I GSK 442/24

I GSK 442/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Grzegorz Dudar
Małgorzata Grzelak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Ke 494/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 2 pkt 1-4, art. 20 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 494/23 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 12 września 2023 r. nr 9013-2023-004577 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz M. C. 1120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 494/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej powoływany jako sąd pierwszej instancji) oddalił skargę M. C. (dalej powoływany jako strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej powoływany jako Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) z 12 września 2023 r., nr 9013-2023-004577, w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
Oddalając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. WSA podzielił stanowisko organu, iż zarówno Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Końskich (organ I instancji) jak i Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach (organ II instancji) w sposób prawidłowy przeprowadzili postępowanie administracyjne oraz prawidłowo ocenili zgromadzony w nim materiał dowodowy, ustalając, iż skarżący nie posiadał tytułu prawnego do działki ewidencyjnej nr [...], znajdującej się w miejscowości K., gmina [...], a w skutek złożenia zarówno przez skarżącego, jak i współwłaścicielkę nieruchomości – E. P., wniosku o płatności do przedmiotowej działki, M. C. nie jest uprawniony do uzyskania wnioskowanej płatności.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję, w sytuacji, w której organ naruszył w toku postępowania art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dokonując nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, że M. C. nie był dzierżawcą działki nr [...] położonej w L. i zaniechując podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydając decyzji jedynie w oparciu o dowody z zeznań świadka E. P., podczas gdy drugi ze współwłaścicieli spornej nieruchomości, tj. Z. B., potwierdził, że skarżący od około 2012 r. roku jest dzierżawcą działki nr [...] położonej w L. na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej pomiędzy nim a obojgiem współwłaścicieli. która to umowa nigdy nie została wypowiedziana;
co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia:
b) art. 7 ust. 1 i 2 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: k.c.) poprzez odmowę przyznania płatności na rok 2022 r. z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego przesłanki posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, podczas gdy zgodnie z ustawową definicją posiadania skarżący jako dzierżawca był posiadaczem zależnym nieruchomości, a jego posiadanie nie było w żaden sposób kwestionowane co najmniej do jesieni 2022 r., kiedy to E. P. w sposób bezprawny naruszyła posiadanie skarżącego;
c) art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 336 k.c. – poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu, iż zgormadzony w sprawie materiał dowodowy, bez wątpliwości ukazuje, iż w dniu 31 maja 2022 roku wyłącznym posiadaczem działki nr [...] w miejscowości L. był skarżący, a więc grunty te spełniały wszelkie przesłanki do uwzględnienia ich w złożonym wniosku o płatności;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. – poprzez błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego polegającą na uznaniu, że tytuł prawny jest niezbędnym elementem do uzyskania płatności systemowej, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia niniejszych przepisów, prowadzi do wniosku, iż tytuł prawny winien być wykazywany jedynie w specyficznych stanach faktycznych, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. – poprzez błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego polegającą na przyjęciu, że w sytuacji, gdy nie budzi żadnych wątpliwości fakt użytkowania działki oraz udzielenia zgody na jej użytkowanie przez jednego ze współwłaścicieli, zgoda drugiego ze współwłaścicieli jest warunkiem przyznania płatności.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Ponadto, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., skarżący oświadczył, iż zrzeka się rozprawy. Na podstawie art. 200 w związku z art. 205 w związku z art. 193 p.p.s.a. skarżący wniósł o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Organ nie skorzystał z prawa udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
W piśmie z 12 czerwca 2024 r. skarżący, na podstawie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci: oświadczenia E. P. w formie aktu notarialnego z [...] maja 2024 roku, rep. A nr [...] – na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości (E. P.) umowy dzierżawy zawartej przez Z. B. ze skarżącym, posiadania przez skarżącego tytułu prawnego do nieruchomości w dniu składania wniosku o płatność.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie z zarzutów są usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach.
W odniesieniu do sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie wszystkie ze wskazanych przepisów k.p.a. znajdowały zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu, a zatem nie mogły one zostać naruszone.
W art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustawodawca postanowił, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1538/18, LEX nr 2771551, a także wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 710/17, LEX nr 2424917). Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także – do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1331/18, LEX nr 2725735). Organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1367/18, LEX nr 2725693).
Tym samym z postępowania dotyczącego przyznania płatności bezpośrednich, w tym płatności dla młodych rolników zostały wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prane, np. w zakresie przedstawienia dowodów świadczących o uprawnieniu strony do wnioskowanych płatności. Nie mógł zatem w przedmiotowym postępowaniu zostać przez organy naruszony wskazany w zarzutach kasacyjnych art. 7 k.p.a.
W myśl zaś art. 3 ust. 2 ustawy – w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się (pkt 4). Z ust. 2 przytoczonego artykułu wynika zaś, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że w postępowaniu przed organami ARiMR ustawodawca dokonał modyfikacji obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie tylko zasady prawdy obiektywnej (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.) ale i zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.).
Z mocy bowiem art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy "organ zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się".
Należy jednak podkreślić, że ustawodawca w k.p.a. dokonał rozróżnienia pomiędzy rozpatrzeniem materiału dowodowego a jego oceną. O ile zatem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. dotyczący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie mają zastosowania w sprawie, tak zasada swobodnej oceny dowodów – wyrażona w art. 80 k.p.a. – już tak. Zgodnie z tymże przepisem, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zarzut naruszenia powyższego przepisu został sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, poprzez błędną ocenę przedłożonego przez skarżącego materiału dowodowego, sprowadzającą się do niezasadnego przyjęcia, że skarżący nie był dzierżawcą działki o nr [...] położonej w L.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy zarzut należało uznać za częściowo zasadny, bowiem słusznie podnosi skarżący, że organy ARiMR, co błędnie zaaprobował sąd pierwszej instancji, dokonały nieprawidłowej, dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Podkreślić należy, że z uzasadnienia decyzji zaskarżonej do sądu pierwszej instancji wynika, że organy ARiMR przyjęły, iż skarżącemu nie należy się wnioskowana płatność bowiem, mimo iż użytkował rolniczo sporną działkę, to nie wykazał, aby na dzień 31 maja 2022 r. posiadał tytuł prawny do tejże działki. Zdaniem organów, same twierdzenia skarżącego, że dzierżawił sporną działkę na podstawie ustnej umowy zawartej ze współwłaścicielem (Z. B.), przy jednoznacznych zaprzeczeniach istnienia powyższej umowy ze strony innego współwłaściciela (E. P. – byłej małżonki Z. B.) było niewystarczające dla wykazania tytułu prawnego do spornej działki w 2022 r. Zdaniem organów takim dowodem nie może być wyrok Sądu Rejonowego w S. z [...] maja 2023 r. nakazujący E. P. zaniechania naruszania posiadania działki nr [...] jak również to, że za lata wcześniejsze do spornej działki były skarżącemu przyznawane płatności.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena zgromadzonych w sprawie dowodów narusza zasadę swobodnej ich oceny, szczególnie wobec wątpliwej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie dokonanej przez organy ARiMR, a zaaprobowanej przez sąd pierwszej instancji. Dlatego też w dalszej części uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny dokona łącznego rozpoznania wskazanego zarzutu naruszenia przepisu postępowania, w związku ze wskazanymi w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego, z uwagi na ich komplementarny charakter względem siebie. Płatności bezpośrednie udzielane mogą być jedynie osobom, które faktycznie, rzeczywiście użytkują dane grunty rolne, a nie tylko dysponującym tytułem prawnym do zadeklarowanych gruntów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podczas wykładni pojęcia "posiadanie" użytego przez prawodawcę krajowego, należy uwzględniać podstawowe warunki przyznawania tego rodzaju płatności określone przez prawo wspólnotowe.
W związku z powyższym należy przyjąć, iż warunkiem przyznania płatności jest prowadzenia działalności rolniczej na deklarowanych działkach. Płatność jest udzielana do działek rolnych, na których prowadzona jest działalność rolnicza. Istotą płatności jest więc pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Sama możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie.
Pojęcie posiadania gruntów rolnych na gruncie przepisów normujących zasady przyznawania pomocy finansowej rolnikom było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W wyrokach NSA z 22 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1235/22 i I GSK 1236/22, wskazano, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (por. także np. z wyrokami NSA: z 19 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 830/21; z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 577/22). Z tego wynika, iż pojęcie posiadania gruntów rolnych dla celów ubiegania się o pomoc ma swoisty zakres.
Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając jednolite w tym względzie stanowisko prezentowane w judykaturze sądów administracyjnych, stwierdza, że gdy mamy do czynienia z rolnikiem faktycznie użytkującym dane działki rolne (tzw. kwalifikujące się hektary), niebędące własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej, w sytuacji gdy nie mamy do czynienia z konfliktem krzyżowym, brak jest podstaw prawnych do ustalania, czy ów rolnik posiada tytuł prawny do deklarowanych działek. Wskazania w tym miejscu wymaga, że art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, bowiem w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są »w dyspozycji« jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu (pkt 1 sentencji oraz pkt 45 uzasadnienia wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r., C-216/19). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że powoływany w ramach rozpoznawanej sprawy ww. wyrok TSUE zapadł na tle specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, w tym dotyczącej nabycia gruntów przez właściciela, który złożył wniosek o płatność (v. pkt 20 i nast. uzasadnienia ww. orzeczenia). Nie mniej istotne jest, a czego nie dostrzegły organy ARiMR jak i sąd pierwszej instancji, że w wyroku TSUE C-216/19 Trybunał wskazał także, iż "(...) art. 15 ust. 2 rozporządzenia delegowanego nr 639/2014 stanowi, iż w przypadku gdy kwalifikujący się hektar jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności złożonego przez dwóch lub więcej wnioskodawców, decyzja, komu należy przyznać uprawnienie do płatności, opiera się na kryterium, kto korzysta z uprawnień do podejmowania decyzji w odniesieniu do wykonywanej działalności rolniczej oraz kto czerpie korzyści i ponosi ryzyko finansowe związane z tą działalnością" (pkt 42 uzasadnienia). Kryteria te zaś wynikają z pkt 50 i nast. wyroku z dnia 14 października 2010 r., C-61/09, (EU:C:2010:606), który to wyrok wskazany jest w motywie 16 ww. rozporządzenia delegowanego. Jednak, zdaniem TSUE, wyrok ów został wydany w odniesieniu do sytuacji faktycznej charakteryzującej się istnieniem stosunków i powiązań prawnych między różnymi osobami, które mogły twierdzić, że mają w swojej dyspozycji różne grunty, których dotyczyła sprawa (zob. pkt 43 uzasadnienia). Stwierdzając natomiast, że sprawa, w której zadano pytanie prejudycjalne jest odmienna od tej, która była przedmiotem wyroku C-61/09 (zob. pkt 44 uzasadnienia), wskazał na wyżej przytoczoną in extenso interpretację dyspozycji art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013.
W sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie płatności występuje jeden rolnik posiadający numer identyfikacyjny w krajowym systemie producentów rolnych, który jest w posiadaniu na dzień 31 maja danego roku wymaganej powierzchni kwalifikowanego obszaru, a jednocześnie deklarowane działki nie są własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej (art. 20 ust. 4 ustawy), brak jest podstaw do odmowy przyznania tych płatności nawet wówczas, gdyby owo posiadanie było bez tytułu prawnego, czy posiadania w złej wierze (por. tezę wyroku NSA z 22 września 2022 r., sygn. akt I GSK 1235/22). Powołane przepisy wymagają by rolnik spełniał następujące warunki: posiadał grunty rolne, posiadał co do nich uprawnienia decyzyjne w zakresie ich rolniczego użytkowania, odnosił korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na tych gruntach oraz ponosił ryzyko finansowe odnośnie prowadzonej tam działalności rolniczej.
Mając na względzie dotychczasowe uwagi dotyczące specyfiki pojęcia posiadania na gruncie przepisów regulujących pomoc dla rolników, a także wynikające z wyroku TSUE C-216/19 możliwe różne (z uwagi na okoliczności faktyczne oraz prawne) rozumienie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 1307/2013 uznać należało, że organy powinny rozważyć czy w sprawie rzeczywiście znajduje zastosowanie interpretacja ww. przepisu wyrażona w wyroku TSUE C-216/19 oraz ocenić ewentualne istnienie wymogu dysponowania przez skarżącego tytułem prawnym do nieruchomości w kontekście przepisów art. 20 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy. W tym ostatnim aspekcie zauważyć trzeba, że na gruncie przywołanych przepisów ustawy tytuł prawny do działki rolnej wymagany jest w przypadkach gdy jest ona własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej (we wcześniejszym stanie prawnym: działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa). W innych przypadkach tytuł taki wymagany nie jest. Rozstrzygając ponownie sprawę niniejszą, organ ARiMR dokona prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, indywidualizując go w odniesieniu do przedmiotu postępowania i płatności, o którą skarżący się ubiegał.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że nie ma konieczności uzyskania zgody na piśmie od wszystkich współwłaścicieli na przyznanie płatności w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy nie budzi wątpliwości w czyim posiadaniu zależnym była działka objęta wnioskiem o płatność. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem z poczynionych w sprawie przez organy ustaleń faktycznych wynika, że na dzień 31 maja 2022 r. sporna działka o nr [...] znajdowała się w posiadaniu skarżącego, była przez niego użytkowana rolniczo, zaś wyłącznym powodem odmowy przyznania płatności było, w sytuacji złożenia wniosku o płatność odnośnie tej działki również przez współwłaściciela (p. E. P), niewykazanie przez skarżącego tytułu prawnego do tejże działki.
Odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącego, zawartego w piśmie procesowym z 12 czerwca 2024 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia E. P. w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 2024 roku, rep. A nr [...] – na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości (E. P.) umowy dzierżawy zawartej przez Z. B. ze skarżącym, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uregulowane nim postępowanie dowodowe ma charakter wyjątku, jego zastosowanie musi przeto być rozumiane zawężająco. Celem art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Może on mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych. Przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.
W okolicznościach faktycznych tej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne oddalenie złożonego wniosku dowodowego z uwagi, iż powyższe oświadczenie p. E. P. zostało złożone już po wydaniu przez Dyrektora ARiMR decyzji w II instancji (12 września 2023 r.) jak i wydaniu zaskarżonego wyroku przez sąd pierwszej instancji (21 grudnia 2023 r.). Sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego (art. 133 § 1 p.p.s.a.) a zatem powyższy dokument nie mógł być wzięty pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji. Tym niemniej, ponownie rozpoznając sprawę, Dyrektor ARiMR dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń Z. B. o zawarciu ze skarżącym ustnej umowy dzierżawy oraz wyroku Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny z [...] maja 2023 r., sygn. akt [...], nakazującego E. P. zaniechanie naruszeń posiadania działki o nr [...], uwzględnią również złożone przez E. P. oświadczenie (v. akt notarialny z [...] maja 2024 r., rep. A nr [...]), jako mogące mieć wpływ na spełnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu wnioskowanej płatności.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu. Ponieważ zaktualizowały się określone przepisem art. 188 p.p.s.a. przesłanki rozpoznania skargi skarżącego na zaskarżoną decyzję, skarga została uznana za zasadną, co skutkowało jej uwzględnieniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i uchyleniem zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor ARiMR powinien, biorąc pod uwagę zawartą powyżej ocenę prawną, dokonać ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego regulujących zasady przyznawania wnioskowanej przez skarżącego płatności. Wydane rozstrzygnięcie powinno też zostać prawidłowo uzasadnione, ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964) na które złożyły się wpis od skargi (200 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia oddalającego skargę (100 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego za reprezentowanie go przed sądem pierwszej instancji (480 zł) oraz sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (240 zł).