I GSK 453/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-30
NSArolnictwoWysokansa
płatności unijnerolnictwosiła wyższanadzwyczajne okolicznościterminypostępowanie administracyjneARiMRskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną rolnika, który spóźnił się ze złożeniem wniosku o płatności unijne z powodu tymczasowego aresztowania, nie wykazując jednak spełnienia wymogów formalnych dotyczących zgłoszenia 'siły wyższej'.

Rolnik złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jego skargę na postanowienie ARiMR o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie płatności unijnych. Skarżący argumentował, że tymczasowe aresztowanie stanowiło 'siłę wyższą' lub 'nadzwyczajną okoliczność', która usprawiedliwiała opóźnienie w złożeniu wniosku. NSA uznał, że choć aresztowanie może być uznane za nadzwyczajną okoliczność, skarżący nie spełnił wymogów formalnych dotyczących zgłoszenia tej okoliczności organowi w wymaganym terminie oraz nie przedstawił odpowiednich dowodów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M.W. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę na postanowienie Dyrektora ARiMR o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Skarżący kasacyjnie podnosił zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, argumentując, że jego tymczasowe aresztowanie (od kwietnia 2018 r. do grudnia 2019 r.) stanowiło 'siłę wyższą' lub 'nadzwyczajną okoliczność' w rozumieniu przepisów UE, co powinno usprawiedliwiać opóźnienie w złożeniu wniosku o płatności. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, zważył, że choć aresztowanie może być uznane za nadzwyczajną okoliczność, która pozwala na złożenie wniosku w późniejszym terminie, skarżący nie spełnił kluczowych wymogów formalnych. Mianowicie, nie zgłosił tej okoliczności organowi w ciągu 15 dni roboczych od ustania przyczyny opóźnienia oraz nie przedstawił odpowiednich dowodów potwierdzających zarówno sam areszt, jak i zachowanie terminu na zgłoszenie. Sąd podkreślił, że ciężar udowodnienia tych faktów spoczywa na stronie, a w tym przypadku wniosek wpłynął prawie trzy miesiące po ustaniu aresztowania, bez wymaganej dokumentacji. W związku z tym, mimo że wyrok WSA mógł być błędnie uzasadniony w pewnych aspektach, NSA oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną, uznając, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, tymczasowe aresztowanie może być uznane za nadzwyczajną okoliczność, jednakże strona musi spełnić wymogi formalne dotyczące zgłoszenia tej okoliczności organowi w określonym terminie i przedstawić odpowiednie dowody.

Uzasadnienie

NSA uznał, że aresztowanie może stanowić nadzwyczajną okoliczność, ale skarżący nie wykazał, że zgłosił ją organowi w wymaganym 15-dniowym terminie od ustania przyczyny opóźnienia ani nie przedstawił wymaganych dowodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

Rozporządzenie 640/2014 art. 13 § 1

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

Opóźnienie w złożeniu wniosku o płatność, przekraczające 25 dni, skutkuje niedopuszczalnością wniosku, chyba że wystąpiły przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W takich przypadkach wniosek jest dopuszczalny, o ile został zgłoszony w terminie 15 dni roboczych od ustania przyczyny opóźnienia i udokumentowany.

Rozporządzenie 640/2014 art. 4 § 2

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

Przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności należy zgłaszać na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

u.p.w.s.b. art. 21 § 1, 2, 3

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Pomocnicze

Rozporządzenie 1306/2013 art. 2 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania, zarządzania i monitorowania wspólnej polityki rolnej

Katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest otwarty; przykładowo wymienia się śmierć beneficjenta, długoterminową niezdolność do wykonywania zawodu, klęskę żywiołową, zniszczenie budynków, chorobę, wywłaszczenie.

u.p.w.s.b. art. 3 § 1, 2, 3

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Do postępowań w sprawach indywidualnych stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne. Wyłączono art. 7 i 77 § 1 K.p.a.

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądamiami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie wykazał spełnienia wymogów formalnych dotyczących zgłoszenia nadzwyczajnej okoliczności (aresztowania) organowi w terminie 15 dni roboczych od ustania przyczyny opóźnienia. Skarżący nie przedstawił odpowiednich dowodów potwierdzających zarówno okres tymczasowego aresztowania, jak i zachowanie 15-dniowego terminu na zgłoszenie. Nawet jeśli aresztowanie jest nadzwyczajną okolicznością, opóźnienie w złożeniu wniosku (prawie 3 miesiące od ustania aresztu) bez spełnienia wymogów formalnych skutkuje oddaleniem skargi.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego, że aresztowanie samo w sobie usprawiedliwia złożenie wniosku po terminie, bez spełnienia wymogów formalnych. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania bez wykazania 'istotnego' wpływu na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu

Skład orzekający

Małgorzata Grzelak

przewodniczący

Piotr Piszczek

sprawozdawca

Marek Sachajko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów UE dotyczących siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w kontekście płatności rolnych, a także wymogów formalnych związanych ze zgłaszaniem takich zdarzeń."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów UE i polskiej ustawy o płatnościach bezpośrednich. Kluczowe jest spełnienie wymogów formalnych, a nie tylko samo zaistnienie zdarzenia losowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są formalne wymogi proceduralne nawet w sytuacjach losowych (aresztowanie) przy ubieganiu się o środki unijne. Pokazuje też, że 'siła wyższa' nie zwalnia z obowiązku działania.

Aresztowanie nie usprawiedliwia spóźnienia z wnioskiem o unijne dopłaty. Rolnik musi pamiętać o formalnościach.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 453/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Marek Sachajko
Piotr Piszczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 733/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-01-13
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 1 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 1, 2, 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 733/20 w sprawie ze skargi M.W. na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 9 lipca 2020 r. nr 119/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od W.W. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 733/20 oddalił skargę M.W. (dalej: strona, skarżący) na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi (dalej: Dyrektor ARiMR) z 9 lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. Podstawę wydanego orzeczenia stanowił art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1 p.p.s.a. – wniosła strona, a zaskarżając wyrok w całości zażądała jego uchylenia i wydania orzeczenia reformatoryjnego z jednoczesnym uchyleniem wydanych w sprawie postanowień; postulowano także zasądzenie na rzecz strony od organu kosztów postępowania wedle norm przepisanych.
Wyrokowi zaś zarzucono:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 13 ust. 1 akapit 1 i 3 w zw. z art. 4 ust. 1 akapit 1 i ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dn. 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (dalej: "Rozporządzenie") w zw. z art. 21 ust. 1 i 3 ustawy z dn. 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wystąpienie "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności", o których mowa w art. 4 Rozporządzenia, skutkuje tym, że złożenie wniosku w dodatkowym 25-dniowym terminie, o którym mowa w art. 13 ust. 1 akapit 3 Rozporządzenia, nie skutkuje obniżeniem płatności, o którym mowa w art. 13 ust. 1 akapit 1 Rozporządzenia, natomiast złożenie wniosku po upływie tego 25-dniowego terminu jest w każdym wypadku niedopuszczalne, podczas gdy ww. przepisy należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wystąpienia przypadku "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności", złożenie wniosku dopuszczalne jest w każdym czasie, byleby nastąpiło w określonym w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia 15-dniowym terminie na zgłoszenie wystąpienia ww. okoliczności;
2) w konsekwencji powyższego, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 zdanie 1 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę orzeczniczą polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że organ pierwszego stopnia był uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn", a co było następstwem dokonania wadliwej wykładni ww. przepisów prawa materialnego, przy czym gdyby nie doszło do ww. uchybienia, Sąd I instancji musiałby stwierdzić, że termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności podlega przywróceniu w trybie art. 4 ust. 2 Rozporządzenia, co oznacza, że postępowanie może być co do zasady wszczęte i nie zachodzą "inne przyczyny" uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania;
3) ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 i art.106 § 3 p.p.s.a. polegające na przyjęciu – wbrew jednoznacznej treści zaskarżonych postanowień oraz pomimo nieprzeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego – że Skarżący kasacyjny uchybił terminowi określonemu w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia oraz nie wykazał zaistnienia przesłanki "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności", podczas gdy kwestie te nie były przedmiotem postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym z uwagi na aprioryczną odmowę wszczęcia postępowania przez organy – przy czym skutkiem tego naruszenia było nieprawidłowe i przedwczesne uznanie, że w sprawie administracyjnej nie zaszły przesłanki przywrócenia terminu do złożenia wniosku o płatności.
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia.
Organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od strony na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Pismem z 20 stycznia 2022 r. wniesiono uzupełnienie skargi kasacyjnej w obszarze argumentacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju, rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r.; sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15, niepublikowane).
W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom.
W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Poza kognicją Sądu II instancji pozostają zarzuty nr 2i 3 petitum skargi kasacyjnej gdyż w obu przypadkach wskazano na naruszenie przepisów postępowania "które miało wpływ na wynik sprawy". Tymczasem ustawodawca (vide art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wymaga aby ten wpływ był "istotny", co winno wynikać zarówno z samego zarzutu, jak i jego uzasadnienia (vide art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Należy również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski dowodowe skarżącej kasacyjnie uznając, że przedstawione dokumenty były znane stronie na wcześniejszym etapie postępowania i mogły zostać przez nią przedłożone już na etapie postępowania przed organem.
Przechodząc natomiast do oceny zarzutu nr 1 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym stwierdza, że podziela stanowisko zawarte w wyroku NSA z 27 października 2021 r. sygn. akt I GSK 558/21 w którym dokonano wykładni art. 13 ust.1 akapit 3 rozporządzenia Komisji nr 640/2014. Przypomnieć zatem należy, że w myśl art. 13 ust. 1 akapit 1 rozporządzenia nr 640/2014 z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 akapit 3 jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.
Dalej zauważyć trzeba, że art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 przewiduje, że do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: śmierć beneficjenta (lit. a); długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu (lit. b); poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym (lit. c); zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym (lit. d); choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw (lit. e); wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku (lit. f).
Z treści powołanego przepisu wynika, że katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest katalogiem otwartym, co wynika z użytego przez prawodawcę zwrotu "w szczególności". Dodatkowo można wskazać, że z orzecznictwa Trybunału wynika (v. przykładowo orzeczenie TSUE w sprawie C-28/20 wraz przytoczonym tam orzecznictwem), że aby uznać, iż okoliczności związane z określonymi zdarzeniami można zakwalifikować, jako nadzwyczajne, konieczne jest spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek. Pierwsza przesłanka polega na tym, że powiązane zdarzenie nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danej strony postępowania (w tym przypadku producenta rolnego/beneficjenta). Druga przesłanka polega na tym, że zdarzenie nie podlega skutecznej kontroli tejże strony (tu: producenta rolnego/beneficjenta) ze względu na charakter lub źródło owego zdarzenia.
W świetle powyższego, w ocenie NSA, przypadek aresztowania producenta rolnego/beneficjenta stanowi nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Jeżeli producent rolny jest osobą prawną to aresztowanie osoby, która ma uprawnienie do podejmowania decyzji w tym podmiocie nie może być oceniane inaczej. Wskazany przypadek, podobnie, jak na przykład choroba rolnika mogą trwać dłużej niż 25 dni. Zatem Wnioskodawca znajdujący się w takiej sytuacji - to jest w warunkach siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności – nie powinien ponosić konsekwencji opóźnienia, nawet jeśli to opóźnienie jest dłuższe niż 25 dni. Nie powinien być więc pozbawiony płatności z tego powodu. Zatem bazując tylko na przypadku wskazanym przez prawodawcę w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 – długoterminowej niezdolności producenta rolnego/beneficjenta do wykonywania zawodu należy stwierdzić, że dokonując wykładni art. 13 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 640/2014 należy przyjąć, że jeżeli opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, a przyczyną takiego opóźnienia jest nadzwyczajna okoliczność bądź siła wyższa, to rolnik ubiegający się o pomoc finansową nie powinien być pozbawiony tej pomocy. Taka interpretacja jest zbieżna z interpretacją, jaką przedstawiono w zarzucie kasacyjnym. Nie ulega przy tym wątpliwości (co zresztą nie jest kontestowane w sprawie przez żadną ze stron oraz Sąd I instancji), że termin do złożenia wniosku o płatność jest terminem prawa materialnego a więc jego przywrócenie nie jest możliwe. Jednakże nie można pomijać, że przepis art. 13 ust. 1 akapit 1 rozporządzenia nr 640/2014 odwołuje się do wyjątków w postaci przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4. To z kolei ma dalsze konsekwencje. Mianowicie, jeżeli występuje – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – przypadek nadzwyczajnej okoliczności, złożenie wniosku jest dopuszczalne w każdym czasie, byleby nastąpiło to w określonym w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, 15-dniowym terminie do zgłoszenia wystąpienia ww. okoliczności.
Odnotować zatem należy, że w myśl przywołanego art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Tak więc zaistnienie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności należy zgłosić organowi w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Podkreślić przy tym należy, że warunkiem nieodzownym tego zgłoszenia jest udokumentowanie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również wykazanie zachowania 15-dniowego terminu, o którym mowa w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014.
W okolicznościach faktycznych tej sprawy skarżący kasacyjnie tych warunków nie spełnił, co powinien zauważyć na podstawie akt sprawy Sąd I instancji, czego jednak nie uczynił. Wadliwość ta może być jednak skorygowana na podstawie art. 184 p.p.s.a., zdanie drugie gdyż NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
W aktach sprawy znajduje się wniosek strony o dopłaty z 17 marca 2020 r., we wniosku tym zawarta jest informacja, że skarżący kasacyjnie był tymczasowo aresztowany w okresie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r. Dalej w dokumencie tym wskazano, że od chwili uchylenia aresztu wnioskodawca przebywał na zwolnieniu z uwagi na traumę związaną z pobytem w areszcie. Podkreślić w tych okolicznościach należy, że areszt tymczasowy zakończył się 24 grudnia 2019 r., zaś wniosek opatrzony został datą 17 marca 2020 r., a wpłynął do organu 20 marca 2020 r. Zatem wpływ wniosku do organu nastąpił prawie po trzech miesiącach od ustania przypadku sanującego uchybienie terminu. W ocenie NSA, nie ma znaczenia to, jak twierdzi strona, że organ wiedział o tymczasowym aresztowaniu skarżącego kasacyjnie, gdyż zgodnie w omawianym przepisem strona jest zobowiązana do udokumentowania siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności i to w terminie 15 dni od dnia ustania przyczyny opóźnienia. Tym samym jest też zobowiązana do udokumentowania zachowania 15-dniowego terminu.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dotyczącego postępowania w sprawie przyznania płatności, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Natomiast w ust. 3 tego artykułu ustawodawca przewidział, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały więc wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów.
Do wniosku strony o płatności z 17 marca 2020 r. nie załączono dokumentów, o których mowa w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, a więc nie załączono postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, jak i postanowienia lub postanowień o przedłużeniu tego aresztu. Z dokumentów tych wynikałby niewątpliwie okres tymczasowego aresztowania strony postępowania, czyli czas trwania okoliczności sanującej opóźnienie w złożeniu wniosku o płatności. Nie załączono też dokumentów, które świadczyłyby o zachowaniu przez skarżącego kasacyjnie 15-dniowego terminu, o którym mowa w omawianym art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI