I GSK 485/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-08-13
NSAAdministracyjneWysokansa
płatności rolneśrodki unijnekontrolaARiMRrozporządzenie UEsiła wyższaASFprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną rolnika, który odmówił kontroli gospodarstwa, uznając, że nie wykazał istotnego wpływu naruszeń proceduralnych na wynik sprawy, a przepisy UE dotyczące płatności rolnych wymagają umożliwienia kontroli.

Rolnik zaskarżył decyzję o odmowie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi, twierdząc, że odmówił kontroli z powodu zagrożenia ASF i braku środków ochrony osobistej u kontrolerów. WSA oddalił jego skargę. NSA rozpoznał skargę kasacyjną, uznając, że zarzuty naruszenia prawa materialnego (rozporządzenie UE nr 1306/2013) i proceduralnego (p.p.s.a.) nie są uzasadnione. Sąd podkreślił, że uniemożliwienie kontroli skutkuje odrzuceniem wniosku o płatność, chyba że wystąpi siła wyższa, a rolnik nie wykazał, aby zarzucane uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. W. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora ARiMR odmawiającą przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi na rok 2016. Rolnik argumentował, że odmówił przeprowadzenia kontroli w swoim gospodarstwie w listopadzie 2016 r. z powodu zagrożenia wirusem ASF i braku odpowiednich środków ochrony osobistej u kontrolerów. Twierdził, że nie uniemożliwił kontroli, a jedynie prosił o jej przełożenie i zastosowanie środków bezpieczeństwa. WSA oddalił jego skargę, a następnie NSA rozpoznał skargę kasacyjną. NSA, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 2 ust. 2 i art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013) nie mógł być skuteczny, ponieważ przepisy te są przepisami prawa materialnego, a nie proceduralnego, co wyklucza ich podniesienie w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przywołał wykładnię art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013, zgodnie z którą uniemożliwienie kontroli na miejscu, nawet częściowe, prowadzi do odrzucenia całego wniosku o płatność, chyba że wystąpiły przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. NSA podkreślił, że rolnik nie wykazał, aby zarzucane uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.) również uznano za nieuzasadniony, wskazując, że WSA sprawował kontrolę działalności administracji, a uzasadnienie wyroku spełniało wymogi ustawowe. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził od skarżącego koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa przeprowadzenia kontroli, nawet jeśli uzasadniona obawami, stanowi uniemożliwienie kontroli w rozumieniu przepisów UE, co skutkuje odrzuceniem wniosku o płatność, chyba że wystąpiły przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że pojęcie 'uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu' jest autonomicznym pojęciem prawa UE i obejmuje każde działanie lub zaniechanie rolnika, które uniemożliwiło pełną kontrolę, chyba że wystąpiła siła wyższa. Rolnik nie wykazał, aby jego obawy stanowiły siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

Rozporządzenie nr 1306/2013 art. 59 § ust. 7

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008

Wniosek o przyznanie pomocy lub płatność jest odrzucany, jeżeli beneficjent uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Wykładnia TSUE wskazuje, że obejmuje to również niedbalstwo rolnika i skutkuje odrzuceniem całego wniosku.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

Rozporządzenie nr 1306/2013 art. 2 § ust. 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008

Definicja 'siły wyższej' i 'nadzwyczajnych okoliczności'.

p.p.s.a. art. 3 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 133 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa wydania wyroku (po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy).

p.p.s.a. art. 141 § par. 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądów i organów wykładnią prawną wyrażoną w orzeczeniu NSA.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia wyroku WSA i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz ust. 1 pkt 2 lit. b)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Podstawa zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 2 ust. 2 oraz art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, gdyż skarżący nie uniemożliwił kontroli, a jedynie prosił o jej przełożenie z uwagi na ASF i brak środków ochrony. Naruszenie art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i wadliwe uzasadnienie wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

Sąd kasacyjny nie stwierdził, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania. Przepis art. 59 ust. 7 rozporządzenia 1306/2013 stanowi, że jeżeli beneficjent lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest odrzucany, chyba że wystąpiły przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Wykładnia zawarta w wyroku TSUE pozostaje aktualna, ponieważ obecnie obowiązujące przepisy nadal nie zawierają odesłania do prawa krajowego dla nadania znaczenia ww. wyrażeniu. Jak stwierdził TSUE pojęcie 'uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu' stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli. Analiza art. 59 ust. 7 wskazuje, że w przypadku gdy rolnik uniemożliwia przeprowadzenie kontroli to uzasadnia to odmowę przyznania wszystkich płatności o jakie rolnik się ubiega w danym roku. I to w całości, a nie proporcjonalnie do wielkości nieskontrolowanych działek.

Skład orzekający

Henryk Wach

przewodniczący

Piotr Pietrasz

sprawozdawca

Jacek Surmacz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów UE dotyczących płatności rolnych, w szczególności art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013, w kontekście uniemożliwienia kontroli na miejscu oraz pojęcia siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności. Potwierdzenie, że zarzuty prawa materialnego nie mogą być podnoszone w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów UE dotyczących płatności rolnych i może być stosowane w sprawach o podobnym charakterze. Wykładnia pojęcia 'uniemożliwienie kontroli' jest kluczowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z płatnościami rolnymi i środkami unijnymi, a także pokazuje, jak sądy interpretują przepisy UE w kontekście sytuacji nadzwyczajnych (pandemia ASF). Jest to ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie rolnym i administracyjnym.

Rolnik odmówił kontroli gospodarstwa z powodu ASF. Czy stracił unijne dopłaty? NSA wyjaśnia.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 485/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący/
Jacek Surmacz
Piotr Pietrasz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Po 675/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4, art. 153, art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 2 ust. 2, art. 59 ust. 7
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 675/23 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 845/16/2023 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 grudnia 2023 roku III SA/Po 675/23 oddalił skargę M. W. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 845/16/2023 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2016.
M. W. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której zaskarżył powyższe orzeczenie w całości. W skardze kasacyjnej wniósł o: uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
a) art. 2 ust. 2 oraz art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78 (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98 (WE) nr 814/2000 (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz.UE.L nr 347 poz. 549 z późn. zm.), poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, pomimo iż prawidłowo ustalony stan faktyczny winien prowadzić do wniosku, że nie zachodziły przesłanki do ich zastosowania i wydania decyzji o odmowie przyznania płatności na rok 2016, gdyż skarżący nie uniemożliwił przeprowadzenia kontroli, zwrócił się jedynie o przeprowadzenie niniejszej kontroli w dogodnym terminie oraz zastosowanie dodatkowych środków bezpieczeństwa, z uwagi na nadzwyczajne okoliczności związane z rozprzestrzenianiem się wirusa ASF.
b) art. 3 § 1 oraz art. 141 ust. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej zwanej "p.p.s.a.") - poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i wadliwe uzasadnienie wyroku polegające na nierozpoznaniu wszystkich zarzutów skarżącego i błędne przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza zastosowanie przez kontrolujących wystarczających środków ostrożności, a nadto sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, że kontrolerzy w dniu 28 listopada 2016 r. wyposażeniu byli w środki ochrony osobistej wymagane przepisami, podczas, gdy ze zgromadzonej w aktach dokumentacji zdjęciowej taki wniosek nie wynika.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 3438/19 w trybie art. 153 w związku z art. 188 p.p.s.a. wyraził ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wiążące w sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia: "(...) Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalony stan faktyczny sprawy przedwcześnie został uznany za pozwalający na ocenę, że strona uniemożliwiała przeprowadzenie kontroli w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1306/2013. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący w toku postępowania przed organami konsekwentnie sygnalizował, składając płytę z nagraniem samej kontroli oraz fotografie inspektorów nieposiadających odpowiedniej odzieży, na które wskazywał Powiatowy Lekarz Weterynarii w G. w piśmie z 17 maja 2018 r. skierowanym do skarżącego, wywodząc z nich istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia jego sprawy. Dowody te zostały zignorowane, a sformułowany w tym zakresie w ramach skargi do Sądu pierwszej instancji zarzut - nie został uwzględniony z powodów, których sąd kasacyjny nie może zaakceptować. (...) Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdza, że organ nie przeprowadził wszystkich dowodów, w tym nie przeanalizował argumentów podniesionych przez skarżącego kasacyjnie, w zakresie zachowania inspektorów oraz braku przestrzegania przez nich zasad bezpieczeństwa w tym posiadania odpowiedniej odzieży ochronnej, co doprowadziło do niewyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy. Gdyby przyjąć założenia organu, że skarżący celowo nie dopuścił do przeprowadzenia kontroli postępowanie skarżącego byłoby nielogiczne, skoro starał się o dofinansowanie i został poinformowany o skutkach nieprzeprowadzenia kontroli. Zatem organ winien ustalić przyczyny, które doprowadziły do nieprzeprowadzenia kontroli w gospodarstwie należącym do skarżącego oraz zbadać materiały dowodowe przedstawione przez skarżącego, do czego nie doszło. W rozpatrywanej sprawie, ani organ odwoławczy, ani Sąd I instancji nie odniósł się do przedłożonych nagrań na płycie CD, ani do zdjęć. To zaś ustalenie było kluczowe do obiektywnego ustalenia, czy faktycznie do nieprzeprowadzenia kontroli doszło z przyczyn leżących po stronie skarżącego, a tym samym, czy skarżący faktycznie utrudniał przeprowadzenie kontroli w jego hodowli, co uzasadniało odrzucenie wniosku o płatność. (...) W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji."
Za podstawę wyroku z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Po 675/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął stan faktyczny ustalony przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu. W dniach 9 listopada 2016 r. i 28 listopada 2016 r. inspektorzy weterynaryjni Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Gnieźnie podjęli próby kontroli w gospodarstwie M. W. w zakresie wzajemnej zgodności dotyczącej identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz ich dobrostanu. Z kontroli sporządzono raport w którym wskazano, że: 1. w dniu 7 listopada 2016 r. zawiadomiono stronę telefonicznie o planowanej kontroli; 2. 9 listopada 2016 r. kontrolujący przybyli w celu przeprowadzenia kontroli do gospodarstwa pod adresem [...]; rolnik był obecny w gospodarstwie, ale odmówił przeprowadzenia w nim kontroli i nie wpuścił kontrolujących do budynków ze zwierzętami; poinformowano rolnika, że odmowa przeprowadzenia kontroli skutkować będzie odmową przyznania płatności; 3. w dniu 22 listopada 2016 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gnieźnie zawiadomił pisemnie rolnika o ponownym planowanym terminie kontroli wyznaczonym na 28 listopada 2016 r. o godz. 9:00 w miejscowości [...] oraz [...]; zawiadomienie doręczono stronie 23 listopada 2016 r.; 4. strona 25 listopada 2016 r. złożyła w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Gnieźnie pismo o odmowie przeprowadzenia kontroli 28 listopada 2016 r. i zasugerowała termin kontroli 12 grudnia 2016 r.; organ odrzucił proponowany przez stronę termin kontroli z uwagi na brak gwarancji możliwości przeprowadzenia kontroli i konieczność przeprowadzenia kontroli do 30 listopada 2016 r.; 5. w dniu 28 listopada 2016 r. podjęto drugą próbę przeprowadzenia kontroli, ale nie zastano rolnika w miejscowości [...]; nawiązano z nim kontakt telefoniczny, lecz - wiedząc o planowanej kontroli - odmówił on wzięcia w niej udziału i wpuszczenia inspektorów na teren gospodarstwa tłumacząc się, że przebywa w siedzibie w [...] i nie ma czasu; inspektorzy udali się na miejsce do miejscowości [...]; zastali właścicielkę posesji, która tłumaczyła, że strony nie ma na terenie gospodarstwa w [...]; 28 listopada 2016 r. przebywając na miejscu w miejscowości [...] i [...] kontrolujący kilkakrotnie nawiązali kontakt telefoniczny z M. W., który powtórnie uniemożliwił przeprowadzenie kontroli; w trakcie jednej z rozmów telefonicznych 28 listopada 2016 r. poinformowano rolnika, że odmowa przeprowadzenia kontroli może skutkować odmową przyznania płatności. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.
W ramach tej podstawy kasacyjnej w punkcie 1. a) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 2 ust. 2 oraz art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013; w punkcie 1. b) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przyjmuje się, że prawo materialne to normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Do prawa materialnego zalicza się również normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie. Inaczej mówiąc, przepisy prawa materialnego to takie, które kształtują sytuację prawną podmiotu. Z kolei, przepisy postępowania określają sposób dochodzenia praw i roszczeń publicznoprawnych wynikających z prawa materialnego, normy tego prawa określają w jaki sposób i w jakich terminach ma być załatwiana konkretna sprawa administracyjna. Prawo formalne, przepisy postępowania to zespół norm prawnych regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej, prawo to urzeczywistnia normy prawa materialnego. Przepisy postępowania mogą być zawarte w tym samym akcie normatywnym co normy prawa materialnego.
Podniesiony w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. w punkcie 1. a) petitum skargi kasacyjnej zarzut nie mógł być skuteczny, ponieważ art. 2 ust. 2 oraz art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 są przepisami prawa materialnego.
Artykuł 2 Pojęcia używane w niniejszym rozporządzeniu w ust. 2 stanowi: Do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: a) śmierć beneficjenta; b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym; d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym; e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw; f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku. Natomiast, według art. 59 ust. 7 wskazanego rozporządzenia, wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest odrzucany, jeżeli beneficjent lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 1401/22 (LEX nr 3600746) przedstawił następującą wykładnię art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013: "Zarazem przepis art. 59 ust. 7 rozporządzenia 1306/2013 stanowi, że jeżeli beneficjent lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest odrzucany, chyba że wystąpiły przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W kwestii zwrotu "uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu" należy odwołać się do wykładni zawartej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt C-536/09. Wykładnia zawarta w wyroku pozostaje aktualna, ponieważ obecnie obowiązujące przepisy nadal nie zawierają odesłania do prawa krajowego dla nadania znaczenia ww. wyrażeniu. Jak stwierdził TSUE pojęcie "uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu" stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli. Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie organem, że wykładnia art. 59 ust. 7 rozporządzenia 1306/2013 prowadzi do wniosku, że uniemożliwienie przez beneficjenta kontroli nawet kilku działek wchodzących w skład nieruchomości rolnej prowadzi do odrzucenia całego wniosku. Odmienny pogląd prezentowany był w okresie obowiązywania przepisu art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli (przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L nr 141 poz. 18 ze. zm.). Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, były odrzucane, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwiał przeprowadzenie kontroli na miejscu. W okresie obowiązywania tego przepisu było utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, gdy rolnik uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu, to uzasadniało to odmówienie mu przyznania płatności tylko tych, których dotyczyła kontrola (...). Od dnia 1 stycznia 2014 r. obowiązuje jednak art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013, którego treść jest nieco inna niż nieobowiązującego już art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004. Przede wszystkim w art. 59 ust. 7 nie ma już sformułowania znajdującego się w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 "których kontrola dotyczy". O ile z treści art. 23 ust. 2 tego ostatniego rozporządzenia wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że odrzuca się wnioski o przyznanie tylko takiej pomocy których dotyczy kontrola to analiza treści art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 nie pozwala na przyjęcie takiej tezy. W tym ostatnim przepisie nie ma już bowiem mowy, że odmawia się przyznania tylko takiej pomocy, której dotyczyła kontrola. Analiza art. 59 ust. 7 wskazuje, że w przypadku gdy rolnik uniemożliwia przeprowadzenie kontroli to uzasadnia to odmowę przyznania wszystkich płatności o jakie rolnik się ubiega w danym roku. I to w całości, a nie proporcjonalnie do wielkości nieskontrolowanych działek (...)."
Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. opisany w punkcie 1. b) petitum skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył art. 3 § 1 p.p.s.a. (Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie). Przepis ustrojowy, jakimi jest art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny może naruszyć wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. W tej sprawie Sąd I instancji rozpoznał skargę na decyzję ostateczną oraz ocenił ją pod kątem legalności w zakresie zastosowanych przepisów.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z kolei, według art. 98 § 1 p.p.s.a., przewodniczący zamyka rozprawę (posiedzenie). Natomiast uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym (art. 141 § 1 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że skoro wydanie wyroku który jest wynikiem sprawy sądowoadministracyjnej, poprzedza czasowo sporządzenie jego uzasadnienia, to wadliwie sporządzone uzasadnienie nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w przypadku, kiedy uzasadnienie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia oraz zawiera stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku spełnia wymogi ustawowe.
Na koniec należy podkreślić, że w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI