I GSK 301/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-23
NSApodatkoweWysokansa
prawo celneVATpochodzenie towaruzgłoszenie celneweryfikacja celnakonwencja międzynarodowawspółpraca administracyjnaNSAskarga kasacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uchylił decyzję organu, mimo że uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe.

Sprawa dotyczyła weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia podatku VAT od importowanego pojazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu, uznając, że organy nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i błędną wykładnię przepisów prawa celnego oraz konwencji międzynarodowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że choć uzasadnienie WSA było wadliwe, to wyrok odpowiada prawu, a organy celne państwa importu nie mogą podważać wyników weryfikacji pochodzenia przeprowadzonych przez organy państwa eksportu.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uchylił decyzję organu celno-skarbowego w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia podatku od towarów i usług z tytułu importu pojazdu. Skarżący organ zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym błędną wykładnię przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa celnego, a także przepisów międzynarodowych dotyczących reguł pochodzenia towarów. Podniesiono, że sąd nieprawidłowo przyjął możliwość ponownej weryfikacji pochodzenia pojazdu, podczas gdy wynik weryfikacji przeprowadzony przez organy kraju wywozu (Szwajcarii) jest wiążący. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał, że choć uzasadnienie wyroku WSA mogło zawierać pewne mankamenty, to samo rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Sąd podkreślił, że zgodnie z międzynarodowymi konwencjami, organy celne państwa importu nie mogą kwestionować wyników weryfikacji pochodzenia przeprowadzonych przez organy państwa eksportu, ani prowadzić własnego postępowania dowodowego w tym zakresie. Wyniki takiej weryfikacji są wiążące, a ewentualne zastrzeżenia powinny być kierowane do sądów państwa eksportu. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że wyrok WSA, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy celne państwa importu nie mogą prowadzić własnego postępowania dowodowego w celu zakwestionowania wyników weryfikacji pochodzenia towaru przeprowadzonej przez organy celne państwa eksportu, ponieważ wyniki tej weryfikacji są wiążące.

Uzasadnienie

Międzynarodowe konwencje celne przewidują wyłączność kompetencji organów państwa eksportu do przeprowadzania weryfikacji pochodzenia towarów, a wyniki tej weryfikacji są wiążące dla organów państwa importu. Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno być prowadzone w państwie eksportu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

Dodatek I do Konwencji art. 32 § ust. 6

Regionalna Konwencja w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia

Dodatek I do Konwencji art. 32 § ust. 3

Regionalna Konwencja w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 122

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 180 § § 1

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 191

Ordynacja podatkowa

Ustawa o podatku od towarów i usług art. 73 § ust. 1 pkt. 1

Prawo celne art. 73 § ust. 1 pkt. 1

Prawo Celne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 179

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 91 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo celne art. 3

Prawo celne

UKC art. 1 § ust. 1 i ust. 2

Unijny Kodeks Celny

Dodatek I do Konwencji art. 33

Regionalna Konwencja w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia

Dodatek I do Konwencji art. 33 § ust. 3 zdanie pierwsze

Regionalna Konwencja w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy celne państwa importu nie mogą prowadzić własnego postępowania dowodowego w celu zakwestionowania wyników weryfikacji pochodzenia towaru przeprowadzonej przez organy celne państwa eksportu. Wyniki weryfikacji pochodzenia przeprowadzonej przez organy państwa eksportu są wiążące dla organów państwa importu. Sąd pierwszej instancji, mimo wadliwego uzasadnienia, wydał wyrok odpowiadający prawu.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania i błędnej wykładni przepisów prawa celnego i konwencji międzynarodowych przez sąd pierwszej instancji.

Godne uwagi sformułowania

organy celne państwa importu nie mogą podważać dokumentu weryfikacyjnego w postępowaniu przed organami celnymi państwa importu wynik weryfikacji przez organy celne państwa eksportu jest wiążący dla władz celnych kraju importu wyrok Sądu pierwszej instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu

Skład orzekający

Beata Sobocha-Holc

przewodniczący

Izabella Janson

sędzia del. WSA

Joanna Wegner

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiarygodność i wiążący charakter wyników weryfikacji pochodzenia towarów przeprowadzonych przez organy celne państwa eksportu, a także ograniczenia w prowadzeniu postępowania dowodowego przez organy państwa importu w tym zakresie."

Ograniczenia: Dotyczy spraw związanych z weryfikacją pochodzenia towarów w kontekście preferencji celnych, w szczególności w ramach umów międzynarodowych i prawa UE.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa celnego i handlu międzynarodowego – weryfikacji pochodzenia towarów, co ma kluczowe znaczenie dla stosowania preferencyjnych stawek celnych i podatkowych. Wyrok NSA wyjaśnia granice kompetencji organów celnych i sądów w tym zakresie.

Organy celne nie mogą kwestionować pochodzenia towaru z zagranicy – NSA wyjaśnia granice kontroli.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 301/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/
Izabella Janson
Joanna Wegner /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Celne prawo
Sygn. powiązane
I SA/Sz 390/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-10-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191;
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 1373
art 73 ust. 1 pkt. 1;
Ustawa z dnia 19 marca 2004 r.  Prawo Celne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 390/23 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego B. [...] Sp. j. w P. [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2023 r., nr 3201-IOA.4322.5.2023, 3201-IOA.4103.7.2023 w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego oraz określenie kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 390/23 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego B. [...] Spółka Jawna w P. [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 5 czerwca 2023 r. w przedmiocie należności celnych i podatku od towarów i usług z tytułu importu: uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z 27 stycznia 2023 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Wniósł także o zasądzenie kosztów postepowania.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm.) - dalej "p.p.s.a", poprzez niewłaściwe zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2022.2651 tj. ze zm.) - dalej: Ordynacja podatkowa w związku z art 73 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. 2022.2073 tj.) - dalej "Prawo celne" (wskazany k-17 uzasadnienia wyroku art 71 ust. 1 pkt. 1 Prawa celnego dotyczy właściwości organów celnych i nie posiada ustępów i paragrafów, a zatem stanowi wynik oczywistej omyłki Sądu), podczas gdy w sprawie miały zastosowanie z mocy art 91 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 3 Prawa celnego prawidłowo wyłożone przepisy art 33 ust 3 i art 33 ust 5 i ust. 6 Dodatku I do Konwencji jako umowy międzynarodowej, co wynika również z zasady pierwszeństwa i jednolitego stosowania prawa celnego na całym obszarze celnym UE (por. art 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE nr 952/2013 z dnia 9 października 2013r., ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. U E.1.2013.269.1 ze zmianami) - dalej "UKC", które w niniejszym postępowaniu w związku z wynikiem weryfikacji przez organy celne państwa eksportu Konfederacji Szwajcarskiej czyni zbędnym ustalenie pochodzenia pojazdu w ramach postępowania prowadzonego na podstawie Ordynacji podatkowej.
2. błędną wykładnię art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej Konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia (Dz. Urz. UE. L 54 z 26.02.2013r. ze zm.,) - dalej: "Dodatek I do Konwencji" polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że istnieją podstawy do prowadzenia dalszych ustaleń w zakresie stanu faktycznego jak również przeprowadzenia "ponownej weryfikacji" , w sytuacji gdy z informacji kraju wywozu (Szwajcarska Administracja Celna),(pismo z dnia 6 lipca 2022r., znak: [...]) wynika, że dochodzenie nie pozwoliło jednoznacznie ustalić pochodzenia pojazdu wymienionego na świadectwie przewozowym nr [...], podczas gdy prawidłowo wykładnia, tego przepisu nie stwarza podstaw do "ponownej weryfikacji" przez organy celne występujące z wnioskiem o weryfikację, bowiem jeśli odpowiedź kraju wywozu nie zawiera informacji wystarczających do stwierdzenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to organ celny występujący z wnioskiem o weryfikację jest zobligowany do odmowy przyznania prawa do korzystania z preferencji.
Powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia albowiem przyjęcie dopuszczalności "ponownej weryfikacji" przez organy celne państwa występującego z wnioskiem o weryfikację, stanowiłoby w istocie niedopuszczalne rozszerzenie regulacji Dodatku I do Konwencji jak również obejście art 33 Dodatku I do Konwencji w zakresie rozstrzygania sporów zaistniałych w związku z procedurami weryfikacyjnymi określonymi w art 32 czy też wykładnią "niniejszego protokołu", które przekazuje się wspólnemu komitetowi.
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 153 p.p.s.a w związku z art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art 73 ust. 1 pkt. 1 Prawa celnego (wskazany k-17 uzasadnienia wyroku art 71 ust. 1 pkt. 1 Prawa celnego dotyczy właściwości organów celnych i nie posiada ustępów i paragrafów), poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organy nie zebrały i wyczerpująco nie rozpatrzyły materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez niewłaściwą ocenę oświadczenia producenta zgodnie z [...] wystawione [...] lutego 2023 r., przez M. [...] (D. [...] w W.), oparcie rozstrzygnięcia na lakonicznej informacji ze strony Szwajcarskiej Administracji Celnej, wskazującej, że dochodzenie tej administracji "nie pozwoliło jednoznacznie ustalić pochodzenia towaru" będącego przedmiotem postępowania - przy braku podjęcia próby dalszego wyjaśnienia ze Szwajcarską Administracją Celną kwestii pochodzenia przedmiotowych towarów, o którą wnioskowała skarżąca, podczas gdy z mocy z mocy art 91 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 3 Prawa celnego przepisy art. 32, a ściślej mające zastosowanie art. 32 ust. 3 ust. 5 i ust. 6 Dodatku I do Konwencji jako umowy międzynarodowej obowiązują w polskim systemie prawnym w sposób bezpośredni z pierwszeństwem przed regulacjami krajowymi i w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełniania warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobów dokumentowania tego pochodzenia. Wynika to również z zasady pierwszeństwa i jednolitego stosowania prawa celnego na całym obszarze celnym UE (por. art 1 ust. 1 i ust. 2 UKC.
Powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem weryfikacja przeprowadzona zgodnie z przepisami przez władze kraju wystawiającego świadectwo pochodzenia jest jedyną przewidzianą przez umowy o wolnym handlu, formą kontroli dowodów pochodzenia i jej wynik jest wiążący dla władz celnych występujących z wnioskiem o weryfikację.
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacja podatkowa w związku z art 73 ust. 1 pkt. 1 Prawo celne (wskazany k-17 uzasadnienia wyroku art 71 ust. 1 pkt. 1 Prawa celnego dotyczy właściwości organów celnych i nie posiada ustępów i paragrafów), poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że organy nie zebrały i wyczerpująco nie rozpatrzyły materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez niewłaściwą ocenę oświadczenia producenta nr [....] wystawionego [...] lutego 2023r., przez M. [...] (D. [...] w W.), podczas gdy oświadczenie to dotyczyło momentu produkcji pojazdu, natomiast z punktu widzenia pochodzenia towaru istotne jest to, czy towary zostały wyeksportowane do Szwajcarii z odpowiednim dowodem pochodzenia i czy nie dokonano na nich żadnych innych czynności, które mogłyby skutkować utratą lub zmianą statusu pochodzenia, a oceną tego rodzaju dokumentu dokonywana jest w ramach weryfikacji przez organy celne strony wywozu (władze celne Szwajcarii art 33 ust. 3 zdanie pierwsze Dodatku I do Konwencji), co czyni niedopuszczalnym ustalenie pochodzenia towaru w postępowaniu prowadzonym przez organ celny importera w ramach "zwyczajnego postępowania wyjaśniającego" tj. Ordynacji podatkowej.
Powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia albowiem Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie zarzucił naruszenie przepisów art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacja podatkowa organom celnym wnioskującym o weryfikację ( organ celny importera), skoro postępowanie weryfikacyjne prowadzone jest na podstawie art 32 ust. 3 Dodatku I do Konwencji przez organ celny eksportera.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Skarżąca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zatem to skarżący kasacyjnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyroku Sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem zakreśla zarzutami kasacyjnymi zakres tego postępowania. Z urzędu NSA bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że podstawę prawną wystąpienia z procedurą weryfikacji pochodzenia zaimportowanych towarów daje art. 32 Dodatku I do Konwencji, który w ust. 1 stanowi, że: późniejsze weryfikacje dowodów pochodzenia przeprowadza się wyrywkowo lub w każdym przypadku, gdy organy celne Umawiającej się Strony przywozu mają uzasadnione wątpliwości dotyczące autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia danych produktów lub spełnienia innych wymogów niniejszej Konwencji.
Stosownie zatem do cytowanego przepisu późniejsze weryfikacje dowodów pochodzenia mogą być przeprowadzane w dwóch sytuacjach: po pierwsze, wyrywkowo i po drugie w sytuacji, gdy organy celne kraju przywozu będą miały, uzasadnione wątpliwości dotyczące autentyczności tychże dokumentów, uzasadnione wątpliwości, co do statusu pochodzenia produktów lub spełnienia innych wymogów konwencji. Innymi słowy weryfikacja nie odbywa się w każdym przypadku wystawienia świadectwa pochodzenia przez organy celne kraju eksportu, lecz wyrywkowo, bądź w przypadku istnienia uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności świadectwa pochodzenia, statusu pochodzenia produktów, czy spełnienia innych wymogów konwencji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strony podpisujące Konwencję w pełni świadomie ustaliły warunki zainicjowania procedury weryfikacyjnej. Przyjęły, że procedura ta może być wszczęta w dwóch przypadkach: wyrywkowo lub w każdym przypadku, gdy organy celne umawiającej się strony przywozu mają uzasadnione wątpliwości dotyczące autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia danych produktów lub spełnienia innych wymogów niniejszej Konwencji.
Wskazanie tych warunków ma na celu wyeliminowanie nadużywania trybu weryfikacji pochodzenia towarów. Gdyby było możliwe wszczynanie tej weryfikacji w każdym przypadku, wtedy niewątpliwie strony Konwencji nie wskazałyby wyłącznie tych dwóch przypadków inicjowania weryfikacji.
Za zasadne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wskazuje, że organy nie sprostały koniecznym wymogom dla przeprowadzenia postępowania dowodowego. Organ wskazał, że fakt otrzymania dokumentu weryfikacji każdorazowo zwalnia go z obowiązku ustalania prawy obiektywnej. Jednak z takim stanowiskiem organu nie sposób się zgodzić. Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że organy w rozpoznawanej sprawie nie wzięły pod uwagę konieczności dalszego ustalenia stanu faktycznego, poprzez dokonanie ponownej weryfikacji świadectwa EUR. 1. Organ wskazał, że nie ma możliwości przeprowadzania własnych ustaleń i kwestionowania uzyskanych w trybie weryfikacji wyników. Co jednak istotne, że nie można odpowiedzi władz szwajcarskich przypisać charakteru rozstrzygnięcia, które potwierdzałby w sposób jednoznaczny pochodzenie towarów. Organ w zaskarżonej decyzji stwierdza, że odpowiedź szwajcarskich władz celnych nie zawierała informacji, które potwierdziłyby rzeczywiste pochodzenie produktów. Tym samym organ winien przeprowadzić podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, na co zresztą słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Wprawdzie na etapie wystąpienia do organów celnych kraju wywozu organ celny kraju przywozu nie ma obowiązku wskazywania uzasadnienia do wystąpienia z wnioskiem o weryfikację, to jednak na etapie nieuznania stawki referencyjnej aktualizuje się obowiązek wskazania uzasadnionych wątpliwości. Ustalenia pochodzenia towarów i tym samym gruntownego zbadania wszelkich dokumentów z tym związanych powinno się oczekiwać po stronie organów kraju przywozu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie w pełni jednak podziela zapatrywania Sądu pierwszej instancji na sprawę, natomiast w pełni podziela dotychczasowe zapatrywania Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sadu Administracyjnego w zakresie charakteru dowodu weryfikacyjnego (np. wyrok TK z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt SK 54/05, wyrok NSA z 24 września 2009 r., sygn. akt I GSK 672/08 i z 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I GSK 3446/05).
Przedmiot kontroli konstytucyjnej Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 54/05 stanowił art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38; dalej: Protokół lub Protokół nr 4 do Układu Europejskiego), który zakresowo odpowiada treści art. 32 ust. 6 Dodatku I do Konwencji. A zatem poglądy wyrażone w wydanym w tej sprawie wyroku pozostają aktualne w odniesieniu do stanu prawnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt SK 54/05 wskazał, że spójne orzecznictwo sądów administracyjnych nie pozostawia wątpliwości, że z art. 32 Protokołu nr 4 wynika wyłączność kompetencyjna władz celnych kraju eksportu do przeprowadzenia weryfikacji (władze celne kraju importu nie mogą swoimi czynnościami zastąpić czynności, do których uprawnione są organy celne kraju eksportu) oraz wiążący dla organów celnych kraju importu charakter wyników tej weryfikacji (por. m.in.: wyroki NSA z: 8 września 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 777/97; 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt GSK 56/04 oraz 3 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1358/04).
Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I GSK 3446/05 wskazał, że prawidłowo przeprowadzone przez władze kraju eksportu wyniki weryfikacji dowodów pochodzenia są wiążące dla władz celnych kraju importu i nie podlegają postępowaniu sprawdzającemu w tym sensie, że władze celne kraju importu nie mają prawa ingerować w ich treść ani prawidłowość działania władz kraju eksportu przy ich wystawianiu.
