I GSK 446/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-24
NSAAdministracyjneWysokansa
dotacje celowezadania zleconesamorząd terytorialnywojewodabezczynność organusąd administracyjnysąd powszechnyprawo finansoweustawa o dochodach jst

NSA uchylił postanowienie WSA odrzucające skargę miasta na bezczynność wojewody w sprawie przekazania dotacji celowych, uznając właściwość sądu administracyjnego do rozpoznania takiej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę miasta na bezczynność wojewody w przedmiocie przekazania dotacji celowych, uznając sprawę za cywilną. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie, stwierdzając, że skarga na bezczynność organu w zakresie przekazania dotacji celowych na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej mieści się w kognicji sądów administracyjnych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Miasta G. od postanowienia WSA w Gliwicach, które odrzuciło skargę miasta na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie przekazania dotacji celowych na realizację zadań zleconych. WSA uznał, że dotacje celowe mają charakter cywilnoprawny, a prawo do dochodzenia należności przysługuje wyłącznie przed sądem powszechnym na podstawie art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd wskazał, że przekazanie dotacji celowej przez wojewodę jest czynnością materialno-techniczną, a odmowa jej przekazania lub przekazanie w niepełnej wysokości może być przedmiotem skargi na bezczynność organu do sądu administracyjnego. NSA uchylił zaskarżone postanowienie WSA, uznając, że błędnie zinterpretował on przepisy i odrzucił skargę z powodu braku właściwości sądu administracyjnego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Skarga na bezczynność organu w przedmiocie przekazania dotacji celowych na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej mieści się w kognicji sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Przekazanie dotacji celowej przez wojewodę jest czynnością materialno-techniczną. Odmowa jej przekazania lub przekazanie w niepełnej wysokości stanowi naruszenie prawa administracyjnego i może być przedmiotem skargi na bezczynność organu do sądu administracyjnego, a nie wyłącznie powództwa cywilnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

ustawa o dochodach art. 49 § 1

Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

ustawa o dochodach art. 49 § 5

Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

ustawa o dochodach art. 49 § 6

Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

Stanowi podstawę do dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami przed sądem powszechnym w przypadku niepełnego lub nieterminowego przekazania dotacji.

Dz.U. 2021 poz 1672 art. 49 § 1

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych, w tym skargi na bezczynność.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

pkt 4 - akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

pkt 8 - skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 58 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy odrzucenia skargi.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 37 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ufp art. 129

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

ufp art. 2 § 8

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarga na bezczynność organu w zakresie przekazania dotacji celowych na zadania zlecone mieści się w kognicji sądu administracyjnego. Przekazanie dotacji jest czynnością materialno-techniczną, a nie decyzją administracyjną. Możliwość zaskarżenia bezczynności organu do sądu administracyjnego jest odrębnym trybem od dochodzenia należności przed sądem powszechnym.

Odrzucone argumenty

Dotacje celowe na zadania zlecone mają charakter cywilnoprawny, a ich dochodzenie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym. Skarga na bezczynność organu w tym zakresie jest niedopuszczalna z powodu braku właściwości sądu administracyjnego.

Godne uwagi sformułowania

przekazanie dotacji celowej przez wojewodę nie wymaga decyzji lub zawarcia umowy, jest to czynność materialnotechniczna skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna skarga kasacyjna jest zasadna czynność materialno-techniczna akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnienia wynikającego z przepisu prawa

Skład orzekający

Bogdan Fischer

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu administracyjnego do rozpoznawania skarg na bezczynność organów w zakresie przekazywania dotacji celowych na zadania zlecone."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekazywania dotacji celowych na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego, które rozstrzyga o właściwości sądu w sporach między samorządami a organami administracji publicznej dotyczących finansowania zadań zleconych.

Sąd administracyjny czy powszechny? Kluczowe rozstrzygnięcie w sprawie dotacji dla samorządów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 446/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
658
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 421/22 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2022-12-02
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1672
art. 49 ust. 1
Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Miasta G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r. sygn. akt III SAB/Gl 421/22 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Miasta G. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie przekazania dotacji celowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Gl 421/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę Miasta [...] na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie nieprzekazania dotacji na realizację zadań zleconych.
Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 18 czerwca 2021 r. ([...]) w związku z rozpoczęciem prac nad projektem ustawy budżetowej na rok 2022 Miasto [...] przedłożyło do Wojewody Śląskiego informację dotyczącą potrzeb finansowych na dotację celową z budżetu państwa m.in. na zadania zlecone gminie w roku 2022.
Wojewoda Śląski pismem z dnia 20 października 2021 r. Nr [...] w sprawie planu dotacji celowych dla [...] na 2022 rok poinformował, że Miastu [...] przyznano środki na działanie 7.3.2.1 w wysokości 251.113,00 zł, w tym na wynagrodzenia nie więcej niż 129.293,00 zł. Jednocześnie decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 20 października 2021 r. nr [...] ustalono wskaźniki dotacji celowych na 2022 rok oraz kwotę dochodów planowanych do odprowadzenia do budżetu państwa z tytułu realizacji zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.
Miasto [...] pismem z dnia 31 grudnia 2021 r. ([...]) poinformowało Wojewodę Śląskiego, iż do prawidłowej realizacji zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w tym zakresie konieczne jest zwiększenie planu o kwotę 370.666,00 zł dotacji celowej. Dlatego na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 1672), dalej "ustawa o dochodach", Miasto [...] wniosło o zwiększenie planu i przekazanie dla miasta [...] dodatkowo dotacji celowej w wysokości 17.148.501,00 zł, na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, które będą realizowane w 2022 roku.
W odpowiedzi Wojewoda Śląski wydał decyzję z dnia [...] marca 2022 roku Nr [...] w sprawie planu dotacji celowych dla miasta [...] na 2022 rok (pismo z 11.03.2022 Nr [...]) miastu przyznano środki w wysokości 136.159,00 zł. Poinformował również, że decyzją z dnia 11 marca 2022 r. Nr [...] zwiększono w planie dotacji celowej skarżącej na 2022 rok, zgodnie z załączonym wyciągiem z ww. decyzji. Zwiększenia planu dotacji celowej na 2022 rok dotyczą środków pochodzących z ustawy budżetowej na rok 2022 i przeznaczone są dla gmin na realizację zadania z zakresu administracji rządowej polegającego na wprowadzaniu wniosków do CEIDG w związku z ustawą z 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 541). Ponadto Wojewoda Śląski pismem z dnia 14 marca 2022 r., poinformował skarżącego, że nie jest w stanie pokryć zwiększonych kosztów wykonywania zadań zleconych.
Następnie skarżący działając na podstawie art. 52 § 1 i § 2 oraz art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej "p.p.s.a.", w związku z art. 49 ust. 1 ustawy o dochodach oraz art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 poz. 735 z poźn. zm.). dalej "k,p,a,", wniósł ponaglenie na brak przekazania w terminie przez Wojewodę Śląskiego dotacji za okres od 1.01.2022 r. do 31.03.2022 r.
Odpowiadając na ponaglenie, Wojewoda Śląski w piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r. wskazał, że nie ma możliwości przyznania w ustawie budżetowej na 2022 r. gminie [...] dodatkowych środków w wysokości 371 961,54 zł na realizację zadań w obszarze tzw. spraw obywatelskich za okres 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r.
Ponadto Minister Finansów pismem z dnia 18 lipca 2022 r., poinformował skarżącego, że czynność wojewody - dysponenta środków określonych w ustawie budżetowej - polegająca na ustaleniu planu wydatków, nie jest czynnością, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stwierdzającą w indywidualnej sprawie administracyjnej uprawnienie skarżącej do otrzymania dotacji celowej w określonej kwocie na określony cel. Dlatego też w analizowanym stanie faktycznym nie mają zastosowanie przepisy k.p.a. o ponagleniu, a żądanie merytorycznego rozpatrzenia ponaglenia jest bezprzedmiotowe.
Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. W skardze tej zarzucił Wojewodzie Śląskiemu naruszenie art. 49 ust. 1 ustawy o dochodach poprzez nieprzekazanie dotacji w wysokości
zapewniającej realizację wskazanych dla każdej kwoty dotacji zadań zleconych i wniósł o zobowiązanie Wojewody Śląskiego do przekazania dotacji celowych na realizację zadań zleconych w brakujących kwotach.
Sąd I instancji postanowieniem z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Gl 421/22 skargę odrzucił. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd przywołał przepisy p.p.s.a. regulujące zakres działania sądów administracyjnych i mając na uwadze przedmiot zaskarżenia - bezczynność w przekazaniu dotacji w wysokości zapewniającej realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, uznał, że nie mieści się ona w zakresie spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 49 ustawy o dochodach, jednostka samorządu terytorialnego wykonująca zadania zlecone z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami otrzymuje z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację tych zadań. Kwoty dotacji celowych, o których mowa w ust. 1, ustala się zgodnie z zasadami przyjętymi w budżecie państwa do określania wydatków podobnego rodzaju. Dotacje celowe, o których mowa w ust. 1 art. 49 ustawy o dochodach, są przekazywane przez wojewodów, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, na zasadach określonych w odrębnych przepisach i to w sposób umożliwiający pełne i terminowe wykonanie zleconych zadań – ust. 5 art. 49 ustawy o dochodach. W przypadku niedotrzymania warunku określonego w ust. 5, jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych, w postępowaniu sądowym (art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach). Sąd I instancji powołując się między innymi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r. sygn. akt SK 12/99, uchwalę tego Sądu z 25 stycznia 1995 r. (W. 14/94, OTK w 1995 r., cz. I, poz. 19), wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2004 r. sygn. akt II CK 64/03 (LEX nr 172798) uznał, że dotacje celowe na zadania zlecone mają charakter cywilny. Przepis art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach, stwarza samodzielną podstawę do wystąpienia z pozwem o zapłatę na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, której zlecono wykonanie zadania z zakresu administracji rządowej, gdy przekazana dotacja celowa nie zapewnia pełnego i terminowego wykonania zadań zleconych. Sąd I instancji mając na uwadze treść art. 177 Konstytucji, w powiązaniu z art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach, stwierdził, że skoro w tym ostatnim przepisie mowa jest o postępowaniu sądowym bez wyraźnego jednoznacznego odesłania do postępowania przed sądem administracyjnym, a jednocześnie ze stanowiska orzecznictwa i doktryny wynika cywilnoprawny charakter świadczenia należnego jednostce samorządu terytorialnego z tytułu przekazania dotacji celowej w nieprawidłowej wysokości lub z opóźnieniem, skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna.
Skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Gl 421/22 złożyło Miasto [...] , które zaskarżonemu postanowieniu zarzuciło:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) naruszenie art 58 § 1 pkt 1 w związku z art 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 4 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy dotyczyła ona bezczynności Wojewody Śląskiego w zakresie niewykonania czynności przekazania dotacji, a więc czynności "innej niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.; naruszenie to miało wpływ wynik sprawy, gdyż gdyby WSA w Gliwicach prawidłowo zakwalifikował czynność, której w terminie nie wykonał Wojewoda, nie odrzuciłby skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, ale rozpoznałby sprawę merytorycznie
2) naruszenie art 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art 49 ust 6 w związku z ust 5 ustawy o dochodach poprzez ich błędną wykładnię, zgodnie z którą w przypadku nieprzekazania jednostce samorządu terytorialnego w terminie dotacji na realizację zadania zleconego z zakresu administracji rządowej, jednostce tej przysługuje wyłącznie droga sądowa przed sądem powszechnym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA w Gliwicach prawidłowo zinterpretował te przepisy, doszedłby do wniosku, że w przypadku nieprzekazania dotacji możliwe jest zarówno powództwo do sądu powszechnego, jak i skarga na bezczynność organu, który dotacji miał udzielić
II. naruszenie prawa materialnego: art 49 ust 1, 5 i 6 ustawy o dochodach w związku z art 106 i art 126 ustawy o finansach publicznych poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że stanowią one jedynie podstawę do formułowania roszczenia o charakterze cywilnoprawnym, a nie rodzą administracyjnoprawnego obowiązku terminowego przekazania dotacji, którego niewykonanie może być przedmiotem skargi na bezczynności organu.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r. w całości oraz rozpoznanie skargi zgodnie z art 188 p.p.s.a., zobowiązanie Wojewody Śląskiego do przekazania dotacji celowych na realizację zadań zleconych w wymienionych w skardze kasacyjnej kwotach, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w powyższym zakresie, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zasądzenie od Wojewody Śląskiego na rzecz Miasta [...] zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, prawidłowa wykładnia art. 49 ustawy o dochodach prowadzi do wniosku, że jednostka samorządu terytorialnego może domagać się przekazania jej środków na realizację zadania zleconego zarówno przed jego realizacją, jak i po tej realizacji. Roszczenie o zwrot środków w przypadku zrealizowanego zadania stanowi przedmiot sprawy cywilnej o zapłatę, które to roszczenie ma bezpośrednią podstawę w art. 49 ust. 6 ustawy. Natomiast trybem właściwym do domagania się przekazania dotacji na zadanie, które ma być zrealizowane, jest ponaglenie i skarga na bezczynność, realizowane na drodze administracyjnej. Tryb ten wynika z faktu, iż przekazanie dotacji na zadania zlecone następuje na podstawie czynności materialno-technicznej. W tym zakresie nie wydaje się żadnych decyzji administracyjnych, ani nie zawiera umów dotacyjnych. A więc organ (dysponent części budżetowej], który nie przekazuje dotacji, popada w bezczynność, która może być zwalczana środkami przewidzianymi w prawie administracyjnym. Co więcej, w przypadku gdy zadanie nie zostało jeszcze zrealizowane, jest to jedyna droga domagania się przekazania dotacji.
Pismem z dnia 8 maja 2023 r. Miasto [...] ponadto dodał, że za możliwością zastosowania trybu przewidzianego w art. 49 ustawy o dochodach oraz skargi na bezczynność organu skierowanej do sądu administracyjnego przemawia różnica rodzaju i skutku, jakie wywołują orzeczenia wydane przez sąd powszechny i sąd administracyjny w przypadku rozstrzygnięć pozytywnych dla jednostki samorządu terytorialnego. W postępowaniu cywilnym wyrok zasądzający świadczenie stanowi tytuł egzekucyjny od Skarbu Państwa zasądzonej kwoty, która stanowi równowartość środków własnych przeznaczonych przez jednostkę samorządu terytorialnego na wykonanie zadania zleconego z zakresu administracji rządowej. Natomiast jeżeli sąd administracyjny stwierdzi bezczynność organu w wykonaniu czynności materialno- technicznej (o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) wówczas zobowiązuje organ do dokonania tej czynności w określonym terminie oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 p.p.s.a).
W ocenie Miasta [...], wobec tego, że postępowania cywilne i sądowoadministracyjne prowadzą do wskazanych wyżej różnych rozstrzygnięć, nie ma między nimi konkurencji, ani kolizji. Oznacza to, że możliwość wszczęcia sprawy o zapłatę przed sądem powszechnym nie oznacza niedopuszczalności orzekania przez sąd administracyjny o bezczynności organu niewykonującego czynności materialno- technicznej.
Organ, pismem z dnia 17 maja 2023 r., podkreślił, że w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 49 ust. 5 i 6 ustawy o dochodach, ustawodawca przewidział dochodzenie ewentualnych niedoborów dotacji celowych na drodze cywilnoprawnej. Zaprezentowany przez skarżącego tok rozumowania, w którym to podstawę do wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu ma stanowić "różnica rodzaju i skutku, jakie wywołują orzeczenia wydane przez sąd powszechny i sąd administracyjny w przypadku rozstrzygnięć pozytywnych dla jednostki samorządu terytorialnego" jest nie do przyjęcia. Dotacja celowa przekazywana jednostkom samorządu terytorialnego na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej jest świadczeniem o charakterze cywilnoprawnym i tym samym właściwym do rozpoznania tego rodzaju sprawy jest wyłącznie sąd powszechny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę na bezczynność na podstawie art. 58 § 1 pkt 1) p.p.s.a. prezentując stanowisko, że przedmiot skargi nie należy do właściwości sądu administracyjnego. To rozstrzygnięcie jest wynikiem błędnej wykładni i zastosowania przepisów art. 49 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, regulujących wysokość i przekazywanie dotacji na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej oraz art. 129 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.), dalej "ufp". Sąd I instancji dokonując bowiem interpretacji wzmiankowanych przepisów doszedł do przekonania, że w sprawie, której przedmiotem jest skarga na bezczynność Wojewody Śląskiego polegająca na nieprzekazaniu przyznanej dotacji na wykonanie zadań zleconych właściwej jednostce samorządu terytorialnego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego a jedynie roszczenie o zapłatę dotacji celowych przed sądem cywilnym.
Tymczasem art. 49 ust. 5 i ust. 6 ustawy o dochodach, ma zastosowanie w wypadkach przekazania dotacji w niepełnej wysokości lub z uchybieniem terminu ustawowego a także w razie przekazania ustalonych w budżecie dotacji niezapewniającej właściwej realizacji zadań. Zgodnie bowiem z art. 49 ust. 1, 5 i 6 ustawy o dochodach, j.s.t. otrzymują dotacje celowe z budżetu państwa w wysokości zapewniającej realizację zadań zleconych. W przypadkach, gdy kwota dotacji nie zapewnia pełnej i terminowej realizacji zadania, jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych.
Jednostka samorządu terytorialnego wykonująca zadania zlecone z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami otrzymuje z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację tych zadań. Kwoty dotacji celowych ustala się zgodnie z zasadami przyjętymi w budżecie państwa do określania wydatków podobnego rodzaju. Dotacje celowe są przekazywane przez wojewodów (...). Dotacje celowe powinny być przekazywane w sposób umożliwiający pełne i terminowe wykonanie zlecanych zadań. Z przepisów tych wynika, że przekazanie dotacji celowej przez wojewodę nie wymaga decyzji lub zawarcia umowy, jest to czynność materialnotechniczna. Inaczej mówiąc, jest to pierwszy etap postępowania przekazania dotacji na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej oparty o konstrukcje administracyjnoprawne. Przekazując dotację na realizację określonych zadań wynikających z przepisów odrębnych, organ dotacyjny musi najpierw określić (ustalić) kwotę przekazywanej dotacji stosując określoną metodę jej określenia (ustalenia) według zasad przyjętych w budżecie państwa do określenia wydatków podobnego rodzaju. Skoro finansowane zadania stanowią zadania z zakresu zadań administracji rządowe, to organ dotacyjny (dysponent części budżetowej – art. 2 pkt 8 ufp) ma uprawnienie i obowiązek wyceny konkretnego zadania. Wycena ta musi uwzględniać zasadę, że wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad: uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów; optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Dopiero po określeniu (ustaleniu) kwoty dotacji następuje jej przekazanie przez wojewodę jednostce samorządu terytorialnego, jednostka samorządu terytorialnego otrzymuje z budżetu państwa dotację celową w wysokości zapewniającej realizację zadania. Artykuł 49 ust. 6 ustawy o dochodach jest przepisem prawa materialnego kształtującym sytuację prawną jednostki samorządu terytorialnego po zakończeniu pierwszego etapu postępowania: przekazania dotacji na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami przysługuje, kiedy do wykonania zleconych jednostce samorządu terytorialnego zadań nie wystarczyły środki jej przekazane z budżetu państwa. Na podstawie tego przepisu jednostka samorządu terytorialnego może żądać różnicy pomiędzy kwotą, jaka rzeczywiście była potrzebna dla pełnego ich wykonania, a wysokością przekazanej dotacji. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę roszczenia o zapłatę kwoty rzeczywiście potrzebnej do pełnego wykonania zadań zleconych. Ma on zastosowanie w wypadkach: przekazania przyznanej dotacji w niepełnej wysokości, tj. mniejszej niż prawidłowo obliczona przez organ dotacyjny; przekazania przyznanej dotacji z uchybieniem terminu ustawowego; przekazania dotacji w wysokości niezapewniającej właściwej realizacji zadań.
Należy przy tym podkreślić, że roszczenie przyznane jednostce samorządu terytorialnego nie ma charakteru odszkodowawczego, nie jest zatem konieczne wykazanie bezprawności działania dysponenta dotacji lub powstania szkody po stronie jednostki samorządu terytorialnego.
Niewątpliwie z art. 49 ust. 5 ustawy o dochodach wynika zakres kontroli sądowej wysokości przyznanej dotacji i to sprawowanej przez sądy powszechne, która przysługuje – jak już podkreślono - tylko co do tego, czy wysokość przekazanej dotacji celowej wystarcza na pełne i terminowe wykonanie zleconych zadań. Art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach stanowi zaś, że jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych, w postępowaniu sądowym. Powyższe oznacza więc również, że spod kontroli sądowej wymyka się wysokość kwot przeznaczonych w budżecie państwa na dotacje celowe oraz przyjęte w tym budżecie zasady określania wydatków podobnego rodzaju (art. 49 ust. 3 u.d.j.s.t. i art. 129 ufp) – tak np. wyrok SN z dnia 18 stycznia 2018 r., V CSK 144/17, Lex nr 2475062.). Natomiast gwarancję ochrony interesów finansowych gmin realizujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej stanowi, przyznane jednostce samorządu terytorialnego w art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach, prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami. W sytuacji bowiem, gdy dla wykonania zleconych tej jednostce zadań, przekazane jej z budżetu państwa środki są niewystarczające, może ona na podstawie tego przepisu skutecznie żądać różnicy pomiędzy kwotą, jaka rzeczywiście była potrzebna dla pełnego ich wykonania, a wysokością przekazanej dotacji. Przepis ten stanowi przy tym samodzielną podstawę roszczenia o zapłatę kwoty rzeczywiście potrzebnej do pełnego wykonania zadań zleconych. Jak już powiedziano wcześniej, ma on zastosowanie zarówno w wypadkach przekazania przyznanej dotacji w niepełnej wysokości lub z uchybieniem terminu ustawowego, jak i przekazania ustalonych w budżecie dotacji w wysokości niezapewniającej właściwej realizacji zadań (por. wyrok SN z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt I CSK 94/18, Lex nr 2652348).
Tym niemniej wzmiankowany przepis art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach, nie dotyczy sytuacji w której nie przekazano w ogóle ustalonej w budżecie dotacji na zapewnienie właściwej realizacji zadań zleconych a taka sytuacja zachodzi w sprawie objętej skargą do Sądu I instancji na bezczynność Wojewody Śląskiego. Należy też wskazać, że pismo dysponenta części budżetowej odmawiające przekazania dotacji celowych na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone odrębnymi ustawami jednostkom samorządu terytorialnego, jest aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnienia wynikającego z przepisu prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4) p.p.s.a. Jest zewnętrznym działaniem władczym o charakterze publicznoprawnym skierowanym do indywidualnego adresata dotyczącym uprawnienia określonego w prawie powszechnie obowiązującym (otrzymanie z budżetu państwa dotacji celowej w wysokości zapewniającej realizację zadania zleconego z zakresu administracji rządowej; zadania zleconego ustawą), podlegającym kontroli sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 (...).
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
Wobec odrzucenia skargi Miasta [...] na bezczynność Wojewody Śląskiego wyłącznie ze względu na brak kognicji sądu administracyjnego do rozpoznania tejże skargi, co jak wskazano, było wadliwym działaniem WSA w Gliwicach, Sąd ten ponownie rozpoznając przedmiotową skargę uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu i przeprowadzi ponowną ocenę zasadności wniesionej skargi na bezczynność również w aspekcie jej ewentualnej niedopuszczalności z innych przyczyn (niż brak kognicji), czego na obecnym etapie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI