I GSK 427/22

I GSK 427/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/
Izabella Janson
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gd 809/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-10-26
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3, art. 9 w zw. z art. 10 w zw. z art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1 w zw. z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 §1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28 ust. 2 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 809/21 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2021 r. nr UP-154/2021 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) wyrokiem z 26 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 809/21, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę J. G. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego: organem lub ZUS) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i wnosząc o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w toku postępowania kasacyjnego, powiększonych o kwotę podatku od towarów i usług, wskazując, że nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a. w art. 193 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 7 Szpitala Marynarki Wojennej z Przychodnią SPZOZ za okres od 20 czerwca 2017 r. do 28 czerwca 2017 r. – celem wykazania szczególnej sytuacji zdrowotnej oraz bytowo-majątkowe, z powodu której skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137; dalej zwanej: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej zwanej: k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji, podczas gdy nie miało miejsca wyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony dowolnie, w szczególności:
– dokonano niewłaściwej oceny, że przedłożone w sprawie dokumenty nie dowiodły, że uiszczenie należności z tytułu składek, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki, podczas gdy ww. dokumenty prowadziły do wywiedzenia z nich takiego wniosku;
– nie dokonano właściwego wyjaśnienia oraz oceny sytuacji rodzinnej skarżącego, wskazując, że skarżący powinien korzystać z pomocy żony, podczas gdy skarżący faktycznie nie posiada możliwości skorzystania z takiej pomocy, bowiem mieszka wspólnie ze swoją 96-letnią matką, którą się opiekuje;
– nie dokonano właściwej oceny, że obecna sytuacja zdrowotna skarżącego nie przesądza o tym, że skarżący nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań, podczas gdy właściwe rozważenie materiału dowodowego doprowadziłoby do takiego wniosku;
– dokonano niewłaściwej oceny sytuacji majątkowo-bytowej skarżącego, podczas gdy jej właściwa ocena prowadziłaby do wniosku, że zaistniały podstawy do umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.; dalej zwanej: u.s.u.s.) w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. poz. 1365; dalej zwanego: rozporządzeniem);
2. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo, że nie zebrano i nie rozważono wyczerpująco całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w szczególności:
– nie wyjaśniono właściwie sytuacji rodzinnej skarżącego, wskazując, że skarżący powinien korzystać z pomocy żony, podczas gdy skarżący nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, ale mieszka wspólnie ze swoją matką mającą 96 lat, którą się opiekuje;
– nie wyjaśniono właściwie wszystkich okoliczności odnoszących się do sytuacji zdrowotnej skarżącego, tymczasem właściwe zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w tym zakresie doprowadziłoby do ustalenia, że skarżący z tej przyczyny nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań;
– nie wyjaśniono właściwie sytuacji majątkowo-bytowej skarżącego, podczas gdy jej właściwa ocena prowadziłaby do wniosku, że zaistniały podstawy do umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.o.s. w zw. z § 3 rozporządzenia;
3. art. 1 §1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.c. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a., przez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji, podczas, gdy sąd administracyjny nie odniósł się do wszystkich wskazanych przez skarżącego zarzutów względem zaskarżonej decyzji, która to została wydana przy uchybieniu szczególnym obowiązkom informacyjnym, jakie spoczywały na organie względem skarżącego;
4. art. 1 §1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.c. przez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo, że nie zebrano i nie rozważono wyczerpująco całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, tj. nie ustalono wysokości kosztów egzekucyjnych, jakie skarżący będzie musiał ponieść w toku postępowania egzekucyjnego, tj. nie ustalono okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.;
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, przez oddalenie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, na skutek błędnego uznania, że organ prawidłowo stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek na podstawie wskazanych powyżej przepisów, a w konsekwencji niewłaściwe uznanie, że brak jest podstaw do zastosowania wskazywanych w sprawie przepisu art. 28 ust. 2 i 3a ww. ustawy w zw. z § 3 ww. rozporządzenia.
Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
W zakresie naruszenia przepisów postępowania, skarżący zarzucił sądowi I instancji naruszenie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadniając te zarzuty skarżący stwierdził, że w sprawie nie miało miejsca zebranie i wyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony dowolnie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe zarzuty są niezasadne.
Ustosunkowując się do nich, należy przypomnieć, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1 – 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (wyroki NSA z: 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 31/13; 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie.
Kontrolując stanowisko sądu I instancji, który w powyższym zakresie nie dostrzegł naruszenia przez ZUS przepisów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należało z takim stanowiskiem. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, na podstawie zgromadzonych dowodów, w tym oświadczeń skarżącego dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej zasadnie przyjął, że nie zachodziły względem skarżącego przesłanki umożliwiające umorzenie należności. Przyjąć zatem należało, że skarżący tak w zarzutach skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu, skutecznie nie podważył poczynionych przez organy ustaleń jak i dowolności ich oceny.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 2 530,09 zł netto, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2 300,00 zł, w tym z tytułu kosztów leczenia w wysokości 1 500,00 zł oraz innych 800,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne w bankach z miesięczną ratą w wysokości 472,20 zł oraz u komornika w miesięcznej wysokości 1 095,48 zł, miesięcznie reguluje kwotę w wysokości 1 567,68 zł, nie posiada nieruchomości, ruchomości, innych praw majątkowych i wierzytelności. Skarżący wskazał, że poprawa sytuacji materialnej nastąpi w momencie jak komornik nie będzie egzekwował kwoty 1 095,48 zł miesięcznie, poinformował, że choruje oraz, że przeszedł zawał i udar.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sytuacja zdrowotna skarżącego nie została oceniona właściwie tak przez organy jak i sąd I instancji.
W zasadzie skarżący kasacyjnie wiąże zarzuty naruszenia przepisów postępowania z przekroczeniem zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Treść tego zarzutu oraz argumentacja podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazują, że skarżący w istocie nie kwestionuje samych ustaleń stanu faktycznego, lecz wyraża przekonanie, że jego ocena powinna skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji w zakresie odmowy umorzenia należności skarżącego.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. ZUS zgromadził materiał dowodowy, w oparciu o który dokonał ustalenia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Na podstawie tych ustaleń dokonano oceny zasadności i możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ocena ta dokonywana jest w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet obiektywnie trudna sytuacja rodzinna, finansowa czy zdrowotna nie obliguje organu do przyznania wnioskowanej ulgi płatniczej. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Aby tego uniknąć organ musi, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnić swoje stanowisko, odnosząc je do ustalonych okoliczności faktycznych oraz rodzaju i charakteru dochodzonej należności publicznoprawnej. Treść argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji ZUS dowodzi, że nie jest ona rozstrzygnięciem dowolnym i nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Również sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo przeanalizował ustalony przez organ stan faktyczny oraz treść uzasadnienia decyzji. Dokonał też własnej analizy ustalonych elementów stanu faktycznego. Ponadto, jak wcześniej wskazano to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. A zatem twierdzenie skarżącego kasacyjnie, że dodatkowe dowody przedstawione przed sądem I instancji ukazują, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył wyczerpująco materiału dowodowego jest bezpodstawne. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania (udowodnienia), że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie (zob. wyroki NSA z: 31 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 871/22; 13 lipca 2023 r. sygn. akt I GSK 1230/22; 13 września 2023 r. sygn. akt I GSK 2131/19).
Dalej wskazać należy, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Skarżący kasacyjnie jedynie kontestuje oceny sądu I instancji w tym zakresie, nie wykazując jakie błędy logiczne sąd popełnił.
To co jednak istotne jest z punktu widzenia zarzutów naruszenia przepisów postępowania to wykazanie, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, przez wpływ należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu I instancji. Przy czym ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy (zob. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 174.). Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest zatem jednoczesne stwierdzenie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc wykazanie, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. Wpływ ten należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania (por. m. in. wyroki NSA z: 23 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 41/17; 14 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2480/17). W realiach tej sprawy w skardze kasacyjnej nie wykazano, że zarzucane uchybienia, czy to w zakresie oceny sytuacji zdrowotnej, rodzinnej (prowadzenie oddzielnych gospodarstw i fakt zamieszkiwania z matką), jak również brak ustalenia prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku na podstawie tytułu wykonawczego z 8 września 2020 r. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podnieść również należy, na co uwagę zwrócił sąd I instancji, że deklarowane wydatki strony są wyższe od jego dochodów w wysokości 3 625,57 zł. Niewiarygodne oświadczenie majątkowe skarżącego w powyższym zakresie nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, co w świetle powyższych rozważań, obciążać musi skarżącego jako osobę ubiegającą się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 1 §1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.c. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. Artykuł 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, żeby skarżący kasacyjnie dysponował jeszcze argumentami lub dowodami, które byłyby istotne z punktu widzenia oceny przesłanek umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 1 – 3 i ust. 3a u.s.u.s. Ewentualne naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. nie miało zatem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Odnosząc się do ostatniego zarzutu naruszenia przepisów postępowania (pkt 1.4. petitum skargi kasacyjnej) wskazać należy, że zamieszczona w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6 definicja przez wyliczenie pojęcia całkowitej nieściągalności zawiera rozmaite podstawy uzasadniające stwierdzenie tej przesłanki. Ostatnią z nich jest uregulowana w punkcie 6, to jest stan, w którym "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". W celu zbadania występowania tej przesłanki należy porównać koszty egzekucji z danymi dotyczącymi majątku i dochodów zobowiązanego. Wymaga to jednak poczynienia stosownych ustaleń, których – wbrew skardze kasacyjnej – dokonano. Wyjaśniono to, że skarżący posiada nadający się do egzekucji majątek w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 4 381,95 zł brutto, jak również to, że prowadzone czynności egzekucyjne są skuteczne, bowiem w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę 6 005,06 zł. Słusznie zatem sąd I instancji wskazał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie została przez skarżącego spełniona.
Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia – zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zarówno organ, jak i sąd I instancji prawidłowo odczytali treść wskazanego przepisu. Nie doszło również do błędu subsumcji, gdyż ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. W ustalonym stanie faktycznym organ może bowiem umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale może również odmówić umorzenia tych należności. Odmowa ich umorzenia, a więc rozstrzygnięcie sprawy niezgodne z oczekiwaniami skarżącego, ale zgodne z hipotezą i dyspozycją wskazanej normy prawnej nie oznacza naruszenia tego przepisu przez jego błędną wykładnię lub braku jego zastosowania.
Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący formułując postawiony zarzut, mimo że dotyczył on naruszenia przepisów prawa materialnego, w istocie kwestionuje dokonaną przez organ ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można skutecznie powoływać się na zarzut błędnego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (por. wyroki NSA z: 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12; 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyroki NSA z: 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2328/11; 14 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2173/11). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2391/11).
Skoro zaś stan faktyczny w niniejszej sprawie nie został podważony, to należało przyjąć, że okoliczności sprawy kształtują się w ten sposób, jak opisał sąd I instancji. W konsekwencji sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności dające podstawy do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.
Natomiast odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 7 Szpitala Marynarki Wojennej z Przychodnią SPZOZ za okres od 20 czerwca 2017 r. do 28 czerwca 2017 r., należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Kluczową przesłanką przeprowadzenia takiego dowodu jest wyjaśnienie istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym sprawy. Należy jednak mieć na uwadze, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne, jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się ww. istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zaistniała.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Jednocześnie uwzględniając okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.