Postępowanie władz celnych kraju eksportu w zakresie weryfikacji dowodów pochodzenia podlega kontroli sądowej realizowanej w odpowiedniej procedurze obowiązującej w tym kraju. Co ważniejsze, wyniki tej kontroli sądowej są wiążące dla władz celnych kraju importu. Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 9 lutego 2006 r., w połączonych sprawach C-23/04 do C-25/04 (S.) stwierdził, że system współpracy administracyjnej (oparty na podziale zadań między władzami celnymi państw oraz na ich wzajemnym zaufaniu) może funkcjonować jedynie wtedy, gdy organy celne kraju importu uznają dokonane zgodnie z przepisami prawa ustalenia władz kraju eksportu. Obowiązek uznawania jest zaś zagwarantowany wyłącznie wówczas, gdy władze kraju importu okazują również poszanowanie i akceptację orzeczeń sądowych wydanych w wyniku skarg dotyczących wstępnych wyników następczej weryfikacji pochodzenia towarów.
Nie można zatem w postępowaniu prowadzonym przez organy państwa importu towarów prowadzić postępowania zmierzającego do zakwestionowania dokumentu weryfikacyjnego sporządzonego przez organy celne państwa eksportu, które to organy na mocy Dodatku I do Konwencji są jedynie uprawnione do przeprowadzenia stosownych kontroli w przedmiocie pochodzenia towarów. Organy państwa eksportu mogą przeprowadzić w tym zakresie szerokie postępowanie, m.in. poprzez zbadanie dokumentów, w tym ksiąg eksportera, mogą przeprowadzić kontrole na miejscu, mogą także zbadać procesy produkcyjne, łącznie z procesami technologicznymi. Natomiast w przypadku, gdy eksporter nie akceptuje wyników takiej weryfikacji, to jest uprawniony do jej zakwestionowania przed właściwym dla niego sądem państwa eksportu.
W świetle powyższego nie można zatem skutecznie powoływać się na dokument (deklarację wystawioną [...] lutego 2023 r. przez przedstawiciela producenta pojazdów firmę M. [...] (D. [...] w W.) sporządzony po dacie dokonanej weryfikacji (23 lutego 2021 r.) i to dokument prywatny sporządzony przez podmiot krajowy - przedstawiciela producenta.
Podkreślić jeszcze raz należy, że nie ma prawnej możliwości, ze względu na zapisy Dodatku I do Konwencji, do podważenia dokumentu weryfikacyjnego w postępowaniu przed organami celnymi państwa importu, a tym samym prowadzenia postepowania dowodowego przeciwko tej weryfikacji w oparciu reguły określone w Ordynacji podatkowej (art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej).
Strony Konwencji umówiły się bowiem, że ta weryfikacja odbywa się w ramach stosownego postępowania kontrolnego przed organami państwa eksportu, łącznie z możliwością zakwestionowania tego dokumentu weryfikacyjnego przed sądem państwa eksportu.
Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne w zakresie twierdzeń: dotyczących braku możliwości podważania w postępowaniu celnym państwa importu dokumentu weryfikacyjnego, a także w tej części, która dotyczy możliwości przedstawienia i badania w postępowaniu prowadzonym przez organy państwa importu dokumentów przedłożonych przez importera, tj. dokumentów prywatnych sporządzonych już po weryfikacji pochodzenia towarów dokonanej przez organy celne państwa eksportu, a pochodzących od podmiotu prywatnego Spółkę krajową (przedstawiciela eksportera), podważających ustalenie braku pochodzenia preferencyjnego towarów dokonane przez organy państwa eksportu.
Niemniej jednak, wyrok Sądu pierwszej instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a jego mankamenty nie dają podstaw, aby kontrolowane orzeczenie uchylić. Jak stanowi bowiem art. 184 in fine p.p.s.a., NSA oddala skargę kasacyjną również wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a rozstrzygnięcie sądu administracyjnego pierwszej instancji pozostaje w zgodności z treścią uzasadnienia i wnioskami wynikającymi z tego uzasadnienia, natomiast ewentualne błędy w nim zawarte dotyczą wykładni prawa, czy nawet podstawy prawnej, a nie ulega wątpliwości, że po ich usunięciu sentencja nie uległaby zmianie (por. np. wyroki NSA z: 13 października 2009 r., sygn. akt I FSK 657/08; 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 852/12; 11 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 1334/13; 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 682/15).
Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącej. Stosownie bowiem do art. 179 p.p.s.a. termin na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną wynosi 14 dni od doręczenia stronie odpisu skargi kasacyjnej. Złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. powoduje, że pismo to traci przymiot odpowiedzi na skargę kasacyjną i staje się zwykłym pismem procesowym. Oznacza to, że zawarty w takim piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania jest nieskuteczny. Złożona do akt niniejszej sprawy odpowiedź na skargę kasacyjną nie mogła wywołać takich skutków procesowych, bowiem została wniesiona po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. W tych okolicznościach brak jest podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów w postaci wynagrodzenia pełnomocnika za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI