I GSK 489/24

I GSK 489/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Grzegorz Dudar
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Go 596/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2023-12-20
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 23 ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 596/23 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 596/23 oddalił skargę R. S. (dalej "skarżący", "strona") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Dnia 26 kwietnia 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Zakład", "organ") wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie wskazanych składek, w którym przedstawił on swoją sytuacje materialną i osobistą. Rozpoznając wniosek Zakład decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...], odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 32.874 zł.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 1 sierpnia 2023 r., nr UP-558/2023 Zakład, utrzymał w mocy własną decyzję. Odmawiając umorzenia składek organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230), dalej "u.s.u.s." oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej "k.p.a.". Wskazał, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa, wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że rozpatrzenie wniosku na podstawie wskazanego przepisu wynika ze specyfiki zadłużenia, które dotyczy odsetek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż wniosek może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ wskazał, że odmowa umorzenia odsetek za zwłokę uzasadniona jest między innymi: zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; obowiązkiem uregulowania przez płatnika nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę (naliczonymi na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa, co wynika z postanowień art. 23 ust. 1 u.s.u.s.); wymogiem rozliczenia przez ZUS wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę. Podkreślił, ze odsetki za zwłokę stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Pobór odsetek ma na celu nie tylko równe traktowanie wszystkich płatników składek, ale również ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne, wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku gdy należna składka nie została opłacona w terminie. Odsetki od składek poza funkcją dyscyplinującą pełnią także funkcję odszkodowawczą za straty ponoszone przez budżet państwa i ubezpieczonych. Są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych, do których regulowania skarżący był ustawowo zobligowany.
Następnie skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim który, wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 596/23 skargę oddalił. Sąd I instancji wskazał, że organ prawidłowo przyjął, że wniosek skarżącego można było rozpoznać wyłącznie w oparciu o uregulowaną w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przesłankę całkowitej nieściągalności, stąd zarzut wywiedziony w uzasadnieniu skargi bezzasadnego ograniczenia rozważań organu do badania stanu faktycznego jedynie z punktu widzenia przesłanek nieściągalności należności z tytułu składek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest chybiony. Podkreślił, że katalog tych przesłanek ma charakter zamknięty, tj. niepodlegający samodzielnemu uzupełnieniu przez organ o inne przypadki niż wprost wskazane tym przepisem, jak również ograniczony przedmiotowo oraz podmiotowo zakres stosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dlatego też organ rozpatrując niniejszą sprawę, nie mógł – wbrew formułowanym w skardze oczekiwaniom – rozszerzyć zakresu rozpoznania wniosku, wychodząc poza granice wyznaczone wskazanymi przepisami.
Następnie skarżący, na podstawie art. 173 § 1, 175 § 1,176 i 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) dalej "p.p.s.a.", wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Go 596/23 zaskarżając go w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. oparł skargę kasacyjną na naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, tj.
1) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) dalej "Rozporządzenie", poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, wobec czego przepis nie mógł znaleźć zastosowania w stosunku do skarżącego, podczas gdy przepis nie dotyczy jedynie należności własnych ubezpieczonego będącego jednocześnie ich płatnikiem, lecz wszystkich obciążających go należności, a przedmiotem prowadzonego na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. postępowania powinny być wszystkie zobowiązania wobec organu rentowego, do których uiszczenia zobowiązany jest Skarżący jako płatnik, a nie tylko te, które dotyczą go osobiście jako ubezpieczonego.
2) art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji podczas kontroli wydanego wyroku, uchybienia organu, polegającego na przyjęciu, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy skarżący osiąga jedynie minimalne wynagrodzenie za pracę i egzekucja z tego świadczenia jest możliwa jedynie w zakresie kwoty przekraczającą kwotę wolną od zajęcia, co skutkuje tym, że wyegzekwowanie jakichkolwiek należności na rzecz ZUS jest na tyle utrudnione, że ewentualne postępowanie egzekucyjne trwałoby na tyle długo, że jego zakończenie w rozsądnym terminie byłoby niemożliwe, ze względu na fakt, że w jego trakcie należność podlegająca ściągnięciu będzie się zwiększać o kolejne należności tytułem odsetek, w konsekwencji czego dług nigdy nie zostałby spłacony.
