Orzeczenie · 2025-07-16

I GSK 427/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-07-16

NSAubezpieczenia społeczneWysokansa

ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenie należnościZUSciężar dowodusytuacja majątkowasytuacja rodzinnasytuacja zdrowotnaskarga kasacyjnaNSA

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym dowolnej oceny materiału dowodowego, niewyczerpującego zebrania dowodów oraz naruszenia przepisów dotyczących obowiązku informacyjnego organu. Zarzucił również naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania za niezasadne. Sąd podkreślił, że zgodnie z przepisami, ciężar dowodu wykazania przesłanek umorzenia należności (stanu majątkowego, rodzinnego, zdrowotnego) spoczywa na wnioskodawcy, a nie na organie. NSA stwierdził, że organ prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy i nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd wskazał, że nawet trudna sytuacja finansowa czy zdrowotna nie obliguje organu do umorzenia należności, gdyż decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. NSA oddalił również zarzut naruszenia prawa materialnego, stwierdzając, że organ i sąd I instancji prawidłowo zinterpretowały przepisy dotyczące umorzenia składek i zastosowały je do ustalonego stanu faktycznego. Sąd nie uwzględnił wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentu, uznając, że nie było potrzeby wyjaśniania istotnych wątpliwości. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną i odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ciężar dowodu po stronie wnioskodawcy, uznaniowy charakter decyzji ZUS.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy spraw o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne. Interpretacja przepisów dotyczących oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej.

Zagadnienia prawne (4)

Czy ciężar dowodu wykazania przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne spoczywa na wnioskodawcy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, ciężar dowodu wykazania przesłanek umorzenia należności z tytułu składek spoczywa na wnioskodawcy.

Uzasadnienie

Przepisy dotyczące umorzenia składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia) nakładają na wnioskodawcę obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy, rodzinny i zdrowotny nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki. Umorzenie jest wyjątkiem od zasady obowiązku opłacania składek.

Czy organ administracji publicznej ma obowiązek zbierania dowodów na okoliczność istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia przesłanek umorzenia, gdyż to wnioskodawca ma wykazać te przesłanki.

Uzasadnienie

Zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nie nakłada na ZUS obowiązku aktywnego zbierania dowodów w celu wykazania przesłanek umorzenia, ponieważ to strona ma wykazać spełnienie tych przesłanek.

Czy odmowa umorzenia należności składkowych przez ZUS, pomimo trudnej sytuacji finansowej lub zdrowotnej wnioskodawcy, stanowi naruszenie prawa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa umorzenia nie stanowi naruszenia prawa, jeśli organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i uzasadnił swoją decyzję, a wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek umorzenia.

Uzasadnienie

Decyzja w przedmiocie umorzenia składek ma charakter uznaniowy (użycie słów 'mogą być umarzane', 'może'). Nawet obiektywnie trudna sytuacja nie obliguje organu do umorzenia, o ile decyzja jest uzasadniona i nie nosi znamion dowolności.

Czy sąd administracyjny w postępowaniu kasacyjnym może dopuścić dowody uzupełniające?

Odpowiedź sądu

Tak, ale tylko w sytuacji, gdy zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ lub sąd I instancji, co prowadzi do istotnych wątpliwości.

Uzasadnienie

Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. jest dopuszczalne, gdy wyjaśnia istotne wątpliwości i nie przedłuża nadmiernie postępowania. W NSA jest to możliwe głównie w przypadku uwzględnienia zarzutów procesowych dotyczących wadliwego ustalenia stanu faktycznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku, który utrzymał w mocy decyzję ZUS o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Przepisy (22)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

rozporządzenie art. 3 § § 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 1 § § 1