I GSK 470/22

I GSK 470/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Korycińska
Marek Krawczak /sprawozdawca/
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Po 1061/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-12-01
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64c par. 3 i 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Po 1061/21 w sprawie ze skargi Zarządu Województwa W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 maja 2021 r. nr 3001-IEE.711.135.2021 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od Zarządu Województwa W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 1061/21 po rozpoznaniu skargi Zarządu Województwa Wielkopolskiego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 maja 2021 r., nr 3001-IEE.711.135.2021 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kępnie z dnia 15 marca 2021 r.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Dnia 25 kwietnia 2016 r. Zarząd Województwa Wielkopolskiego wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność pieniężną w wysokości 148.770,00 zł z odsetkami i kosztami upomnienia, przewidzianą do zwrotu od N.K. z tytułu nieprawidłowego wykorzystania dofinansowania udzielonego w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kępnie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] wobec N.K. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że analiza sprawy wskazywała na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego oraz wykluczyła celowość jego dalszego prowadzenia.
Zawiadomieniem z dnia 19 stycznia 2021 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kępnie jednocześnie poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 15.622,48 zł.
Wnioskiem z dnia 9 lutego 2021 r., Zarząd Województwa Wielkopolskiego, jako Instytucja Zarządzająca Wielkopolskim Regionalnym Programem Operacyjnym na lata 2007-2013, zwrócił się o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kępnie obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] w wysokości 15.622,48 zł.
Pismem z dnia 4 marca 2021 r. wierzyciel wniósł zażalenie wskazując na przedwczesne i niezgodne z przepisami przesłanie wierzycielowi zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, gdyż otrzymał zawiadomienie z 19 stycznia 2021 roku o wysokości kosztów egzekucyjnych łącznie z postanowieniem z 19 stycznia 2021 roku w sprawie umorzeń a postępowania egzekucyjnego, nieposiadającym wówczas waloru ostateczności. W konsekwencji zastosowane zostały przepisy art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. pozwalające na naliczenie kosztów egzekucyjnych w niewłaściwej (wyższej) wysokości, przez co nie zastosowano art. 64 § 1 i § 4 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r., które jego zdaniem powinny być zastosowane w niniejszej sprawie. Ponadto, wierzyciel zarzucił naruszenie art. 7-9 ustawy zmieniającej w związku z art. 10 ustawy zmieniającej, poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie ww. przepisów, zgodnie z którymi koszty egzekucyjne wynikające z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 lutego 2021 r., powinny zostać naliczone zgodnie z brzmieniem u.p.e.a. wynikającym z wprowadzonych zmian.
Postanowieniem z dnia 15 marca 2021 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kępnie uwzględnił zażalenie wierzyciela i zmienił postanowienie na obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 14.245,27 zł. Koszty egzekucyjne naliczono na podstawie art. 64 § 1 i § 4, art. 64c § 6a pkt 1, art. 64c § 7 u.p.e.a. z uwzględnieniem przepisów art. 7, 8, 9 i 10 ustawy zmieniającej, obowiązujących od 20 lutego 2021 r.
Pismem z dnia 25 marca 2021 r., Zarząd Województwa Wielkopolskiego złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wierzyciel wniósł o zobowiązanie organu egzekucyjnego do zastosowania przepisów u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej jako: "organ odwoławczy", "DIAS") uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kępnie w całości i obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 14.245,27 zł. Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji wydał postanowienie dotknięte wadą nieważności. Organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami w kwocie 14.245,27 zł, przyjmując przepisy w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych, tj. art. 7, 8, 9 i 10 ustawy zmieniającej. Nie uwzględnił zatem w całości zażalenia wierzyciela. Organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i obciążył wierzyciela kosztami przyjmując przepisy w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.
Pismem z 11 czerwca 2021 r. pełnomocnik Zarządu Województwa Wielkopolskiego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując w całości postanowienie organu odwoławczego. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zażaleniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.
Sąd I instancji ww. wyrokiem uchylił postanowienie.
WSA podkreślił, że w sprawie zawarte w skardze zarzuty zostały już wcześniej podniesione w zażaleniu z dnia 4 marca 2021 r., w którym zarzucono organom egzekucyjnym naruszenie przepisów intertemporalnych art. 7-10 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 roku, poz. 1553 ze zm.), a także art. 64c §6a pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie otrzymania zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do nich, pomijając sporne kwestie i koncentrując uwagę na prawidłowość uwzględnienia środka zaskarżenia.
W ocenie WSA, nieprawidłowe było zaniechanie organu odwoławczego odnoszące się do zweryfikowania działania organu egzekucyjnego, które miało wpływ na końcowe rozstrzygnięcie w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi, bowiem w sprawie konieczne było również szersze wyjaśnienie kwestii zastosowania w sprawie treści ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która w art. 6 ust. 1 przewidziała, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Natomiast zgodnie z art. 10 ustawy zmieniającej przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Zdaniem WSA, dla prawidłowej interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.e.a. oraz art. 6 ustawy zmieniającej konieczne było wyjaśnienie, że postępowanie egzekucyjne, którego celem jest wyegzekwowanie drogą prawną wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku oraz postępowanie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych - w świetle przepisów u.p.e.a. - stanowią postępowała odrębne, a ich przebieg podlega odrębnym regulacjom. Sąd Wojewódzki podkreślił, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a jego przedmiotem jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów oraz ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Sąd I instancji zaznaczył, że w obowiązującym wówczas stanie prawnym art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. przewidywał, że organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Sąd wskazał, że organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne i tego samego dnia skierował do wierzyciela zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu I instancji, organ egzekucyjny przedwcześnie skierował do wierzyciela powyższe zawiadomienie wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w tej samej dacie.
WSA w tym miejscu stwierdził, że doręczenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, otworzyło możliwość jego zażalenie zgodnie z art. 59 § 5 u.p.e.a., w konsekwencji w zależności od dalszego przebiegu postępowania zażaleniowego istniała możliwość stwierdzenia, że postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne jest ostateczne. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, dopiero dokonanie takiego stwierdzenia otwierało możliwość skierowania do wierzyciela stosownego zawiadomienia o wysokości kosztów przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji zaznaczył również, że w sposób przedwczesny dokonano obliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów u.p.e.a. obowiązujących przed dniem 20 lutego 2021 r.
Zdaniem Sądu I instancji, błędnie zastosowano również przepisy art. 7-9 ustawy zmieniającej na skutek nieprawidłowego przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie prawidłowo doręczono zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Przepisy przejściowe dotyczące opłat i kosztów prawidłowo naliczonych, lecz niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, w sprawie natomiast koszty egzekucyjne na skutek błędnego zastosowania przepisów u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, nie mogły zostać w sposób prawidłowy określone.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ odwoławczy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego:
1) art. 145 § 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") w związku z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten za przedwczesne (a zatem bezskuteczne) uważa skierowanie do wierzyciela zawiadomienia o wysokości kosztów przed datą uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy przepis ten, w interesie wierzyciela obciążonego kosztami egzekucyjnymi, należało interpretować w ten sposób, że powinien on otrzymać zawiadomienie o kosztach nie później niż przed upływem miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania, nie wskazywało zaś początkowego momentu (daty) kiedy takie zawiadomienie można było sporządzić i przesłać do wierzyciela;
2) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., w związku z art. 6-10 ustawy zmieniającej:
- poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że data doręczenia wierzycielowi zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych jest wyznacznikiem zastosowania przez organ egzekucyjny przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych w brzmieniu do 19 lutego 2021 r., bądź od 20 lutego 2021 r.;
- oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że w ustalonym stanie faktycznym organ egzekucyjny nieprawidłowo doręczył wierzycielowi zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., przez co organ odwoławczy nieprawidłowo uwzględnił przepisy przejściowe dotyczące opłat i kosztów prawidłowo naliczonych, lecz niewyegzekowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej - podczas gdy organ II instancji prawidłowo odczytał normę prawną art. 10 ustawy zmieniającej i w związku z doręczeniem przez organ egzekucyjny wierzycielowi zawiadomienia, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., zastosował przepisy przejściowe zgodnie z art. 6, z uwzględnieniem art. 7-11. Powyższe uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do uchylenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej jako: "k.p.a.") w związku z art. 64c § 6a pkt 2 (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r), art. 18 u.p.e.a. i art. 6-10 ustawy zmieniającej, przez błędne uznanie, że organy egzekucyjne, nie odniosły się do zarzutu naruszenia przepisów intertemporalnych art. 7-10 ustawy zmieniającej, a także art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., co naruszyło standardy prawidłowego postępowania administracji, - podczas gdy organ II instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ww. przepisach, zawarł ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. Powyższe uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do uchylenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego;
2) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4, 5,12, 14, § 5, § 6, § 7 i § 9 pkt 2, 4, 9, 11 i § 10, art. 64b § 1, art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a. poprzez uznanie, że na skutek wadliwego działania organów egzekucyjnych przedwcześnie ustalono koszty egzekucyjne, co w okolicznościach sprawy musiało skutkować usunięciem z obrotu prawnego wydanych w tym zakresie rozstrzygnięć, tj. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 7 maja 2021 r. i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kępnie z 15 marca 2021 r., podczas gdy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego, jak również nie uchybiły przepisom procedury administracyjnej w tym zakresie. Powyższe uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do uchylenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego;
3) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4, 5,12, 14, § 5, § 6, § 7 i § 9 pkt 2, 4, 9, 11 i § 10, art. 64b § 1, art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. w związku z art. 6-10 ustawy zmieniającej, polegającą na uznaniu, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu błędnie zastosował ww. przepisy i w związku z tym wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., z pominięciem faktu zbyt wczesnego wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kępnie zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego - podczas gdy organ II instancji prawidłowo odczytał normy prawne wynikającą z art. 64 § 1 pkt 4, 5,12,14, § 5, § 6, § 7 i § 9 pkt 2, 4, 9, 11 i § 10, art. 64b § 1, art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem normy prawnej wynikające z art. 10 ustawy zmieniającej i spełnione zostały wszystkie warunki do zastosowania tych przepisów na gruncie niniejszej sprawy. Powyższe uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do uchylenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego;
4) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1, § 4, § 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r., poprzez uznanie, że w ustalonym stanie faktycznym organ egzekucyjny powinien zastosować ww. przepisy w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r, - w sytuacji gdy zgodnie z przepisami intertemporalnymi ustawy zmieniającej, tj. art. 6 z uwzględnieniem art. 7-11, organ odwoławczy prawidłowo obciążył wierzyciela kosztami określonymi na podstawie przepisów u.p.e.a. obowiązujących do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów art. 10 ustawy zmieniającej;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a; 145 § 1 pkt 1 lit. c, 141 § 4 oraz art 151 p.p.s.a w związku z art. 134 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 18, art. 64 § 1 pkt 4, 5,12,14, § 5, § 6, § 7 i § 9 pkt 2, 4, 9,11 i § 10, art. 64b § 1, oraz art. 64c § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami egzekucyjnymi nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, w rezultacie błędnego uznania przez Sąd w toku rozpatrywania sprawy, że organ egzekucyjny niezasadnie wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wierzyciel wniósł o oddalenie skargi w całości oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która jednak w sprawie nie wystąpiła.
W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do rozstrzygnięcia czy do ustalonego stanu faktycznego zastosowanie znajdzie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. czy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r., poz. 1553 (zmiana przepisów weszła w życie w dniu 20 lutego 2021 r.).
Zmiana stanu prawnego nastąpiła w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Na wstępie wskazać należy, iż przepisy o nałożeniu na wierzyciela obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych mają charakter norm materialnych. Art. 64c § 3 i 6 u.p.e.a. jest bowiem przepisem prawa materialnego. Za prawo materialne uznaje się normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Zgodnie z § 3 tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Natomiast, zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a. w nowym brzmieniu organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa. Treść przywołanych norm prawa nakłada na wierzyciela obowiązek pokrycia kosztów egzekucyjnych w przypadku jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (§ 3). Z przedmiotowego obowiązku prawodawca zwolnił wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową (§ 6).
Normy te należy stosować z uwzględnieniem wypracowanych i powszechnie respektowanych reguł prawa intertemporalnego. Taką ogólną regułą prawa jest zasada lex retro non agit, która oznacza zakaz wstecznego działania nowej ustawy, jej przepisów o charakterze materialnym, do zdarzeń, które miały miejsce przed datą wejścia w życie nowej ustawy. Dlatego też winny być stosowane zgodnie z ich brzmieniem z daty zaistnienia zdarzenia skutkującego powstaniem obowiązku przeniesienia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela. Mając na uwadze, że momentem kreującym obowiązek wierzyciela jest brak możliwości wyegzekwowania kosztów od zobowiązanego, to data umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego stanowi datę decydującą, co do zastosowania przepisów dotychczasowych czy też nowych. Jednocześnie, co należy podkreślić, na gruncie przepisów administracyjnych nie znajduje co do zasady zastosowania wywodząca się z prawa karnego reguła lex mitior retro agit. Trzeba bowiem zauważyć, że obowiązuje ona w tej dziedzinie prawa bezpośrednio z woli ustawodawcy, a zatem w konsekwencji nie znajduje ona zastosowania na gruncie prawa administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 674/10; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt SK 3/08).
W konsekwencji, mając na uwadze, że decydujące znaczenie dla przeniesienia obowiązku pokrycia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela miało umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego miarodajny dla oceny tego zdarzenia jest stan prawny obowiązujący w tej właśnie dacie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 1481/21).
W kontrolowanej sprawie postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, który został wystawiony w dniu 25 kwietnia 2016 r., a zostało zakończone 19 stycznia 2021 r. (postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego), zatem organ wydając postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zobowiązany był do zastosowania u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych - w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej.
W tej sytuacji rację więc miał organ, że nie było podstaw do nie obciążania skarżącego kosztami egzekucyjnymi w myśl znowelizowanego art. 64c § 6 u.p.e.a. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, które pozwalały na nieobciążanie kosztami egzekucyjnymi jedynie wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu (art. 64c § 4d u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym), a więc nie dotyczy to Zarządu Województwa Wielkopolskiego.
Rozpatrując ponownie sprawę, Sąd I instancji uwzględni przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności rozważy na podstawie akt sprawy, czy organ odwoławczy przeprowadził postępowanie i ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem kryteriów ustalania wysokości nakładanych na stronę kosztów egzekucyjnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Postulowana przez Trybunał nowelizacja ustawy, w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed nowelizacji ustawy, z wyjątkami z niej wynikającymi nakazując stosować przepisy dotychczasowe nie wykluczyła stosowania do nich wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wynikających z niego konstytucyjnych standardów oraz wskazówek.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.