Na podstawie art. 175 pkt 2 p.p.s.a. opieram niniejszą skargę na naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 7, art. 77 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji uchybiania organu, polegającego na błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, poprzez uznanie że sytuacja materialna i osobista skarżącego pozwala na opłacenie należności, podczas gdy z przedłożonych dokumentów tj. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zaświadczenia o stanie zdrowia, karty informacyjnej z oddziału psychiatrycznego i wyjaśnień skarżącego, wynika, że konieczność opłacenia należności pociągnęłaby ciężkie skutki dla skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł:
1) na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr UP-558/2023.
2) ewentualnie na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
3) na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych
4) na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. nie wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu administracji publicznej kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie zarzucając naruszenia tzw. materialne (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) jest zobowiązany do konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia oraz właściwe zastosowanie. Zarzucając zaś naruszenie prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) strona winna wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na zapadłe rozstrzygnięcie, przez który należy rozumieć istnienie uprawdopodobnionego związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji.
W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady, w razie powołania w skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnie z wymienionych, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednakże niekiedy ze względu na sposób sformułowania zarzutów albo, jeżeli ocena prawidłowości wykładni lub zastosowania prawa materialnego determinują zakres koniecznych ustaleń faktycznych, celowe jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.
Ustosunkowując się do pierwszego zarzutu naruszenia prawa materialnego, niewłaściwej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 Rozporządzenia, należy odnieść się kompleksowo do regulacji zawartej w art. 24 – 30 u.s.u.s. Artykuł 24 u.s.u.s. wyjaśnia używane w ustawie pojęcie zbiorcze "należności z tytułu składek", które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. i uwagi powyżej uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s.
W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Z unormowania tego wynika, że art. 30 u.s.u.s. wyłącza jedynie składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli m.in. pracowników. Zauważyć należy, że art. 30 u.s.u.s. mówi jedynie o składkach finansowanych przez ubezpieczonych będących pracownikami, nie zaś, tak jak art. 28 ust. 1 i 2 oraz 3a, o należnościach z tytułu składek. Pojęcie należności z tytułu składek jest szersze, ponieważ obejmuje - poza składkami - także odsetki od składek nieopłaconych w terminie. Ta różnica zakresowa nie jest przypadkowa, gdyż obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego pracowników, obliczania i przekazywania ich składek do ZUS spoczywa na płatniku czyli pracodawcy (art. 36 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.s.u.s.). W konsekwencji ustawa obciąża w art. 23 ust. 1 płatnika - pracodawcę obowiązkiem zapłacenia odsetek za zwłokę w nieopłaceniu w terminie składek, finansowanych zarówno przez ubezpieczonego, jak i przez płatnika (pracodawcę). Odsetki za zwłokę nie są zatem finansowane przez ubezpieczonego pracownika, również w zakresie w jakim dotyczą składek przez niego finansowanych, ale nieopłaconych przez pracodawcę.
Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust.1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane, a zgodnie z ust. 2 należności te mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności składek wymienia wyczerpująco ust. 3 omawianego artykułu. Z powołanej treści przepisu art. 28 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, na jego podstawie, wyłącznie w wymienionych w ust. 3 wypadkach całkowitej nieściągalności.
Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanawia wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Rozporządzenie w § 1 wskazuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Przy powołanym brzmieniu przepisów prawa nie ma wątpliwości, że w oparciu o te przepisy, pomimo braku całkowitej nieściągalności, mogą być umarzane tylko składki ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. Dokonując bowiem wykładni językowej tego przepisu należy wskazać, że ma on zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych, które to osoby są równocześnie płatnikami tych składek. Ubezpieczonymi, którzy są równocześnie płatnikami swoich składek są przedsiębiorcy-osoby fizyczne i osoby prowadzące działalność na podobnych zasadach np. radcowie prawni działający w formie indywidualnych kancelarii. Osoby takie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania własnej działalności i równocześnie same są płatnikami składek z tytułu swojego ubezpieczenia. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są płatnikami, czyli składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej (lub podobnej).
Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w zaskarżonym wyroku zasadnie zatem wskazał, że z treści przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że możliwe jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Do należności z tytułu składek - w tym odsetek - niestanowiących należności składkowych ubezpieczonego, czyli niebędących jego własnymi obciążeniami, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania, niezależnie od okoliczności powstania zadłużenia, jak i sytuacji osobistej lub majątkowej strony.
Zatem wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazana przez WSA jest właściwa, a zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię uznać należy za nietrafny (por. wyroki NSA: z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt 1687/18; z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08, z 27 maja 2011r. sygn. akt II GSK 588/10; z 17 listopada 2023 sygn. akt. I GSK 26/20; z 22 listopada 2023 sygn. akt. I GSK 1483/22)
Przechodząc do drugiego zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji podczas kontroli wydanego wyroku, uchybienia organu, polegającego na przyjęciu, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jak już wskazano wyżej sporne składki mogą być umorzone jedynie w sytuacji zajścia przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., uszczegółowionej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a mianowicie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Takie postępowanie przez Zakład było przeprowadzone i nie wykazało ono w okolicznościach sprawy zaistnienia tej przesłanki. Oceniając postępowanie organu w sprawie i dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap - uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji w okolicznościach tej sprawy uznał, że organ szczegółowo rozważył przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., odnosząc je do stanu faktycznego sprawy i przedstawiając w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć poczynione na tę okoliczność ustalenia. Jak podkreślił WSA skarżącemu były one znane i zasadniczo nie podważał on oceny organu w tym zakresie, lecz domagał się niejako poszerzenia postępowania wyjaśniającego o dodatkowe, nieujęte ww. przepisem przesłanki.
Nie można zgodzić się z naruszeniem wskazanych w jedynym zarzucie tej skargi przepisów procesowych. Ani Sąd I instancji, ani też Zakład nie naruszył wskazanych przepisów. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności zarzucanym naruszeniem art. 7, art. 77 k.p.a. Należy zaznaczyć, że autor skargi kasacyjnej nie podał jednostki redakcyjnej tego ostatniego przepisu, co jest niezbędne w sformalizowanych wymaganiach skargi kasacyjnej (o których była mowa na wstępie), tak jak odpowiedniego uzasadnienia zarzucanego naruszenia w tym wymaganego elementu, mianowicie argumentacji, która wskazywałaby na prawdopodobieństwo istotności wpływu owych naruszeń na wynik sprawy. Nie są wystarczające w tym względzie jedynie ogólnikowe twierdzenia o istnieniu takiego wpływu. Uzasadnienie naruszenia przepisów procesowych należy ocenić, że ma charakter czysto polemiczny. Autor skargi kasacyjnej wskazał jedynie że Sąd I instancji nie dostrzegł uchybienia organu, "polegającego na błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, poprzez uznanie że sytuacja materialna i osobista Skarżącego pozwala na opłacenie należności, podczas gdy z przedłożonych dokumentów tj. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zaświadczenia o stanie zdrowia, karty informacyjnej z oddziału psychiatrycznego i wyjaśnień Skarżącego, wynika, że konieczność opłacenia należności pociągnęłaby ciężkie skutki dla Skarżącego. Konsekwencją powyższego był brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności Skarżącego" (k.75).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie zaakceptował dokonanie przez Zakład prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. W przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, czyli braku przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, w konsekwencji działania organu w ramach związania, a nie uznania administracyjnego, powoływanie się na obowiązek stosowania norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku prawnego. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co też w sprawie uczyniono, nie może bowiem przełamać ustalonego w postępowaniu braku przesłanki umożliwiającej przyznanie ulgi.
Z powyższych względów stwierdzając, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów prawa procesowego nie mają uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).