.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną w następstwie ponownie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji przyznał Producentowi płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości za rok [...] w kwocie [...]zł do wariantu 2.9 i odmówił przyznania płatności za wariant 2.3.
Organ uznał wystąpienie siły wyższej - deszczu nawalnego na działkach rolnych objętych wariantem 2.3, który spowodował podtopienia i w konsekwencji brak wykoszenia trwałych użytków zielonych do dnia 31 lipca, ponieważ informacja o wystąpieniu siły wyższej wpłynęła w ustawowym terminie.
W przypadku wariantu 2.9 organ I instancji nie uznał wystąpienia siły wyższej, tj. deszczu nawalnego w czerwcu i lipcu, które uniemożliwiło Producentowi wykonanie prac pielęgnacyjnych polegających na koszeniu w sadzie, z uwagi na przekroczenie ustawowego terminu do wniesienia powiadomienia o tym zdarzeniu. Organ nie uznał również długotrwałej choroby Producenta jako siły wyższej, z powodu której Producent przebywał na zwolnieniu lekarskim łącznie od dnia [...] r. do dnia [...] r. i nie mógł wykonać prac na plantacji, stwierdzając, że dowody - zwolnienia lekarskie, stoją w sprzeczności z zapisami w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej o wykonanych czynnościach w sadzie jak prace pielęgnacyjne i zbiór jabłek, które Producent w większości wykonał sam (oświadczenie z dnia [...] r.). Ponadto zwrócono uwagę na fakt, że Producent, będąc na zwolnieniu lekarskim przybył do Biura w celu zapoznania się z aktami sprawy, natomiast nie stawił się na przesłuchanie w prowadzonej sprawie z uwagi na zły stan zdrowia.
Co do wykoszenia międzyrzędzi w sadzie w dniach [...] r. (zapis w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej), to kontrola na miejscu przeprowadzona w dniach od [...] r. do [...] r. zakresie Programu Rolnośrodowiskowego nie potwierdziła wykonania tych prac. Do raportu z kontroli podano informację o wysokim zachwaszczeniu sadu. Miejscami chwasty sięgały 2 m wysokości.
Wobec powyższego, uwzględniając wyniki z kontroli na miejscu, w tym przypisany kod nieprawidłowości E3 (brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji), działkom A, B i C z sadem, organ pomniejszył płatność o 20%, zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 33, poz. 262 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie PRŚ 2009".
Decyzję tę doręczono Producentowi w dniu [...] r. Producent nie wniósł od niej odwołania.
Postanowieniem z dnia [...] r., organ I instancji podjął zawieszone postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] rok.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], organ I instancji ustalił Producentowi kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] rok w wysokości [...] zł.
W decyzji tej organ I instancji ponownie uznał wystąpienie siły wyższej na łąkach w wariancie 2.3 i nie uznał wystąpienia siły wyższej na działkach rolnych z plantacją drzew owocowych w wariancie 2.9, ponieważ wystąpienie deszczy nawalnych zostało zgłoszone po ustawowym terminie, zaś długotrwała choroba uniemożliwiająca Producentowi wykonanie prac pielęgnacyjnych w sadzie stoi w sprzeczności z zapisami w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej o wykonanych czynnościach w sadzie, tj. prace pielęgnacyjne i zbiór jabłek. Ponadto wykonanie przez Stronę koszenia międzyrzędzi w sadzie nie zostało potwierdzone przez kontrolę sadu, która stwierdziła mocne jego zachwaszczenie.
Producent wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przywołał na wstępie brzmienie przepisów: art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, § 2 ust. 1, § 3 i § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia PRŚ 2009, art. 39 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2005.277.1 ze zm.) [tj. przepisów regulujących tryb przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz podjęcia i realizacji przez rolnika zobowiązania rolnośrodowiskowego], § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2a, § 46 i § 50 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013 [tj. przepisów odnoszących się do kwestii zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, w sytuacji gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, czy zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie; oraz wskazujących na rozporządzenie, którego przepisy należy stosować w odniesieniu do sankcji zwrotu], art. 28 ustawy o wspieraniu oraz art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011.
Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania zostało ustalone, że Producent otrzymał płatność rolnośrodowiskową w pakiecie 2
- Rolnictwo ekologiczne (pakiet przewidziany w § 4 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2009) w wariantach 2.9 i 2.3 za rok [...] oraz że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 obowiązującego ówcześnie rozporządzenia PRŚ 2009 - z dniem [...] r. Producent rozpoczął realizację 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie objętym pierwotnym wnioskiem. W toku kontroli na miejscu, przeprowadzonej w dniach [...] r. w gospodarstwie Producenta, stwierdzono zaś pomniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym i brak wykoszeń w wymaganym terminie (w wariancie 2.3) oraz niedotrzymanie wymogu wykonywania na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych (w wariancie 2.9), a zatem zaistnienie nieprawidłowości w istotny sposób wpływających nie tylko na uprawnienie Producenta do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych na rok [...] (w związku z ich stwierdzeniem w ostatecznej decyzji z dnia [...] odmówiono Producentowi przyznania płatności rolnośrodowiskowej w wariancie 2.3 i przyznano płatność w wariancie 2.9 w pomniejszonej wysokości), ale także mających wpływ na kwestię ustalenia producentowi kwoty nienależnie pobranych płatności za lata wcześniejsze.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przepisem § 46 rozporządzenia PRŚ 2013, jeśli postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte po wejściu w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego (w niniejszej sprawie postępowanie to zostało wszczęte [...] r.), to do zwrotu wypłaconej pomocy obowiązują przepisy rozporządzenia z [...] r.
Stąd, z uwagi na § 39 ust. 2a rozporządzenia PRŚ 2013, obowiązującego na dzień wszczęcia postępowania w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, wobec tego, że doszło do zmniejszenia powierzchni podjętego zobowiązania, Producent zobowiązany jest zwrócić otrzymaną płatność za powierzchnię zmniejszenia w wariancie 2.3 za [...] rok w kwocie [...]zł, według wyliczenia:
% zmniejszenie powierzchni [...] ha (areał upraw) - [...] ha (stwierdzony areał upraw w [...] roku): [...] ha x 100%= [...]%
przyznana płatność do [...] ha x [...] zł/ha (stawka płatności) — [...] zł x 16,541353383% (% zmniejszenie powierzchni) = [...] zł.
Z kolei, w przypadku wariantu 2.9, gdzie ustalono, że Producent nie dotrzymał wymogu wykonywania zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych w 2 roku realizacji
5-letniego Programu Rolnośrodowiskowego, na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 i § 27 rozporządzenia PRŚ 2009 (zgodnie z załącznikiem nr 7 do tego aktu), stwierdzono, że Producent jest zobowiązany do zwrotu kwoty [...]zł, według wyliczenia: [...] zł x 20% (tj. sankcja 20% przyznanej płatności do działek rolnych A, B i C z uprawą sadu) = [...] zł.
Łączna kwota zwrotu za rok [...] stanowi zatem, tak jak wyliczono to w decyzji organu I instancji, [...] zł.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia. Organ stwierdził, że organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i załatwił sprawę, działając zgodnie z przepisami prawa, w tym kodeksu postępowania administracyjnego oraz właściwie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy wskazał na zasadność ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji, m.in. w oparciu o wyniki kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie Producenta, oraz na prawidłowość weryfikacji co do tego, czy ustalona należność nie przedawniła się, bądź nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl mających zastosowanie w sprawie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L 1995.312.1 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 2988/95", okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przy czym, przerwanie okresu przedawnienia następuje każdym aktem właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydal decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
W ocenie organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez Producenta należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok, tj. dzień [...] r., w którym zawarta została deklaracja działek rolnych z uprawą drzewek owocowych w wariancie 2.9. W związku z tym, że w przypadku Programu Rolnośrodowiskowego, który jest programem wieloletnim okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Skoro Program Rolnośrodowiskowy podjęty przez Producenta w dniu [...] r. kończy się z dniem [...] r., to przedawnienie mija z tym dniem.
Jednakże, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, ww. okres przedawnienia został przerwany trzykrotnie poprzez doręczenie: 1) w dniu [...] r. raportu z kontroli na miejscu, 2) w dniu [...] r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] r., 3) w dniu [...] r. decyzji nr [...] o uchyleniu w całości decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, w której zostały przedstawione nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.
W konsekwencji okres przedawnienia uległ wydłużeniu do dnia [...] r.
Stąd też wszczęcie postępowania w rozpoznawanej sprawie, jak i wydanie decyzji przez organ I instancji nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia.
Organ odwoławczy wskazał także na przepisy regulujące kwestie odstępowania od dochodzenia zwrotu płatności uznanej za nienależną, tj. art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 47 ust. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L 2006.368.15 ze zm.), rozszerzone przez § 45 rozporządzenia PRŚ 2013, oraz art. 28a ustawy o wspieraniu.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły - przewidziane w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 - zdarzenia zobowiązujące organ do odstąpienia od dochodzenia od Producenta zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Wsparcie, o którym mowa, zostało bowiem wypłacone w oparciu o wniosek złożony przez Producenta w roku [...], pozostając w bezpośrednim z nim związku, a do wypłaty środków nie doszło w wyniku pomyłki organu.
Organ odwoławczy zgodził się także ze stanowiskiem organu I instancji, który
- w odniesieniu do ww. przepisów rozporządzeń - uznał wystąpienie siły wyższej na łąkach w wariancie 2.3, a nie uznał wystąpienia siły wyższej na działkach rolnych z plantacją drzew owocowych w wariancie 2.9 (z uwagi na nieterminowe zgłoszenie deszczy nawalnych, sprzeczności pomiędzy zgłoszeniem długotrwałej choroby mającej uniemożliwiać wykonywanie prac a zapisami w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej o czynnościach wykonanych w sadzie, niepotwierdzenie przez kontrolę wykonania koszenia międzyrzędzi).
Organ odwoławczy uznał również, że przeprowadzona przez organ I instancji analiza co do możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy o wspieraniu była prawidłowa, i że zasadnie organ I instancji przyjął, iż obliczona kwota do zwrotu za rok [...] ([...] zł), przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro przeliczoną na złote po kursie 4,0809 zł za [...] rok ([...] zł).
Producent złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na decyzję organu odwoławczego, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, z uwagi na popełnienie elementarnych błędów w ustaleniach stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie dowodów posiadanych przez organy z urzędu, a także naruszenie:
- art. 29 ustawy o ARiMR,
- art. 68 i art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR,
- art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95,
- art. 5 i art.18 rozporządzenia nr 65/2011,
- przywołanych przez organ w decyzji skarżonych artykułów rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L 2005.277.1 ze zm.),
- art. 28 ustawy o wspieraniu oraz § 39 w zw. z § 46 rozporządzenia PRŚ 2013,
- art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z ww. zapisami rozporządzeń unijnych oraz ustawy o wspieraniu, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w sprawie ponad wszelką wątpliwość upłynęły terminy przedawnienia wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności. Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 jest normą horyzontalną, w związku z czym poszczególne jego uregulowania nie mogą być stosowane wprost bezpośrednio, a bezpośrednio właśnie powinny być stosowane szczególne uregulowania odpowiednich przepisów sektorowych. Do końca roku [...] w zakresie przedawnienia określania kwot nienależnie pobranych płatności stosowane być powinny uregulowania art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, a do płatności dokonanych po tym okresie stosowane winny być - co do zasady - zapisy odpowiednich zastępujących rozporządzeń, tj. rozporządzenia nr 1122/2009 i rozporządzenia nr 65/2011. Prawodawca postanowił jednak w wymienionych w zdaniu poprzedzającym rozporządzeniach nie zamieszczać przepisów sektorowych co do przedawnienia (tę samą zasadę przyjęto w prawie przyjętym dla okresów późniejszych). W tej sytuacji prawnej, zdaniem Skarżącego, należało zastosować w zakresie przedawnienia krajowe uregulowania sektorowe, tj. zapisy ustawy o ARiMR i przywołane w niej zasady stosowania odpowiednio ustawy Ordynacja podatkowa. Przy tak przyjętym do stosowania za obowiązujący stanie prawnym upływ terminów przedawnienia ustalania kwot ewentualnych nienależnie pobranych płatności jest oczywisty. Tymczasem, organ za poprawne uznał bezpośrednie stosowanie zapisów art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95.
W ocenie Skarżącego, nawet przy tej nieprawidłowej metodyce, organ i tak dopuścił się wadliwości mających bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) ani opisane na stronie 13 skarżonej decyzji doręczenie raportu z kontroli [...] r.), ani doręczenie uchylającej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego w sprawie o przyznanie płatności, nie dotyczą postępowania lub śledztwa w sprawie nieprawidłowości [...] r.) i nie stanowią podstawy przerwania biegu przedawnienia;
2) doręczenie decyzji organu I instancji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych nie przerywa biegu przedawnienia. Odmiennie od decyzji w sprawie przyznawania płatności, decyzje w przedmiocie ustalenia kwot nienależnych płatności przy wniesieniu odwołania nie podlegają wykonaniu. Według zasady ogólnej z k.p.a. ww. decyzja pierwszoinstancyjna jako niepodlegająca wykonaniu nie wywołuje w obrocie prawnym żadnego skutku prawnego aż do rozpoznania odwołania. Do tego zaś czasu upłynął okres przedawnienia ustalony (choć i tak błędnie) przez organ I instancji.
Organ nie spostrzegł, że płatność za rok [...] nastąpiła przed wejściem w życie rozporządzenia PRŚ 2013. Stosowanie wobec Skarżącego wymogów zwrotu płatności wprowadzonych później, niż data zaciągnięcia zobowiązań, jest naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wskazując na bezzasadność podniesionych zarzutów. Zdaniem organu, w zaskarżonej decyzji prawidłowo zostały zastosowane przepisy odnośnie przedawnienia ustalonej należności, jak i odstąpienia. Ordynację podatkową w zakresie przedawnienia stosuje się do wsparcia wypłaconego rolnikom wyłącznie z środków krajowych. Prawidłowo zostały również zastosowane przepisy rozporządzenia PRŚ 2013, gdyż wszczęcie postępowania dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] rok nastąpiło dnia [...] r. Organ rozpatrzył także, czy w gospodarstwie Skarżącego nie wystąpiły zdarzenia zaliczane do siły wyższej, stosując właściwe przepisy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi,
że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z treści zaś art. 145 § 1 p.p.s.a., wynika, że sąd uwzględniając skargę
na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.
Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając sprawę w tak oznaczonym zakresie Sąd uznał, ze skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zauważa, że podstawowym zarzutem skargi w istocie był zarzut, iż upłynęły terminy przedawnienia do wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności. Z zarzutem tym Sąd nie może się zgodzić.
Strona wskazała, że powołany przez organy jako podstawa prawna do oceny kwestii przedawnienia przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 jest normą horyzontalną, w związku z czym poszczególne jego uregulowania nie mogą być stosowane wprost bezpośrednio, a bezpośrednio właśnie powinny być stosowane szczególne uregulowania odpowiednich przepisów sektorowych. Strona wskazała, że do końca roku [...] w zakresie przedawnienia określania kwot nienależnie pobranych płatności stosowane być powinny uregulowania art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, a do płatności dokonanych po tym okresie stosowane winny być - co do zasady - zapisy odpowiednich zastępujących rozporządzeń, tj. rozporządzenia nr 1122/2009 i rozporządzenia nr 65/2011. Prawodawca postanowił jednak w wymienionych w zdaniu poprzedzającym rozporządzeniach nie zamieszczać przepisów sektorowych co do przedawnienia (tę samą zasadę przyjęto w prawie przyjętym dla okresów późniejszych). W tej sytuacji prawnej, zdaniem Skarżącego, należało zastosować w zakresie przedawnienia krajowe uregulowania sektorowe, tj. zapisy ustawy o ARiMR i przywołane w niej zasady stosowania odpowiednio ustawy Ordynacja podatkowa.
Sąd zauważa, że powyższe stanowisko Strony stoi w sprzeczności z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1470/19, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 923/18, czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt III SA/Po 297/16).
Podzielić należy bowiem pogląd, że w rozpoznawanej sprawie, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych regulują art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 - dla wniosków złożonych w 2012 roku i w następnych latach. W niniejszej sprawie przepisy rozporządzenia nr 2988/95 są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów krajowych (Ordynacji podatkowej) i mają zastosowanie w zakresie terminu przedawnienia do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności. Na podstawie bowiem art. 288 zdanie 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym. Oznacza to, że przepis krajowy sprzeczny z przepisem rozporządzenia unijnego nie może być stosowany.
Według art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, przyjąć należy, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Przerwanie okresu przedawnienia następuje każdym aktem właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
W rozpoznawanej sprawie, prawidłowo w ocenie Sądu, za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez Skarżącego organy uznały datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok, tj. dzień [...] r. w których zawarta została nieprawidłowa deklaracja upraw.
W przypadku Programu Rolnośrodowiskowego, który jest programem wieloletnim okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Skoro Program Rolnośrodowiskowy podjęty przez Skarżącego w dniu [...] r. kończy się z dniem [...] r., to co do zasady przedawnienie mija z tym dniem.
Trafnie jednak, wbrew zarzutom Strony podkreślił organ, że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 bieg terminu przedawnienia w niniejszej sprawie został przerwany poprzez doręczenie w dniu [...] r. raportu z kontroli na miejscu, następnie dnia [...] r. przez doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] r., a następnie dnia [...] r. poprzez doręczenie decyzji nr [...] o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, w której zostały przedstawione nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Powtórzyć zaś trzeba, że w myśl 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, w przypadku gdy doszło do przerwania okresu przedawnienia, to przedawnienie biegnie najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, czyli w niniejszym przypadku do dnia [...] r.
Tak więc zasadnie stwierdzono, że nie doszło w badanej sprawie do przedawnienia należności, dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wszczął pismem z dnia [...] r. (zawiadomienie doręczone w dniu [...] r.) postępowanie w celu ustalenia wysokości ww. należności i w dniu [...] r. wydał decyzję ustalającą kwotę wymaganą do zwrotu. Decyzja ta była dwukrotnie awizowana przez pocztę w dniach [...] r. i [...] r. i nie została podjęta w terminie do dnia [...] r. W myśl art. 44 i 45 k.p.a. przesyłkę uważa się za skutecznie doręczoną z upływem ostatniego dnia pozostawienia jej na poczcie przez 14 dni, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Zatem decyzja ta została skutecznie doręczona dnia [...] r., czyli przed upływem terminu przedawnienia obliczonego na dzień [...] r.
Decyzja ta została następnie zaskarżona przez Producenta. Do powstania obowiązku zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych wystarczające jest jednak doręczenie przed upływem terminu przedawnienia decyzji organu I instancji (tak np. wyrok NSA z dnia 21.06.2004 r., sygn. akt FSK 162/04).
Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż organ nie spostrzegł, że płatność za rok [...] nastąpiła przed wejściem w życie rozporządzenia PRŚ 2013, a stosowanie wobec Skarżącego wymogów zwrotu płatności wprowadzonych później, niż data zaciągnięcia zobowiązań, jest naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz, również nie sposób się z nim zgodzić.
Organ zasadnie bowiem wyjaśnił, że prawidłowo zostały również zastosowane przepisy rozporządzenia PRŚ 2013, gdyż wszczęcie postępowania dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za [...] rok nastąpiło w dniu [...] r. Jak wskazano w zaskarżonej decyzji, zgodnie z przepisem § 46 rozporządzenia PRŚ 2013, jeśli postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte po wejściu w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego (w niniejszej sprawie postępowanie to zostało wszczęte [...] r.), to do zwrotu wypłaconej pomocy obowiązują przepisy rozporządzenia z 2013 r.
Działając na podstawie art. 134 p.p.s.a. i oceniając decyzję w zakresie który nie był przedmiotem zarzutów, Sąd również nie stwierdził tu nieprawidłowości.
Nie ma sporu, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania Stronie płatności rolnośrodowiskowej w wariancie 2.3 i przyznał płatność w wariancie 2.9 w pomniejszonej wysokości. Płatność do sadu została zmniejszona o 20% zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia z dnia 26.02.2009 r. Producent nie odwołał się od powyższej decyzji. Tym samym ww. decyzja stała się ostateczna, zaś zawarte w niej ustalenia i rozstrzygnięcia stały się podstawą do przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Jak już wskazano zgodnie z przepisem § 46 rozporządzenia PRŚ 2013, jeśli postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte po wejściu w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego (a w niniejszej sprawie postępowanie to zostało wszczęte dnia [...] r.), to do zwrotu wypłaconej pomocy obowiązują przepisy rozporządzenia z 2013 roku. Takie stanowisko podzielane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28.07.2016r., sygn. akt I SA/Sz 472/16, wyrok NSA z dnia 11.05.2017 r., sygn. akt II GSK 5397/16, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 30.01.2019 r. sygn. akt I SA/Sz 874/18).
Trafnie uznano, że z uwagi na § 39 ust. 2a rozporządzenia PRŚ 2013 obowiązującego na dzień wszczęcia postępowania w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, gdy doszło do zmniejszenia powierzchni podjętego zobowiązania (potwierdzonego decyzję ostateczną [...] r.), Strona zobowiązana jest zwrócić otrzymaną płatność za powierzchnię zmniejszenia w wariancie 2.3 za [...] rok. Organ dokonał na bazie tego przepisu prawidłowego obliczenia kwoty zmniejszenia na [...] zł.
Z kolei w przypadku wariantu 2.9 organ zasadnie wskazał, że w oparciu o art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 na podstawie załącznika nr 7 do PRŚ 2009 zwrotowi podlega płatność przyznana do działek rolnych, na których w roku kolejnym stwierdzono nieprawidłowości jak brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji (kod nieprawidłowości E3), tj. 20% przyznanej płatności za [...] r.
Dlatego też w oparciu o powyższe przepisy (i wcześniej wydaną decyzję ostateczną [...] r.) zasadnie ustalono, że Producent nie dotrzymał wymogu wykonywania zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych w drugim roku realizacji 5 letniego Programu Rolnośrodowiskowego, a w efekcie zobowiązany jest do zwrotu za rok [...] w wariancie 2.9 sankcji 20% (zgodnie z załącznikiem nr 7 do PRŚ 2009. za nie wypełnienie wymogu E3 w [...] roku) przyznanej płatności do działek rolnych A, B i C z uprawą sadu którą prawidłowo obliczono na [...] zł,
Jak dostrzegł również Sąd organy zbadały, czy nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności ze względu na art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. W myśl ww. przepisu nie ma obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu kwoty nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.
Trafnie uznano w niniejszej sprawie, że nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie powyższego artykułu. Płatność rolnośrodowiskowa za [...] została prawidłowo wypłacona na wniosek Producenta. Płatność ta nie wynikała z błędu organu. Dlatego też organ prawidłowo ocenił brak wystąpienia wskazanych powyżej przesłanek i nie odstąpił od ustalenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w Programie Rolnośrodowiskowym wymaganej do zwrotu. Należy wskazać, że dopiero w roku [...] podczas kontroli na miejscu wyszło na jaw, że Strona w uprawie sadu w wariancie 2.9 nie dotrzymała wymogu wykonywania zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz w wariancie 2.3 zaniechała prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na części powierzchni objętej zobowiązaniem.
Ponadto wskazać należy, że organ rozpatrzył, czy w gospodarstwie Strony wystąpiły zdarzenia zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności podane w § 45 rozporządzenia PRŚ 2013 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15.12.2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z poźn.zm.).
Zgodnie z tym przepisem w przypadku wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, nie będzie wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta jeśli producent rolny złoży taką informację do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu 10 dni od dnia ustania tych okoliczności oraz dołączy dowody na potwierdzenie wystąpienia takiej sytuacji. Organ wymienił kategorie siły wyższej, do których zalicza się:
a) śmierć beneficjenta;
b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
A także kategorie zapisane w § 45 rozporządzenia PRŚ 2013 :
1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;
2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;
3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;
4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;
5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi
odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7:
6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;
7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;
7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;
8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.
Jak już wcześniej wskazano organy uznały tylko wystąpienie siły wyższej na łąkach w wariancie 2.3, gdyż Producent zgłosił deszcze nawalne w ustawowym terminie.
Natomiast organy zasadnie nie uznały wystąpienia siły wyższej na działkach rolnych z plantacją drzew owocowych w wariancie 2.9, ponieważ wystąpienie deszczy nawalnych zostało zgłoszone po ustawowym terminie, zaś długotrwała choroba uniemożliwiająca Stronie wykonanie prac uprawowych lub pielęgnacyjnych w sadzie stała w sprzeczności z zapisami w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej o wykonanych czynnościach w sadzie tj. pracach pielęgnacyjnych i zbiorze jabłek. Ponadto wykonanie przez Stronę koszenia międzyrzędzi w sadzie nie zostało potwierdzone przez kontrolę sadu która stwierdziła mocne jego zachwaszczenie.
W związku z czym trafnie przyjęto, że Strona zobowiązana jest do zwrotu ustalonej kwoty należności w wariancie 2.9.
Organ zbadał również czy w niniejszej sprawie są możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy o wspieraniu, który stanowi, że w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11.08.2005 r., s. 1 z poźn. zm.), który stanowi, że organ odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21.06.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z poźn. zm.) nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21.06.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z poźn. zm.).
Jak wskazał organ, kwota obliczonej należności za [...] rok wynosi łącznie [...] zł, zaś kurs wymiany euro odnośnie dokonania płatności za [...] rok wynosi [...] zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wynosi [...] zł, a więc obliczona kwota do zwrotu przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Dlatego też w niniejszej sprawie organ prawidłowo nie odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za [...] rok.
Podkreślić należy, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten obejmuje więc swoim zakresem nienależne pobranie środków publicznych, przyznanych i wypłaconych na podstawie decyzji, jeśli nie zostaną dotrzymane warunki i wymogi realizowanego wieloletniego zobowiązania przez cały wymagany okres, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Zgodzić należy się zatem, że kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł zasadnie została uznana za płatność nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, którą rolnik zwraca powiększoną o odsetki. Jednocześnie trafnie uznano, że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności.
Sąd badając sprawę nie stwierdził także naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia decyzji, a dotyczących innych przepisów wskazanych w skardze, których sposobu naruszenia Strona nie uzasadniła.
Wobec powyższego, nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazywanych w skardze lub innych przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.
Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w również internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI