I GSK 469/23

I GSK 469/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący/
Izabella Janson /sprawozdawca/
Joanna Wegner
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 691/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-01-19
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1438
art. 4 ust. 6
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 691/22 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 18 lipca 2022 r. nr OR12/2022/P/055 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania sądowego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 stycznia 2023r., sygn. akt III SA/Gl 691/22 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329, obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę M. J. (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił postanowienie Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z 18 lipca 2022r., nr OR12/2022/P/055 oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z 30 czerwca 2022r., nr BP222.8110.7.2022.AS/PO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, orzekając o kosztach postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem nadanym w placówce Poczty Polskiej 31 maja 2022r. skarżący zwrócił się o dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez.
Postanowieniem z 30 czerwca 2022r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (organ I instancji) odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. W podstawie prawnej powołał art. 61a § 1 k.p.a. oraz § 13zo ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "rozporządzenie"). W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z § 13zo ust. 3 tego rozporządzenia, wniosek składa się do 31 maja 2022r. Natomiast wniosek skarżącego został zdaniem organu złożony 2 czerwca 2022r., a zatem po upływie tego terminu, gdyż wówczas wpłynął do biura Agencji.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że złożył wniosek terminowo, gdyż 31 maja 2022r. nadał go listem poleconym przez Pocztę Polską, co skutkuje zachowaniem terminu. W przypadku nadania przesyłki za pośrednictwem tego operatora pocztowego, niezależnie od daty faktycznego doręczenia, decydująca jest data nadania. W tym zakresie powołał się na art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie zarzucił, że zaskarżone postanowienie narusza ww. przepis oraz ustawę Prawo pocztowe.
Postanowieniem z 18 lipca 2022r., nr OR12/2022/P/055 Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z § 13zo ust. 3 zd. 2 rozporządzenia, za datę złożenia wniosku o wypłatę pomocy uznaje się datę jego wpływu do biura powiatowego ARiMR właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego. Skoro wniosek skarżącego wpłynął do takiej placówki 2 czerwca 2022r., oznacza to, że został złożony po upływie wyznaczonego terminu. Stwierdził też, że art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie znajduje zastosowania, gdyż omawiane rozporządzenie jasno określa co jest uznawane za datę złożenia wniosku, a producent przyjął do wiadomości warunki przyznawania pomocy poprzez złożenie podpisu na wniosku o przyznanie pomocy finansowej.
WSA uwzględnił skargę.
W ocenie Sądu I instancji określenie w rozporządzeniu terminów nie jest objęte delegacją ustawową z art. 4 ust. 6 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1438, dalej: "ustawa o ARiMR", "ustawa"). Terminów nie należy bowiem utożsamiać ani z warunkami (przesłankami materialnymi), ani z trybem (kolejnością czynności), których zachowanie prowadzi do załatwienia sprawy. W takim zaś przypadku, z powodu uregulowania tej kwestii wbrew dyspozycji art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP, przepis § 13zo ust. 3 zd. 2. (tj. w części określającej datę wpływu wniosku do Agencji jako równoznaczną ze złożeniem wniosku) nie może być uznany za znajdujący oparcie w delegacji do jego wydania, bowiem wykracza poza tę delegację. Natomiast regulacje zawarte w rozporządzeniu wydanym przy wykorzystaniu delegacji ustawowej, które nie mają jednoznacznego, ścisłego odniesienia do treści tej delegacji, nie mogą być stosowane (por. wyrok NSA z 8 września 2021r., sygn. akt II GSK 602/21, dostępny w CBOSA). Ponadto jako przepis niższej rangi a jednocześnie sprzeczny z obowiązującymi ustawami tj. k.p.a., nie może w żaden sposób wpłynąć na zmianę zasad określonych w tych ustawach. W sytuacji, gdy ta sama kwestia jest w sposób odmienny regulowana ustawą oraz przepisem niższej rangi - rozporządzeniem, należy pominąć treść rozporządzenia i stosować przepis rangi ustawowej, w tym przypadku art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Przy przyjęciu takiego założenia, wniosek strony nadany 31 maja 2022r. w placówce pocztowej operatora wyznaczonego złożony został z zachowaniem terminu wynikającego z § 13zo ust. 3 zd. 1 rozporządzenia, winien zatem być merytorycznie rozpoznany, gdyż nie było podstaw do zastosowania ust. 4 tego przepisu, uprawniającego organ do odmowy wszczęcia postępowania.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postepowaniu kasacyjnym. Oświadczył również, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. Naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: ,,k.p.a."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o terminach procesowych wynikających z k.p.a. i strona nadając wniosek pocztą zachowała termin na jego złożenie, podczas, gdy przepis ten dotyczy tylko terminów procesowych, a termin na złożenie wniosku określony w § 13 zo ust 3 zd drugie Rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ,,Rozporządzenie") jest terminem materialnoprawnym, do którego nie mogą mieć zastosowania przepisy k.p.a., które dotyczą terminów procesowych;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 13 zo ust. 3 zdanie drugie Rozporządzenia Rady Ministrów. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ,,Rozporządzenie") w zw. z art. 4 ust. 6 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ,,Ustawa") oraz art. 92 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i odmowę jego zastosowania polegającą na uznaniu, że w.w przepis rozporządzenia został wydany z przekroczeniem delegacji ustawowej, gdyż art. 4 ust 6 ustawy o Agencji nie wskazuje na upoważnienie do ustanowienia terminów, gdyż definicja słowa "tryb" nie obejmuje również pojęcia "terminu", podczas, gdy znaczenie słowa "tryb" winno rozumieć się w ten sposób, że jest to procedura, kolejność podejmowania danych czynności co obejmuje również terminy na dokonanie danej czynności w danym postępowaniu;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 13 zo ust. 3 i 4 Rozporządzenia Rady Ministrów. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 10a ust 1 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez uznanie, że przepisy § 13 zo ust 3 i 4 Rozporządzenia nie stanowią przepisów odrębnych, w konsekwencji czego winien znaleźć zastosowanie art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Pismem z 24 marca 2023r. skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Mając na uwadze sposób w jaki sformułowane i uzasadnione zostały zarzuty skargi kasacyjnej wskazać należy, że mają one komplementarny w stosunku do siebie charakter, co umożliwia ich łączne rozpoznanie.
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest to czy przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. dotyczący czynności, których dokonanie oznacza złożenie pisma z zachowaniem terminu ma zastosowanie do sposobu liczenia i zachowania terminu, o którym mowa w § 13zo ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu realizacji innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych lub Wspólnej Polityki Rolnej lub w zakresie objętym działaniem administracji rządowej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy jest bezsporny.
Zgodnie z § 13zo ust. 1 rozporządzenia z 27 stycznia 2015r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o pomoc finansową), w 2022r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014,
3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19,
4) który do dnia złożenia wniosku o tę pomoc złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022r.
- na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021r. do 15 maja 2022r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu lub sprzedaży nawozów.
Stosownie do § 13zo ust. 2 tego aktu, pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana:
1) na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej;
2) w wysokości ustalonej zgodnie z ust. 7-9.
W myśl § 13zo ust. 3 rozporządzenia, wniosek, o którym mowa w ust. 2, składa się raz do dnia 31 maja 2022r. Za datę złożenia wniosku uznaje się datę wpływu tego wniosku do biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego. W ustępie 4 tego przepisu wskazano natomiast, że w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 2, po dniu 31 maja 2022r. nie wszczyna się postępowania w sprawie przyznania pomocy.
Powyższy przepis dodany został do rozporządzenia z 27 stycznia 2015r. na mocy § 1 rozporządzenia z 17 marca 2022r. (Dz.U. z 2022r., poz. 642) i wszedł w życie w dniu 26 marca 2022r. (§ 3 rozporządzenia nowelizującego). Przepis § 13zo ust. 3 i 4 został następnie zmieniony z dniem 13 maja 2022r. przez § 1 rozporządzenia z 4 maja 2022r. (Dz.U. z 2022r., poz. 1000). Zmiana ta polegała na przyjęciu późniejszego terminu złożenia wniosku, tj. do 31 maja 2022r. Celem wprowadzonej regulacji normatywnej, która jest aktem jednorazowym, było udzielenie przez państwo pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021r. do dnia 15 maja 2022r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu lub sprzedaży nawozów (§ 13zo ust. 1 rozporządzenia z 27 stycznia 2015r.).
Poddając analizie treść zacytowanych powyżej przepisów należy wskazać, że co do kwestii podziału terminów ustawowych na materialne i procesowe, zasadnicze znaczenie w literaturze przedmiotu przyznawane jest kryterium skutków prawnych ich uchybieniu. Uchybienie terminowi materialnemu powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Jest to bowiem okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Po jego upływie stosunek ten nie może zostać nawiązany, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Natomiast uchybienie terminowi procesowemu powoduje bezskuteczność czynności prawnej (zob. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 353 i 354).
Mając na względzie, że § 13 ust. 4 rozporządzenia przewiduje skutek w postaci odmowy wszczęcia postępowania, to termin określony w ust. 3 przedmiotowego paragrafu należy zaliczyć to terminów materialnych.
Jako inne kryterium rozróżnienia tych terminów wskazuje się moment zdarzenia, w związku z którym rozpoczyna się bieg terminu. Jeżeli ma ono miejsce w trakcie postępowania, to z reguły mamy do czynienia z terminem procesowym, a jeżeli przed jego wszczęciem, to z terminem materialnym. Do terminów prawa materialnego można zakwalifikować terminy do dochodzenia uprawnienia administracyjnego lub do podjęcia czynności służącej zachowaniu takiego uprawnienia. Ich uchybienie uniemożliwia skuteczne domaganie się przyznania tego uprawnienia lub dalszego z niego korzystania (M. Wincenciak, Przedawnienie w polskim prawie administracyjnym, WKP 2019, LEX/el).
Omawiany termin niewątpliwie stanowi zdarzenie, z upływem którego wszczęcie postępowania staje się niemożliwe, a w konsekwencji tego rolnik traci uprawnienie do uzyskania pomocy.
W orzecznictwie problem odróżnienia terminu prawa materialnego od terminu o charakterze procesowym zajmował się NSA w uchwale z 29 października 2012r., sygn. akt II GPS 3/12 (ONSAiWSA 2013/1/2), w której stwierdził, że: "Jeżeli termin (jego niezachowanie) ma wpływ na sytuację materialnoprawną podmiotu, którego dotyczy, przez to, że np. powoduje wygaśnięcie lub ograniczenie jego praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym, to mamy do czynienia z terminem materialnym. Z kolei terminy procesowe są terminami dotyczącymi czynności procesowych, podejmowanych przez podmioty postępowania administracyjnego (sądowego) w celu wywołania określonych skutków dla tego postępowania (procesu)".
Z kolei w wyroku z 15 lipca 2008r., sygn. akt II GSK 256/08 NSA zwrócił uwagę, że: "Istotnym kryterium rozróżnienia rodzaju terminu na gruncie konkretnej sprawy powinno być to, czy jego uchybienie wyłącza, lub nie, powstanie stosunku prawnego materialnego, czy też ogranicza się jedynie do bezskuteczności procesowej czynności, co może dopiero wpływać na sytuację materialnoprawną jednostki". W wyroku z 3 czerwca 2014r., sygn. akt II GSK 560/13 NSA przyjął natomiast, że przez termin prawa materialnego należy rozumieć "ustanowiony przepisem prawa materialnego termin do dokonania określonej czynności niezwiązanej z toczącym się postępowaniem administracyjnym" (analogicznie w wyroku NSA z 4 marca 2011r., sygn. akt II GSK 71/10).
W orzecznictwie zaznaczono również, że o charakterze danego przepisu i terminu nie przesądza w jakim akcie normatywnym się on znajduje, zwłaszcza w sytuacji, gdy taki akt obok przepisów prawa materialnego zawiera też przepisy proceduralne. Miarodajne będą bowiem zawsze przedmiot i treść tego przepisu (zob. wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z 24 listopada 1994r., sygn. akt SA/Ka 1230/94). Przy czym przepisy prawnomaterialne miałyby regulować bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne oraz wynikające z nich roszczenia (nakładanie obowiązków lub przyznawanie uprawnień), zaś przepisy procesowe jako normy instrumentalne określać drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z przepisów materialnych (zob. wyrok WSA w Warszawie z 14 grudnia 2010r., sygn. akt V SA/Wa 1750/10 oraz wyrok WSA w Krakowie z 12 lutego 2013r., sygn. akt III SA/Kr 496/12).
Mając na uwadze powyższe kryteria oraz dorobek orzecznictwa bez wątpienia uznać należy, że termin do złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej, o którym mowa w § 13zo ust. 3 rozporządzenia z 27 stycznia 2015r., jest terminem prawa materialnego, kształtującym uprawnienie do możliwości uzyskania pomocy finansowej. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Instytucja przywrócenia terminu znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do terminów procesowych ustanowionych dla dokonywania czynności procesowych przez strony i innych uczestników postępowania. Nie mają natomiast charakteru przywracalnego terminy prawa materialnego. W razie uchybienia terminu materialnego, co do którego ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia terminu, administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (por. wyrok NSA z 13 maja 2009r., sygn. akt II GSK 898/08, wyrok NSA z 26 maja 2020r., sygn. akt II OSK 3027/19 wraz z przywołanymi tam orzecznictwem i poglądami doktryny).
Skoro sporny termin jest terminem materialnym, zatem nie mógł mieć do niego zastosowania art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., ponieważ przepis ten odnosi się jedynie do terminów procesowych. Przeciwne stanowisko zostało skrytykowane w doktrynie przedmiotu jako podważające nie tylko istotę i funkcję terminów prawa materialnego, ale także ratio ich ustanowienia w poszczególnych dziedzinach prawa administracyjnego, a ponadto jako nadużywające technicznych przepisów procesowych do korygowania norm prawa materialnego (por. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 57). Regulacje zawarte w rozdziale 10 k.p.a. odnoszą się wyłącznie do terminów ustanowionych treścią kodeksu postępowania administracyjnego (por. R.Stankiewicz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, str. 527).
W odniesieniu do sposobu obliczania terminu i jego przedłużenia w związku z sytuacją, gdy termin miałby zakończyć się w sobotę bądź dzień ustawowo wolny od pracy, również wskazuje się, że dotyczy to wyłącznie terminów procesowych, nie zaś tych, które są zaliczane do terminów prawa materialnego. Ich upływ bowiem powoduje określony skutek "w rezultacie samego upływu czasu kalendarzowego". Dokonanie określonej czynności później nie może prowadzić do wydłużenia takiego terminu (por. J. Wegner (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Warszawa 2019, art. 57). Także w orzecznictwie Sądów administracyjnych zaprezentowano pogląd, w świetle którego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o sposobie liczenia terminów prawa procesowego, nie mają zastosowania do terminów prawa materialnego (por. wyrok NSA z 22 grudnia 2010r., sygn. akt II GSK 14/10). W wyroku z 29 sierpnia 2014r., sygn. akt II SA/Gl 433/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że art. 57 i następne k.p.a. odnoszą się jedynie do terminów proceduralnych, o czym świadczy jednoznacznie oznaczony w art. 1 zakres przedmiotowy kodeksu. Tym samym przepis ten (a także dalsze, w tym możliwość przywrócenia uchybionego terminu) nie może odnosić się do terminów o charakterze materialnym, po upływie których czynność nie może być skutecznie dokonana i których przywrócenie nie jest prawnie możliwe.
Poglądy te, popiera Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Tym samym do materialnego terminu określonego w przepisach § 13zo ust. 3 rozporządzenia nie może być stosowany art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.
Ponadto, zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2022r., poz. 2157), jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Przepis § 13zo ust. 3 rozporządzenia stanowi w rozumieniu art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR przepis odrębny, w związku z czym wyłączał on stosowanie art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.
Zdaniem NSA nie jest sprzeczne z wartościami konstytucyjnymi ustanawianie terminów prawa materialnego w akcie podustawowym, o ile regulacja taka nie przekracza upoważnienia zawartego w ustawie. Analizowane rozporządzenie Rady Ministrów z 27 stycznia 2015r. zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 4 ust. 6 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym, Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres i sposoby realizacji zadań wymienionych w ust. 1, w tym warunki i tryb udzielania wsparcia w ramach tych zadań, mając na względzie priorytety polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi i rynków rolnych oraz efektywne wykorzystanie środków finansowych. Według Słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, tryb – to ustalony porządek, zwyczaj załatwiania określonych spraw, metoda postępowania (https://sjp.pwn.pl/ doroszewski/tryb;5509007.html). Wielki Słownik Języka Polskiego definiuje słowo "tryb" jako określony sposób działania lub przeprowadzania czegoś (https://wsjp.pl/haslo/podglad/38958/tryb). Regulacja rozporządzenia wprowadzająca termin na złożenie wniosku o pomoc finansową i przewidująca określony sposób jego obliczania znajduje się w granicach ww. delegacji ustawowej, odnosi się bowiem do trybu udzielania wsparcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2024r., sygn. akt I GSK 262/23).
W konsekwencji należy zatem uznać, że nieprawidłowy był pogląd Sądu I instancji, że zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.
Uznając zatem zasadność zarzutów skargi kasacyjnej i stwierdzając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz w oparciu o art. 151 tej ustawy skargę M. J. oddalił.
Jednocześnie uwzględniając okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.