I GSK 470/24

I GSK 470/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Ke 495/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2298
art. 4, art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 4, art. 27
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na  rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art. 133 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 1784
par. 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 495/23 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 12 września 2023 r. nr 9013-2023-004579 w przedmiocie płatności ekologicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz M. C. 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 495/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej powoływany jako sąd pierwszej instancji) oddalił skargę M. C. (dalej powoływany jako strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej powoływany jako Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) z dnia 12 września 2023 r. nr 9013-2023-004579 w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:
W dniu 19 maja 2022 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Końskich (dalej powoływany jako organ I instancji) wpłynął złożony w formie elektronicznej za pośrednictwem formularza geoprzestrzennego w aplikacji eWniosekPlus wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2022. We wniosku tym strona ubiegała się o przyznanie płatności ekologicznej w ramach pakietu 7 - Uprawy rolnicze po okresie konwersji do działki rolnej o powierzchni 27,48 ha, w tym o przyznanie kosztów transakcyjnych.
W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji decyzją z 16 czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania płatność ekologicznej na rok 2022 oraz odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Dyrektor ARiMR w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 12 września 2023 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazując na akty prawne mające zastosowanie w sprawie, podkreślił, że powodem odmowy przyznania płatności do spornej działki nr 415 przez organ I instancji był brak posiadania przez skarżącego tytułu prawnego, pomimo użytkowania tej działki wobec konfliktu kontroli krzyżowej.
Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w przypadku złożenia konkurencyjnych wniosków przez różne podmioty do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784. ze zm.). zwanego dalej "rozporządzeniem" oraz art. 20 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2422 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów na dzień 31 maja danego roku - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności, spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny. Natomiast w sytuacji, gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, to nie otrzyma on płatności, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów.
Dyrektor ARiMR podniósł, że w wyroku w sprawie C-216/19 z dnia 17 grudnia 2020 r. - WQ v. Land Berlin, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonał interpretacji art. 24 Rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w kontekście prawnego dysponowania gruntami rolnymi. Zgodnie z tym wyrokiem w przypadku, gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. W sytuacji zaistnienia powyższych okoliczności organ zobowiązany jest do dokonania weryfikacji dwóch elementów: organ prowadzący postępowanie powinien ustalić faktycznego użytkownika działki rolnej oraz zbadać czy ten użytkownik posiada tytuł prawny do działki. Podkreślić należy, że w przypadku wystąpienia powyższej sytuacji płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. W sytuacji, gdy rolnik, który zadeklarował działkę do płatności, ale jej faktycznie nie użytkuje, organ odmawia przyznania płatności (są stosowane kary administracyjne z tytułu przedeklarowania powierzchni).
Zdaniem organu odwoławczego, z uwagi że przepisy o płatnościach nie zawierają definicji posiadania, należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 k.c.) przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia także fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. W niniejszej sprawie powyższa sytuacja miała miejsce.
Zdaniem organu, w tej sprawie wobec treści art. 27 ustawy konieczne było udowodnienie przez stronę, że to właśnie ona władała w tym roku sporną działką i miała do tego tytuł prawny. Z akt administracyjnych sprawy niewątpliwie wynika, że skarżący na dzień 31 maja 2022 r. nie posiadał tytułu prawnego do spornej działki ewidencyjnej, co do której wnioskował o płatność. W odniesieniu do twierdzeń podniesionych w odwołaniu, tj. kwestii zawinienia drugiej strony konfliktu krzyżowego, czy możliwości popełnienia przez nią przestępstwa Dyrektor ARiMR stwierdził, że nie ma kompetencji rozstrzygania sporów pomiędzy rolnikami i nie bierze ich pod uwagę przy przyznawaniu płatności lub odmowie przyznania płatności. Nie ma również takich kompetencji wobec podnoszonych przez stronę zarzutów karnych wobec drugiej strony konfliktu. Istotą niniejszego postępowania było ustalenie, czy strona użytkowała sporną działkę i posiadała do niej tytuł prawny. Postępowanie wobec drugiej strony konfliktu krzyżowego prowadzone jest poza zakresem tej sprawy w ramach odrębnego postępowania administracyjnego. Zatem zarzuty wobec użytkowania/posiadania spornej działki przez drugą stronę konfliktu kontroli krzyżowej znajdują się poza obszarem omawianej sprawy.
W ocenie organu odwoławczego, okoliczności niniejszej sprawy nie mieściły się w pojęciu "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Nr 1306/2013. W tej sprawie skarżący zgłosił, cyt.: "E. P. bezprawnie, bez mojej wiedzy i zgody w dniu 12.09.2022 wtargnęła na działkę rolną nr [...] w L. wykonując prace rolnicze". Dyrektor stwierdził, że sama okoliczność konfliktu ze współwłaścicielem nieruchomości wobec braku posiadania tytułu prawnego do spornej działki, nie może być uznana za siłę wyższą w rozumieniu ww. przepisów.
W niniejszej sprawie skarżący potwierdzając poprawność danych poprzez złożenie wniosku o przyznanie płatności, oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności na rok 2022, jednocześnie potwierdzając, iż został pouczony o skutkach prawnych złożenia fałszywego oświadczenia z art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego. Dyrektor podkreślił nadto, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy to strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych decyzją są obowiązane przedstawiać dowody oraz wyjaśniać okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Organy ARiMR nie kwestionują faktu, że zarówno skarżący jak i E. P. sporną działkę użytkowali rolniczo tj. że byli w jej posiadaniu, jednak w niniejszej sprawie skarżący nie miał tytułu prawnego do jej użytkowania. Wobec tego argumenty skarżącego, że podstawą odmowy przyznania płatności było to, że nie był on w posiadaniu spornej działki jest nieprawdziwy, bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania płatności ekologicznej ze względu na to, że nie dysponował on tytułem prawnym do użytkowania spornej działki. Współwłaściciel spornej działki Z. B. nie może samodzielnie decydować o wydzierżawieniu rzeczy (spornej działki rolnej), bez zgody współwłaściciela tj. E. P. W sytuacji, gdy wspólne prawo należy do kilku osób, każdy ze współuprawnionych ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części fizycznej. Każdemu współwłaścicielowi przysługuje jednakowe prawo do całej rzeczy, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli, lecz żaden z nich nie ma wyłącznego prawa do fizycznie wydzielonej części rzeczy. Poza sporem jest fakt, że E. P. jest współwłaścicielem spornej działki rolnej i nie wyraziła zgody na użytkowanie jej przez skarżącego (pismo z 19 września 2022 r.). Złożone przez Z. B. oświadczenie o istnieniu umowy dzierżawy zawartej ze stroną wspólnie z byłą małżonką oraz wyrok z 11 maja 2023 r. nakazujący E. P. zaniechania naruszenia posiadania działki nr 415 nie stanowią tytułu prawnego do użytkowania spornego gruntu w 2022 r. Dyrektor nie dał wiary twierdzeniom skarżącego co do posiadania przez niego tytułu prawnego do spornej działki i uznał, że przedstawiona dokumentacja nie udowadnia, że skarżący miał tytuł prawny do użytkowania spornej działki na rok 2022. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów na posiadanie takiego tytułu.
Wskazanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę skarżącego, uznał że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia wprowadza wymóg posiadania przez rolnika dziełek rolnych, co do których występuje o przyznanie płatności ekologicznej. Spór w niniejszej sprawie dotyczył kwestii braku tytułu prawnego po stronie skarżącego do użytkowania działki nr 415, co do której wnioskował o płatność.
W realiach rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy nie kwestionował okoliczności, że skarżący był (mógł być) w posiadaniu spornej działki. Skarżący nie wykazał jednak, że na dzień 31 maja 2022 r. posiadał tytuł prawny do spornej działki, co do której wnioskował o płatność. Swoje twierdzenia, że legitymuje się takowym tytułem skarżący opierał wyłącznie na oświadczeniu Z. B. (jednego ze współwłaścicieli działki), że umowa dzierżawy została zawarta ustnie około 2011 r. Jednakże to oświadczenie zostało jednoznacznie podważone przez E. P. (drugiego współwłaściciela). Pomiędzy współwłaścicielami, byłymi małżonkami, istnieje bowiem spór co do sposobu korzystania z przedmiotowej działki, z pewnością natomiast jedno z nich, tj. E. P., nie wyraża zgody na wydzierżawienie tej działki skarżącemu i próbuje wywieść, że to ona użytkuje sporną działkę. W materiale dowodowym sprawy znajdują się oświadczenia ww. współwłaścicielki działki, w szczególności z 20 grudnia 2017 r., 5 września 2022 r., 19 września 2022 r. i 11 października 2022 r. potwierdzające brak takiej woli. W tej sytuacji bezpodstawne jest twierdzenie, że skarżący posiada tytuł prawny do działki na zasadzie ustnie zawartej umowy, jeśli jeden ze współwłaścicieli wielokrotnie temu zaprzecza.
Zdaniem sądu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie TSUE w sprawie C-216/19 na które wskazywał organ w uzasadnieniu decyzji, pomimo że dotyczy oceny innego stanu faktycznego, stanowi w niniejszej sprawie istotną wskazówkę do prawnomaterialnej oceny stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie, a zawarta w nim teza ma charakter uniwersalny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych podstawowych określonych w powołanych wyżej przepisach rozporządzenia, a więc przede wszystkim wymogu użytkowania tego obszaru - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym w przypadku spraw spornych, aby uzyskać płatności, spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać do nich tytuł prawny (zgodę na piśmie – art. 20 ustawy). Natomiast w sytuacji, gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów (bądź ww. zgody na piśmie), to nie przysługuje mu płatność, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów.
Wskazując na ograniczenie stosowania przepisów k.p.a. do postępowań w sprawach przyznania płatności, sąd pierwszej instancji podkreślił, że to na osobie ubiegającej się o jej przyznanie ciąży obowiązek wykazania spełnienia, w rzeczywisty sposób, warunków do jej otrzymania, zaś organ, odmawiając przyznania płatności, jest zobowiązany wykazać, że skarżący nie spełnił warunków przyznania płatności. Powyższe oznacza, że zarzuty skargi nie mogą odnieść zamierzonego skutku. W sprawie nie chodzi bowiem o ustalenie, kto – skarżący czy E. P. - posiadali sporny grunt w 2022 r., ile o udowodnienie przez skarżącego, że to właśnie on w spornym okresie miał prawo władać na zasadach przedstawionych wyżej przedmiotową działką. Z tego też powodu nie ma żadnego znaczenia dla sprawy kwalifikacja działań E. P. jako przypadku "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności", skoro skarżący nie wykazał, że wyłącznie jemu przysługiwało władanie gruntem. Dopiero pozbawienie rolnika udowodnionego władania mogłoby zostać poddane ocenie wystąpienia przypadku "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności". Również przyznanie skarżącemu płatności w latach ubiegłych nie wpływa na wynik sprawy, skoro płatności ekologiczne przyznawane są na wniosek, a wraz z wnioskiem o płatność rolnik składa na nowo (aktualne) oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych i sposobie wykorzystywania działek rolnych w ramach zobowiązania ekologicznego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości.
1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję, w sytuacji, w której organ naruszył w toku postępowania art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2298, dalej: ustawa) dokonując nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, że M. C. nie był dzierżawcą działki nr [...] położonej w L. i zaniechując podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydając decyzji jedynie w oparciu o dowody z zeznań świadka E. P., podczas gdy drugi ze współwłaścicieli spornej nieruchomości tj. Z. B. potwierdził, że M. C. od około 2012 r. roku jest dzierżawcą działki nr [...] położonej w L. na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej pomiędzy nim a obojgiem współwłaścicieli, która to umowa nigdy nie została wypowiedziana.
co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia:
b) § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1784 z późn. zm., dalej: rozporządzenie) w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy oraz z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: k.c.) poprzez odmowę przyznania płatności na rok 2022 r. z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego przesłanki posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, podczas gdy zgodnie z ustawową definicją posiadania M. C. jako dzierżawca był posiadaczem zależnym nieruchomości, a jego posiadanie nie było w żaden sposób kwestionowane co najmniej do jesieni 2022 r., kiedy to E. P. w sposób bezprawny naruszyła posiadanie skarżącego;
c) § 2 rozporządzenia w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy oraz z art. 336 k.c. - poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu, iż zgormadzony w sprawie materiał dowodowy, bez wątpliwości ukazuje, iż w dniu 31 maja 2022 roku wyłącznym posiadaczem działki nr [...] w miejscowości L. był M. C., a więc grunty te spełniały wszelkie przesłanki do uwzględnienia ich w złożonym wniosku o płatności.
2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. - poprzez błędną wykładnię § 2 rozporządzenia polegającą na uznaniu, że tytuł prawny jest niezbędnym elementem do uzyskania płatności systemowej, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia niniejszych przepisów, prowadzi do wniosku, iż tytuł prawny winien być wykazywany jedynie w specyficznych stanach faktycznych, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną wykładnię § 2 rozporządzenie polegającą na przyjęciu, że w sytuacji, gdy nie budzi żadnych wątpliwości fakt użytkowania działki oraz udzielenia zgody na jej użytkowanie przez jednego ze współwłaścicieli, zgoda drugiego ze współwłaścicieli jest warunkiem przyznania płatności;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną wykładnię art. 20 ust. 1 i 2 ustawy przyjmując, iż do uzyskania płatności posiadacz zależny uprawiający grunty będące współwłasnością, musi do wniosku załączyć pisemną zgodę współwłaściciela, w sytuacji, w której ustawodawca wymaga takiej zgody wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek o płatność składa jeden ze współwłaścicieli, co w konsekwencji doprowadziło do jego niewłaściwego zastosowania.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Skarżący zrzekł się rozprawy oraz wniósł o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Dyrektor ARiMR nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
W dniu 12 czerwca 2024 r. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącego złożył wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia E. P. w formie aktu notarialnego z dnia 27 maja 2024 roku, rep. A nr 1958/2024 - na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości (E. P.) umowy dzierżawy zawartej przez Z. B. ze skarżącym, posiadania przez skarżącego tytułu prawnego do nieruchomości w dniu składania wniosku o płatność.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie z zarzutów są usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach.
W odniesieniu do sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie wszystkie ze wskazanych przepisów k.p.a. znajdowały zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu, a zatem nie mogły one zostać naruszone. Istotna jest bowiem treść art. 4 i art. 27 ustawy oraz ich zastosowanie. Stosownie bowiem do art. 4 ustawodawca postanowił, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl zaś art. 27 ust. 1 tej ustawy w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Z ust. 3 tego artykułu wynika, że w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z przedstawionych regulacji wynika zatem, że prawodawca w sposób istotny zmodyfikował reguły procesowe obowiązujące na gruncie postępowania administracyjnego. Na tle niniejszej sprawy istotne znaczenie mają regulacje dotyczące postępowania dowodowego, a mianowicie art. 27 ust. 1 pkt 2 i art. 27 ust. 2 ustawy, z których to wynika, że organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz że to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym w sprawie nie miała zastosowania zasada prawy obiektywnej wyrażona w przepisie art. 7 k.p.a., którego zarzut naruszenia znalazł się w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej.
Należy jednak podkreślić, że ustawodawca w k.p.a. dokonał rozróżnienia pomiędzy rozpatrzeniem materiału dowodowego a jego oceną. O ile zatem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. dotyczący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie mają zastosowania w sprawie, tak zasada swobodnej oceny dowodów – wyrażona w art. 80 k.p.a. już tak. Zgodnie z tymże przepisem, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zarzut naruszenia powyższego przepisu został sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, poprzez błędną ocenę przedłożonego przez skarżącego materiału dowodowego, sprowadzającą się do niezasadnego przyjęcia, że skarżący nie był dzierżawcą działki o nr [...] położonej w L.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy zarzut należało uznać za częściowo zasadny, bowiem słusznie podnosi skarżący, że organy ARiMR, co błędnie zaaprobował sąd pierwszej instancji, dokonały nieprawidłowej, dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Podkreślić należy, że z uzasadnienia zaskarżonej do sądu pierwszej instancji decyzji wynika, że organy ARiMR przyjęły, że skarżącemu nie należy się wnioskowana płatność bowiem mimo iż użytkował rolniczo sporną działkę to nie wykazał aby na dzień 31 maja 2022 r. posiadał tytuł prawny do tejże działki. Zdaniem organów, same twierdzenia skarżącego, że dzierżawił sporną działkę na podstawie ustnej umowy zawartej ze współwłaścicielem (Z. B.), przy jednoznacznych zaprzeczeniach istnienia powyższej umowy ze strony innego współwłaściciela (E. P. – byłej małżonki Z. B.) było niewystarczające dla wykazania tytułu prawnego do spornej działki w 2022 r. Zdaniem organów takim dowodem nie może być wyrok Sądu Rejonowego w Szczecinku z 11 maja 2023 r. nakazujący E. P. zaniechania naruszania posiadania działki nr [...] jak również to, że za lata wcześniejsze do spornej działki były skarżącemu przyznawane płatności.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena zgromadzonych w sprawie dowodów narusza zasadę swobodnej ich oceny, szczególnie wobec wątpliwej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie dokonanej przez organy ARiMR, a zaaprobowanej przez sąd pierwszej instancji. Dlatego też w dalszej części uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny dokona łącznego rozpoznania wskazanego zarzutu naruszenia przepisu postępowania, w związku ze wskazanymi w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego, z uwagi na ich komplementarny charakter względem siebie.
Zgodnie z przywoływanym przez skarżącego kasacyjnie § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym";
4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podczas wykładni pojęcia "posiadanie" użytego przez prawodawcę krajowego, należy uwzględniać podstawowe warunki przyznawania tego rodzaju płatności określone przez prawo wspólnotowe.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 rozporządzenia 1305/2013 ww. wsparcia udziela się rolnikom lub grupom rolników, którzy dobrowolnie podejmują się konwersji na praktyki i metody rolnictwa ekologicznego lub utrzymania takich praktyk i metod określonych w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, zgodnie z zastosowaniem w danym państwie członkowskim.
W związku z powyższym należy przyjąć, iż warunkiem przyznania płatności jest prowadzenia działalności rolniczej na deklarowanych działkach. Płatność jest udzielana do działek rolnych, na których prowadzona jest działalność rolnicza. Istotą płatności jest więc pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Sama możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie.
Pojęcie posiadania gruntów rolnych na gruncie przepisów normujących zasady przyznawania pomocy finansowej rolnikom było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W wyrokach NSA z 22 września 2023 r. sygn. akt I GSK 1235/22 i I GSK 1236/22 wskazano, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (por. także np. z wyrokami NSA: z 19 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 830/21; z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 577/22). Z tego wynika, iż pojęcie posiadania gruntów rolnych dla celów ubiegania się o pomoc ma swoisty zakres.
Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając jednolite w tym względzie stanowisko prezentowane w judykaturze sądów administracyjnych, stwierdza, że gdy mamy do czynienia z rolnikiem faktycznie użytkującym dane działki rolne (tzw. kwalifikujące się hektary), niebędące własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej, w sytuacji gdy nie mamy do czynienia z konfliktem krzyżowym, brak jest podstaw prawnych do ustalania, czy ów rolnik posiada tytuł prawny do deklarowanych działek. Wskazania w tym miejscu wymaga, że art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, bowiem w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są »w dyspozycji« jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu (pkt 1 sentencji oraz pkt 45 uzasadnienia wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r., C-216/19). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że powoływany w ramach rozpoznawanej sprawy ww. wyrok TSUE zapadł na tle specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, w tym dotyczącej nabycia gruntów przez właściciela, który złożył wniosek o płatność (v. pkt 20 i nast. uzasadnienia ww. orzeczenia). Nie mniej istotne jest, a czego nie dostrzegły organy ARiMR jak i sąd pierwszej instancji, że w wyroku TSUE C-216/19 Trybunał wskazał także, iż "(...) art. 15 ust. 2 rozporządzenia delegowanego nr 639/2014 stanowi, iż w przypadku gdy kwalifikujący się hektar jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności złożonego przez dwóch lub więcej wnioskodawców, decyzja, komu należy przyznać uprawnienie do płatności, opiera się na kryterium, kto korzysta z uprawnień do podejmowania decyzji w odniesieniu do wykonywanej działalności rolniczej oraz kto czerpie korzyści i ponosi ryzyko finansowe związane z tą działalnością" (pkt 42 uzasadnienia). Kryteria te zaś wynikają z pkt 50 i nast. wyroku z dnia 14 października 2010 r., C-61/09, (EU:C:2010:606), który to wyrok wskazany jest w motywie 16 ww. rozporządzenia delegowanego. Jednak, zdaniem TSUE, wyrok ów został wydany w odniesieniu do sytuacji faktycznej charakteryzującej się istnieniem stosunków i powiązań prawnych między różnymi osobami, które mogły twierdzić, że mają w swojej dyspozycji różne grunty, których dotyczyła sprawa (zob. pkt 43 uzasadnienia). Stwierdzając natomiast, że sprawa, w której zadano pytanie prejudycjalne jest odmienna od tej, która była przedmiotem wyroku C-61/09 (zob. pkt 44 uzasadnienia), wskazał na wyżej przytoczoną in extenso interpretację dyspozycji art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013.
Jak już wyżej wskazano, w sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie płatności występuje jeden rolnik posiadający numer identyfikacyjny w krajowym systemie producentów rolnych, który jest w posiadaniu na dzień 31 maja danego roku wymaganej powierzchni kwalifikowanego obszaru, a jednocześnie deklarowane działki nie są własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej (art. 20 ust. 4 ustawy), brak jest podstaw do odmowy przyznania tych płatności nawet wówczas, gdyby owo posiadanie było bez tytułu prawnego, czy posiadania w złej wierze (por. tezę wyroku NSA z 22 września 2022 r., sygn. akt I GSK 1235/22). Powołane przepisy wymagają by rolnik spełniał następujące warunki: posiadał grunty rolne, posiadał co do nich uprawnienia decyzyjne w zakresie ich rolniczego użytkowania, odnosił korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na tych gruntach oraz ponosił ryzyko finansowe odnośnie prowadzonej tam działalności rolniczej.
Mając na względzie dotychczasowe uwagi dotyczące specyfiki pojęcia posiadania na gruncie przepisów regulujących pomoc dla rolników, a także wynikające z wyroku TSUE C-216/19 możliwe różne (z uwagi na okoliczności faktyczne oraz prawne) rozumienie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 1307/2013 uznać należało, że organy powinny rozważyć czy w sprawie rzeczywiście znajduje zastosowanie interpretacja ww. przepisu wyrażona w wyroku TSUE C-216/19 oraz ocenić ewentualne istnienie wymogu dysponowania przez skarżącego tytułem prawnym do nieruchomości w kontekście przepisów art. 20 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy. W tym ostatnim aspekcie zauważyć trzeba, że na gruncie przywołanych przepisów ustawy tytuł prawny do działki rolnej wymagany jest w przypadkach gdy jest ona własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej (we wcześniejszym stanie prawnym: działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa). W innych przypadkach tytuł taki wymagany nie jest. Rozstrzygając ponownie sprawę niniejszą, organ ARiMR dokona prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, indywidualizując go w odniesieniu do przedmiotu postępowania i płatności, o którą skarżący się ubiegał.
Przechodząc do zarzutów wskazanych w pkt 2 lit. b i c petitum skargi kasacyjnej – błędnej wykładnia § 2 rozporządzenia oraz art. 20 ust. 1 i 2 ustawy – zgodzić się należy ze skarżącym, że z powyższych przepisów nie wynika konieczność uzyskania zgody na piśmie od wszystkich współwłaścicieli na przyznanie płatności w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy nie budzi wątpliwości w czyim posiadaniu zależnym była działka objęta wnioskiem o płatność. Przepis art. 20 ust. 2 ustawy stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania lub współwłasności, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi lub współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze lub współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie. Z treści przepisu art. 20 ust. 2 ustawy wynika, że ma on zastosowanie jedynie w sytuacji gdy przedmiotem wniosku o przyznanie płatności jest grunt stanowiący współwłasność lub współposiadanie a z wnioskiem występuje jeden ze współwłaścicieli lub współposiadaczy. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem z poczynionych w sprawie przez organy ustaleń faktycznych wynika, że na dzień 31 maja 2022 r. sporna działka o nr 415 znajdowała się w posiadaniu skarżącego, była przez niego użytkowana rolniczo, zaś wyłącznym powodem odmowy przyznania płatności było, w sytuacji złożenia wniosku o płatność odnośnie tej działki również przez współwłaściciela (p. E. P.), niewykazanie przez skarżącego tytułu prawnego do tejże działki.
Odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącego, zawartego w piśmie procesowym z 12 czerwca 2024 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia E. P. w formie aktu notarialnego z dnia 27 maja 2024 roku, rep. A nr 1958/2024 - na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości (E. P.) umowy dzierżawy zawartej przez Z. B. ze skarżącym, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uregulowane nim postępowanie dowodowe ma charakter wyjątku, jego zastosowanie musi przeto być rozumiane zawężająco. Celem art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Może on mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych. Przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.
W okolicznościach faktycznych tej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne oddalenie złożonego wniosku dowodowego, z uwagi iż powyższe oświadczenie p. E. P. zostało złożone już po wydaniu przez Dyrektora ARiMR decyzji w II instancji (12 września 2023 r.) jak i wydaniu zaskarżonego wyroku przez sąd pierwszej instancji (21 grudnia 2023 r.). Sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego (art. 133 § 1 p.p.s.a.) a zatem powyższy dokument nie mógł być wzięty pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji. Tym niemniej, ponownie rozpoznając sprawę, Dyrektor ARiMR dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń Z. B. o zawarciu ze skarżącym ustnej umowy dzierżawy oraz wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinku I Wydział Cywilny z 11 maja 2023 r. sygn. akt I C 560/22 nakazującego E. P. zaniechanie naruszeń posiadania działki o nr 415, uwzględnią również złożone oświadczenie, jako mogące mieć wpływ na spełnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu wnioskowanej płatności.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu. Ponieważ zaktualizowały się określone przepisem art. 188 p.p.s.a. przesłanki rozpoznania skargi skarżącego na zaskarżoną decyzję, skarga została uznana za zasadną, co skutkowało jej uwzględnieniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i uchyleniem zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor ARiMR powinien, biorąc pod uwagę zawartą powyżej ocenę prawną, dokonać ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego regulujących zasady przyznawania wnioskowanej przez skarżącego płatności. Wydane rozstrzygnięcie powinno też zostać prawidłowo uzasadnione, ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964) na które złożyły się wpis od skargi (200 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia oddalającego skargę (100 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego za reprezentowanie go przed sądem pierwszej instancji (480 zł) oraz sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (240 zł).