I GSK 323/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną ZUS, potwierdzając, że organ naruszył przepisy proceduralne, nie informując strony o obowiązku złożenia deklaracji w terminie, co skutkowało niemożnością skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek.
Sprawa dotyczyła odmowy prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z powodu niezłożenia deklaracji w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 79a KPA i art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, przez brak poinformowania strony o obowiązku złożenia deklaracji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną ZUS, podzielając stanowisko WSA i podkreślając, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą M. K. prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, uznając, że organ naruszył przepisy proceduralne. WSA wskazał, że ZUS nie poinformował skarżącego o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r., co było warunkiem skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w ustawie o COVID-19. Dodatkowo, organ nie zastosował art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który umożliwia przywrócenie terminu w określonych sytuacjach, ani nie zastosował przepisów KPA (art. 7, 9, 10 § 1, 79a § 1) dotyczących obowiązku informowania stron i zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną ZUS, oddalił ją, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że organ administracji jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu zawartymi w prawomocnym wyroku (art. 153 p.p.s.a.). NSA stwierdził, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania organu, który naruszył zasady pewności prawa i zaufania do organów administracji publicznej. Sąd uznał, że niezastosowanie przez organ art. 79a KPA musiało prowadzić do upadku negatywnych konsekwencji materialnoprawnych dla strony, takich jak upływ terminu do złożenia deklaracji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organ naruszył przepisy proceduralne, nie informując strony o obowiązku złożenia deklaracji w terminie. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania organu.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że organ administracji ma obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących wpłynąć na ich prawa i obowiązki (art. 9 KPA). Niewykonanie tego obowiązku, w tym niepoinformowanie o konieczności złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r. w celu skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek, stanowi naruszenie art. 79a KPA i art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, co narusza zasady pewności prawa i zaufania do organów administracji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
ustawa o COVID-19 art. 31zq § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. stanowi przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
Pomocnicze
ustawa o COVID-19 art. 15zzzzzn2 § ust. 1-3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący sytuacji uchybienia terminowi do dokonania czynności kształtującej prawa i obowiązki w okresie stanu epidemii, umożliwiający przywrócenie terminu.
u.s.u.s. art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepis wskazujący na stosowanie przepisów KPA w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uwzględnienia skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis wiążący organ administracji i sąd z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów administracji stojących na straży praworządności i dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
k.p.a. art. 79a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wskazania przez organ przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione, przed wydaniem decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ naruszył przepisy proceduralne, nie informując strony o obowiązku złożenia deklaracji w terminie, co skutkowało niemożnością skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania organu administracji. Organ jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu zawartymi w prawomocnym wyroku (art. 153 p.p.s.a.).
Odrzucone argumenty
ZUS zarzucał naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ust. 1-3 ustawy o COVID-19 poprzez uznanie, że strona skarżąca była zobowiązana zakomunikować stronie przeciwnej przed upływem ustawowego terminu o niezłożeniu dokumentów rozliczeniowych. ZUS zarzucał naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ust. 1-3 ustawy o COVID-19 poprzez przyjęcie, że do przywrócenia terminu do składania dokumentów rozliczeniowych nie jest konieczne uprawdopodobnienie braku winy. ZUS zarzucał naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. art.135 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie istnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji i postanowienia, mimo wykonania przez ZUS wskazań Sądu I instancji. ZUS zarzucał naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w związku art. 7, art.10 § 1, art.79a §1 KPA poprzez przyjęcie, że obowiązkiem ZUS było poinformowanie strony o obowiązku złożenia deklaracji. ZUS zarzucał naruszenie prawa materialnego (art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19) poprzez przyjęcie, że strona przeciwna nie musiała dochować terminu ustawowego, jeśli nie została pouczona.
Godne uwagi sformułowania
Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania organu. Organ administracji jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku Sądu. Niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym.
Skład orzekający
Henryk Wach
przewodniczący
Izabella Janson
sprawozdawca
Joanna Wegner
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek organów administracji publicznej informowania stron o ich prawach i obowiązkach, zwłaszcza w kontekście terminów i możliwości skorzystania z ulg czy zwolnień, szczególnie w sytuacjach kryzysowych (COVID-19). Podkreśla znaczenie związania organów i sądów wskazaniami zawartymi w prawomocnych wyrokach sądowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami wprowadzonymi w związku z COVID-19, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organu mogą prowadzić do negatywnych konsekwencji dla obywatela i jak sądy administracyjne egzekwują przestrzeganie tych zasad, nawet w kontekście przepisów nadzwyczajnych.
“Błąd ZUS kosztował obywatela? Sąd Najwyższy: Strona nie ponosi konsekwencji wadliwego działania organu!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 323/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-03-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-13 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Henryk Wach /przewodniczący/ Izabella Janson /sprawozdawca/ Joanna Wegner Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Sygn. powiązane II SA/Go 623/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-12-21 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 374 art. 31zq ust. 3 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Dz.U. 1998 nr 137 poz 887 art. 123 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dz.U. 2023 poz 259 art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 623/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr 110000/71/216477/2022 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 21 grudnia 2022r., sygn. akt II SA/Go 623/22 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę M. K. (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej też: "ZUS", "organ", "Zakład") z 8 sierpnia 2022r., nr 110000/71/216477/2022 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 czerwca 2022r., nr 110000/71/216477/2022. W skardze kasacyjnej ZUS zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Oświadczył również, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. Naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. : 1) art. 145 §1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ust. 1-3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 2095 ze zm., dalej: "ustawa o COVlD-19"), polegające na uznaniu, że strona skarżąca była zobowiązana zakomunikować stronie przeciwnej przed upływem ustawowego terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy o CO\/ID-19, tj. przed 30 czerwca 2020r., o niezłożeniu dokumentów rozliczeniowych i to w czasie, który umożliwiłby ich złożenie w ustawowym terminie, 2) art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ust. 1-3 ustawy o COVID-19 poprzez przyjęcie, że do przywrócenia terminu do składania dokumentów rozliczeniowych (w tym za maj 2020r.) nie jest konieczne uprawdopodobnienie braku winy w złożeniu tych dokumentów przez stronę przeciwną po upływie przepisanego terminu, 3) art. 145 §1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. art.135 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie istnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej przez stronę przeciwną decyzji oraz postanowienia z 6 czerwca 2022r., nr 110000/71/216477/2022, mimo iż strona skarżąca wykonała wskazania Sądu I instancji co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku z 9 grudnia 2021r., sygn. akt II SA/Go 886/21, 4) art. 145 §1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w związku art. 7, art.10 § 1, art.79a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że jeżeli na stronę przeciwną został nałożony obowiązek złażenia deklaracji - rozliczenia, to obowiązkiem strony skarżącej było poinformowane strony przeciwnej o tym obowiązku. II. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 31zq ust. 3 ustawy o C0VID-19 poprzez przyjęcie, że strona przeciwna składająca dokumenty rozliczeniowe nie musiała dochować terminu ustawowego, jeśli nie została pouczona o treści tego przepisu przez stronę skarżącą. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że WSA prawomocnym wyrokiem z 9 grudnia 2021r., sygn. akt II SA/Go 886/21 uchylił decyzję organu z 17 września 2020r., nr 110000/71/297306/2020/RED1/RDZODW w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020r. Okolicznością bezsporną było, że deklaracja za maj 2020r. została przez skarżącego złożona 7 lipca 2020r. WSA w motywach wyroku wskazał, że organ pominął w sprawie zastosowanie, obowiązującego od 16 grudnia 2020r., art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, dotyczącego sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, w tym także terminowi materialnoprawnemu, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. Przepis ten obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, a zatem w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy. W szczególności organ nie poinformował skarżącego po złożeniu wniosku, co miało miejsce w dniu 9 kwietnia 2020r. (data wpływu do organu), a przed 30 czerwca 2020r., że wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie. Wreszcie WSA zwrócił uwagę na naruszenie przez organ przepisów art. 9, art. 10 § 1, art. 74 § 4 i art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, polegające na braku udzielenia skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. okoliczności prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku braku poinformowania skarżącego, przed dniem 30 czerwca 2020r., że jego deklaracja wymagana przez ustawę nie dotarła do ZUS oraz, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie jej przed tym terminem. WSA nakazał, aby organ rozpatrując ponownie sprawę, udzielił skarżącemu stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji, a w przypadku złożenia w terminie takiego wniosku, rozpatrzył go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także Sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy wyjaśnić, że ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis, to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia Sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II. LEX/el. 2021, art. 153). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani Sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie Sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego Sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (wyrok NSA z 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12). Podkreślenia wymaga, że ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku Sądu administracyjnego wiąże nie tylko ten Sąd oraz organ, ale również Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną. W ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która czyniłaby nieaktualną ocenę prawną oraz wskazania wyrażone w wyroku WSA z 9 grudnia 2021r., sygn. akt II SA/Go 886/21. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia przez skarżącego wniosku, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się przepisy k.p.a., co wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (np. wyroki NSA z 14 września 2022r., sygn. I GSK 954/22, z 30 listopada 2022r., sygn. I GSK 1342/22). Oznacza to, że w postępowaniu tym zastosowanie mają m. in. art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. Stosownie do pierwszego z nich, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei z mocy art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wreszcie zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zgodnie zaś z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy o COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 2). W prawomocnym wyroku z 9 grudnia 2021r., sygn. akt II SA/Go 886/21, WSA stwierdzając naruszenie przez organ art. 15zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID oraz art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., zawarł jednoznaczne wskazania co do dalszego postępowania. Stan faktyczny sprawy jest bowiem bezsporny: skarżący do dnia 30 czerwca 2020r. (ostatni dzień terminu na złożenie ww. dokumentów), nie został przez organ powiadomiony o tym, że dokumenty takie nie wpłynęły. Konsekwencją powyższego była odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, zgodnie z którym organ administracji, związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Sądu, powinien przywrócić skarżącemu termin do złożenia deklaracji. Podstawę prawną takiego procedowania przez organy stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej - w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której strona postępowania administracyjnego ponosi negatywne konsekwencje związane z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu, polegającego na niezastosowaniu w sprawie art. 79a § 1 k.p.a., poprzez niepoinformowanie skarżącego, że jego deklaracje nie dotarły do ZUS (co było warunkiem uwzględnienia wniosku), okazał się upływ materialnoprawnego terminu, w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. Wobec powyższego, nieuwzględnienie przez organ wniosku o przywrócenie terminu, narusza zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasadę zaufania do organów administracji. Skarżący nie może bowiem ponosić negatywnych skutków wadliwego działaniu organu, który prowadząc postępowanie, w sposób oczywisty naruszył przepisy art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że organ przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 powinien mieć wiedzę, że skarżący nie złożył stosownej deklaracji, co z kolei powinno skłonić go do zastosowania art. 79a § 1 k.p.a. jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020r., tak aby stworzyć skarżącemu możliwość jej złożenia i uchronić go przed negatywnymi skutkami upływu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje więc stanowisko wyrażone m. in. w wyrokach NSA z 15 marca 2023r., sygn. akt I GSK 1395/22, z 28 lutego 2023r., sygn. akt I GSK 1794/22, z 22 lutego 2023r., sygn. akt I GSK 272/22, z 13 maja 2022r., sygn. akt I GSK 1536/21, z 15 września 2021r., sygn. akt I GSK 430/21, zgodnie z którym, niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej. Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie organ nieprawidłowo zrealizował wytyczne WSA, czym naruszył bezpośrednio art. 153 p.p.s.a. Należy podkreślić, że Sąd administracyjny zobowiązany jest do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania, zaś działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych. Wskazać też należy, że skład orzekający w przedmiotowej sprawie aprobuje stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z: 7 października 2021r., sygn. akt I GSK 498/21, 20 stycznia 2023r., sygn. akt I GSK 809/22) w których wskazano, że należy dopuścić założenie, że terminy którym uchybiono przed wejściem w życie omawianego przepisu, ale w okresie obowiązywania stanu epidemii mogą zostać przywrócone w trybie tego przepisu. Przepis ten obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020r., poz. 491). Mimo nieobowiązywania tego przepisu w chwili prowadzenia postępowania i wydawania decyzji przez organ, przepis ten musi być wzięty pod uwagę w trakcie sądowej kontroli zaskarżonego aktu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI