I GSK 395/23

I GSK 395/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 393/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-12-02
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7 i 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 3 pkt 6, art. 28 ust. 3a i 3b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del.WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 393/22 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2022 r., nr UP-135/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Da. P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 393/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę D. P. (dalej zwanej "skarżącą") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego "ZUS", "organem" lub "Zakładem") z 15 lutego 2022 r., nr UP-135/2022 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.
W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości, a następnie rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie. Jednocześnie wniosła o zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego od organu na rzecz skarżącej, w tym koszów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a.") poprzez błędne uznanie przez Sąd, iż organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, tymczasem ustalenia te były błędne, gdyż wynikały z wyciągnięcia przez organ błędnych wniosków sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania, iż:
1) ubezpieczona uzyskuje poza rentą dodatkowe dochody, które pozwalałyby jej na spłatę zadłużenia i że posiada majątek, który może pozwolić na spłatę zadłużenia, tymczasem ubezpieczona oprócz renty rodzinnej nie uzyskuje dochodów, w zakupie niektórych podstawowych środków utrzymania pomagają jej dzieci, a ponadto posiadany przez nią majątek ma taki charakter, iż wątpliwa jest skuteczność ewentualnej egzekucji z niego;
2) iż skarżąca nie wykazała, że egzekucja należności pociągnęłaby dla niej zbyt ciężkie skutki, podczas gdy skarżąca wykazała, że jedynym wartościowym majątkiem, jaki posiada, to nieruchomość, która jednak stanowi jej miejsce zamieszkania i jedyną spuściznę życia i przy jej obecnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej egzekucja z tej nieruchomości, wobec ciężkiej choroby nowotworowej, znacznego stopnia niepełnosprawności i niezdolności skarżącej do samodzielnej egzystencji, byłaby dla skarżącej zbyt dolegliwa i pociągnęłaby dla skarżącej zbyt ciężkie skutki;
2. naruszenie prawa materialnego – art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423; dalej zwanej "u.s.u,s."), poprzez błędne niezastosowanie wskutek błędnego założenia przez Sąd, iż nie można przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tymczasem z okoliczności sprawy wynika, że egzekucja należności okaże się bezskuteczna;
3. naruszenie prawa materialnego – art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej zwanego "rozporządzeniem MGPiPS"), poprzez błędnie niezastosowanie wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd, iż:
1) ubezpieczona posiada majątek, który może pozwolić na spłatę zadłużenia, tymczasem posiadany przez nią majątek ma taki charakter, iż wątpliwa jest skuteczność egzekucji z niego;
2) bardzo ciężka sytuacja zdrowotna ubezpieczonej nie uzasadnia zastosowania ww. przepisu w świetle tego, iż posiada ona składniki majątku, tymczasem Sąd nie uwzględnił, iż przesłanką zastosowania ww. przepisów jest wykazanie, iż sytuacja (majątkowa lub rodzinna) dłużnika jest taka, iż nie pozwala na opłacenie należności, gdyż ich opłacanie pociągnęłoby dla zobowiązanego zbyt ciężkie skutki i taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem egzekucja z majątku skarżącej, a w szczególności z nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania ubezpieczonej i jej jedyną spuściznę życia, pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonej w świetle tego, że ubezpieczona choruje na nowotwór, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11; treść tych, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.
W zarzutach tych skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie przepisów prawa procesowego i prawa materialnego. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).
Przed omówieniem zarzutu procesowego należy jednak poczynić kilka uwag natury ogólnej nawiązujących do stanu faktycznego sprawy.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie wnioskiem z 15 lutego 2021 r. domagała się umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 20 424,03 zł, w tym ubezpieczenia społeczne za okres 12.2015 r. – 09.2017 r. w łącznej kwocie 20 424,03 zł w tym z tytułu: składek – 15 311,03 zł i odsetek liczonych na 15 lutego 2021 r. – 5 113 zł.
Decyzją z 15 lutego 2022 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ciążących na skarżącej. W podstawie prawnej decyzji z 23 listopada 2021 r. organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia MGPiPS. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca nie spełniła przesłanki nieściągalności – art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Z konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej natomiast wynika, że istotą problemu prawnego sprawy jest niezastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS w kontekście przeprowadzonej procedury administracyjnej. Z przepisów u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., w tym gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), bądź też istnienia uzasadnionego przypadku, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Przy czym, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w 28 ust. 3a u.s.u.s., określone zostały w rozporządzeniu MGPiPS. Skarżąca podnosi, iż w sprawie zachodziła przesłanka umorzenia należności określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie ma innych dochodów niż renta w wysokości 1 100 zł miesięcznie a jej majątek (ruchomości i nieruchomości) nie rokuje skutecznej egzekucji. Z kolei w odniesieniu do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS, kasator wskazuje, że WSA bezzasadnie przyjął, iż opłacanie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pociągnęłoby dla skarżącej ciężkich skutków wiążących się nawet z wysokim prawdopodobieństwem pogorszenia się jej stanu zdrowia w skutek silnego cierpienia i stresu związanego z utratą miejsca zamieszkania.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy zauważyć należy, że rację ma skarżąca kasacyjnie, iż w celu ustalenia istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej.
Ustalając jednak istnienie przesłanek organ bierze pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności, organy administracyjne muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (por. wyrok NSA z 16 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1237/21).
Nie można zgodzić się zatem z zarzutem skargi kasacyjnej co do naruszenia wskazanych w pkt pierwszym petitum skargi kasacyjnej przepisów procesowych. Ani Sąd I instancji, ani też Zakład nie naruszył wskazanych przepisów. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a., tj. organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. W rozpoznawanej sprawie – jak wynika to z akt administracyjnych – ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego, dokonaną przez organ administracji, a prawidłowo zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Uczynił w tym zakresie zadość zasadzie przekonywania. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez skarżącą treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Podkreślić także należy, że w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, czyli braku przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, w konsekwencji działania organu w ramach związania, a nie uznania administracyjnego, powoływanie się na obowiązek stosowania norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku prawnego. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co też w sprawie uczyniono, nie może bowiem przełamać ustalonego w postępowaniu braku przesłanki umożliwiającej przyznanie ulgi.
Tym samym nie można było uznać, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego był zasadny.
Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią tego uregulowania całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.
Słusznie Sąd I instancji wskazał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie została przez skarżącą spełniona, a to z uwagi na to, że Dyrektor oddziału ZUS w Zabrzu prowadzi względem skarżącej postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności, ponadto WSA wskazał, że na dzień wydania wyroku nie upłynął okres dochodzenia należności przez ZUS a strona jest współwłaścicielem nieruchomości, na których ZUS może dokonać wpisu do hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Sąd zaakceptował tym samym ocenę organu, że w świetle sytuacji materialnej możliwa jest egzekucja komornicza. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 208 m2 położonego w G. przy ul. [...], garażu murowanego położonego w G. o powierzchni 15,12 m2, współwłaścicielką nieruchomości gruntowej położanej w G. o powierzchni 0,0191 ha, pastwiska położonego w G. o powierzchni 0,0639 ha, części gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości B. o powierzchni 2,36 ha oraz nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości W. o powierzchni 1,060 ha. Jak wynika z Centralnej Ewidencji Pojazdów figuruje także jako właścicielka samochodów osobowego [...] z 2014 r., ciężarowego [...] z 2006 r. i [...] z 2007 r., których wartość umożliwia dokonanie zastawu skarbowego.
Racje ma zatem Sąd I instancji twierdząc, że skoro postępowanie egzekucyjne nadal jest w toku to wykluczone jest zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Stąd też prawidłowo ustalono, iż – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie zachodzi oczywistość tego, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się należnej kwoty.
Z tych względów uznać należy, że zarzut naruszenie prawa materialnego – art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u,s. jest niezasadny.
Również zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, naruszenia art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS należało uznać za bezpodstawny.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach. Ich wskazanie pozostawione zostało ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie, w którym to zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Opierając się o treść przywołanego przepisu zauważyć należy, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a (patrz wyroki NSA z: 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje zatem, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Uznanie administracyjne odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe.
Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia.
Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w przedmiotowej sprawie wzięto pod uwagę, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodzić się należy z oceną Sądu I instancji, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W wyniku tej oceny Sąd I instancji trafnie stwierdził, że podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.
Wprawdzie w toku postępowania skarżąca przedłożyła liczną dokumentację medyczną potwierdzającą, że pozostaje w leczeniu onkologicznym w Centrum Onkologii, przeszła radioterapię i chemoterapię, ma stwierdzony guz na kręgosłupie, chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, wysiękowe zapalenie lewego stawu kolanowego oraz torbiel Bakera lewego dołu podkolanowego, a ponadto choruje na cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, depresję, to jednak ZUS uznał, że wskazane problemy zdrowotne – z całą pewnością są utrudnieniem dla skarżącej w codziennej egzystencji i nie neguje konieczności dalszego leczenia – nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż opisane problemy nie pozbawiają skarżącej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu i organu, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby.
Tym samym, w ocenie NSA, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności decyzji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych naruszeń prawa. Tym samym skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.