I GSK 3115/18

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-12
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenia społeczneZUSumorzenie należnościskarga kasacyjnaprawo procesowe administracyjnegranice sprawykontrola legalności

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy umorzenia składek ZUS, uznając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił brak przesłanek do umorzenia i nie przekroczył granic sprawy administracyjnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K. D. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący argumentował, że jego działalność gospodarcza miała cechy umowy o pracę i że powinien być zwolniony z obowiązku płacenia składek. NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za chybione, podkreślając, że sąd administracyjny kontroluje legalność decyzji w granicach sprawy administracyjnej, którą w tym przypadku było umorzenie należności, a nie badanie zasadności samego obowiązku płacenia składek.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący kwestionował prawidłowość postępowania przed WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 134 § 1 p.p.s.a. (naruszenie granic sprawy) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. (wadliwe uzasadnienie wyroku). Argumentował, że WSA nie zbadał zasadności obciążania go obowiązkiem uiszczenia składek, a umowa o świadczenie usług, którą zawarł, nosiła cechy umowy o pracę. Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za chybione. Wskazał, że uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi formalne, a sąd administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może badać kwestii wykraczających poza zakres sprawy administracyjnej, jaką było umorzenie należności. Sąd podkreślił, że organ administracyjny nie ma kompetencji do badania istnienia należności z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia, a kontrola sądu administracyjnego ogranicza się do granic sprawy administracyjnej, czyli ustalenia materialnoprawnej podstawy umorzenia. Wobec braku przesłanek nieważności postępowania i uznania zarzutów skargi kasacyjnej za niezasadne, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny jest związany granicami sprawy administracyjnej, którą w tym przypadku jest umorzenie należności, a nie badanie istnienia samego obowiązku płacenia składek.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny kontroluje legalność decyzji w granicach sprawy administracyjnej. W przypadku umorzenia należności, sprawa dotyczy ustalenia materialnoprawnej podstawy umorzenia (np. całkowitej nieściągalności), a nie badania istnienia samego obowiązku ubezpieczenia czy prawidłowości obliczenia składek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 2, 4 i 4b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, które mogą stanowić podstawę do umorzenia.

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna decyzji ZUS odmawiającej umorzenia.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2, 3, 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna decyzji ZUS odmawiającej umorzenia.

u.s.u.s. art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna decyzji ZUS odmawiającej umorzenia.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1

Określa przesłanki umorzenia należności z tytułu składek.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia NSA.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Nie miał zastosowania w sprawie.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 4a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Nie zachodziła przesłanka dotycząca kwoty zadłużenia wyższej niż koszty upomnienia.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 3, 5 lub 6

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ani innych przesłanek.

p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zarzutu skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zarzutu skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa granice rozpoznania skargi przez sąd I instancji.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd I instancji.

p.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych (zgodność z prawem).

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

k.p. art. 22 § § 1

Kodeks pracy

Definicja umowy o pracę, przywołana w kontekście zarzutu skarżącego.

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3 w zw. z ust. 1

Podstawa rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania, które sąd bierze z urzędu pod rozwagę.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd administracyjny jest związany granicami sprawy administracyjnej, którą jest umorzenie należności, a nie badanie zasadności obowiązku płacenia składek. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczy wad formalnych uzasadnienia, a nie jego merytorycznej oceny. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. wymaga powiązania z konkretnymi przepisami, których naruszenia sąd nie dostrzegł.

Odrzucone argumenty

Sąd pierwszej instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., nie badając zasadności obciążania skarżącego obowiązkiem uiszczenia składek i nie dostrzegając, że umowa o świadczenie usług nosi cechy umowy o pracę. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu stanu faktycznego związanego z fikcją prowadzenia działalności gospodarczej i brakiem możliwości zweryfikowania zasadności obciążania skarżącego obowiązkiem uiszczenia składek.

Godne uwagi sformułowania

Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Nie można utożsamiać naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. z nie podzieleniem przez kasatora stanowiska Sądu. Granice sprawy są wyznaczone ustawą materialnoprawną. Organ administracyjny nie ma kompetencji do badania istnienia tych należności z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego czy prawidłowości obliczenia należności. Kontrola sądu administracyjnego ograniczać się zatem powinna do granic sprawy administracyjnej tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Skład orzekający

Bogdan Fischer

sprawozdawca

Izabella Janson

członek

Joanna Salachna

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie interpretacji granic kognicji sądów administracyjnych w sprawach dotyczących umorzenia składek ZUS oraz stosowania przepisów proceduralnych dotyczących skargi kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy umorzenia składek ZUS i zarzutów proceduralnych w skardze kasacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważne zagadnienie granic kontroli sądów administracyjnych i prawidłowego formułowania zarzutów w skardze kasacyjnej, co jest kluczowe dla praktyków prawa administracyjnego.

Kiedy sąd administracyjny mówi 'nie': granice kontroli w sprawach ZUS i pułapki skargi kasacyjnej.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 3115/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Izabella Janson
Joanna Salachna /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gl 421/18 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2018-06-06
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/GI 421/18 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r, sygn. akt I SA/Gl 421/18, oddalił skargę K. D. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Skarżący w dniu 12 października 2017 r. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą zgodnie z PKD [...] dla jednego podmiotu gospodarczego, tj. w ramach samozatrudnienia. Natomiast z przedłożonych dokumentów wynikało, że strona jest osobą bezdomną i wynajmuje mieszkanie, co wiąże się z miesięcznymi opłatami, które wynoszą 1400 zł. Ponadto skarżący wskazał, że ma za duże dochody aby ubiegając się o mieszkanie komunalne. Jednocześnie podał, że przy obecnych zleceniach wyjazdowych nie zna dnia powrotu, a wyjazdy często się przedłużają, więc wzrasta koszt utrzymania, ponoszony głównie w euro.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. Ponadto w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: "u.s.u.s."). Organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Objęte wnioskiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc nie zachodzi także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, a należności są objęte egzekucją. Nie można też stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego, który prowadzi postępowanie egzekucyjne nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przedwczesne jest również stwierdzenie, że w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wobec powyższego, organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu tych zaległości. Ponadto organ uznał, że nie można stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do uregulowania zadłużenia, np. w systemie ratalnym. Wszystkie te fakty potwierdzają, że obecnej sytuacji nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy, wobec czego umorzenie należności byłoby przedwczesne. Nadto wskazano, że wnioskodawca nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku. Nie wykazał też wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż na takie okoliczności nie wskazywał we wniosku.
Mając powyższe na uwadze Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie") odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 29 398,49 zł.
Skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/GL 421/18, została oddalona. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji podkreślił specyfikę orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia kontrola Sądu odnosi się także do określonych przez prawodawcę kryteriów umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Sąd uznał, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co organ jednoznacznie uzasadnił.
Sąd wskazując na przesłanki wynikające z u.s.u.s. i rozporządzenia doszedł do przekonania, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. To zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Sąd I instancji podkreślił, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą i świadczący usługi przewozowe na rzecz konkretnej firmy, znajduje się w innym położeniu niż osoba zatrudniona jako kierowca w takiej firmie. Może być też tak, że świadczenie usług przewozowych na rzecz jednego podmiotu, uniemożliwia wykonywanie innych zleceń i pozyskanie wyższych dochodów. Wskazane trudności nie mogą jednak stanowić przesłanki stwierdzenia, że wnioskodawca nie powinien być obciążony obowiązkiem płacenia składek na rzecz ZUS, w związku z czym należy je umorzyć. W świetle powyższych argumentów Sąd I instancji doszedł do przekonania, że odmowa umorzenia zaległości składkowych skarżącego nie narusza prawa.
Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.p.s.a. polegający na tym, że wbrew obowiązkowi Sąd I instancji nie wyszedł poza granice skargi i przeprowadził kontrolę decyzji organu nr [...] wyłącznie w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanek z 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, określających podstawy umorzenia składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy jednoczesnym pominięciu zweryfikowania zasadności obciążania skarżącego obowiązkiem uiszczenia składek i niedostrzeżeniu zarówno przez organ jak i Sąd I instancji, że umowa o świadczenie usług nr 6 łącząca skarżącego ze swoim Zleceniodawcą nosi cechy właściwe dla umowy o pracę, tym samym stanowi obejście przepisów prawa pracy, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi.
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez:
• pominięcie w uzasadnieniu wyroku elementu stanu faktycznego sprawy związanego z zarzutem skarżącego podniesionym na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. dotyczącym fikcji prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, a tym samym braku , możliwości zweryfikowania, czy kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo oraz czy decyzja wydana przez organ jest zgodna z prawem.
• przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy tj. i zasadności obciążania skarżącego obowiązkiem uiszczenia składek, a które to twierdzenia skarżącego nie były brane pod uwagę przez organ administracyjny, co w ocenie skarżącego jest niezgodne z zasadą prawdy materialnej stanu faktycznego, a które to uchybienia organu stały się podstawą orzeczenia sądowego, co z kolei miało wpływ na wydanie przez Sąd I Instancji rozstrzygnięcia o treści oddalającej skargę.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na skutek zarządzenia Przewodniczącej I Wydziału Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Jako chybiony należało ocenić najdalej idący zarzut o charakterze proceduralnym związany ze sporządzeniem przez Sąd I instancji wadliwego, w ocenie kasatora, uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 141 § 4 p.p.s.a). W tym kontekście autor skargi kasacyjnej zarzuca, że przedmiotowe uzasadnienie nie uwzględnia kwestii rzeczywistego prowadzenia (czy też nie) działalności gospodarczej przez skarżącego. Kasator zarzuca w skardze, że Sąd I instancji ocenił (czemu dał wyraz z uzasadnieniu wyroku) wyłącznie, czy ZUS prawidłowo zbadał spełnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s oraz z § 3 ust. 1 rozporządzenia, które to okoliczności weryfikował ZUS w trakcie postępowania administracyjnego, podzielając stanowisko, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji, w tym obowiązkiem zapłaty zobowiązań o charakterze publicznoprawnym. W istocie w trybie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. kasator kwestionuje stanowisko i ocenę prawną zawarte w zaskarżonym wyroku. Tymczasem art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy konstrukcyjne, jakie składają się na prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 P.p.s.a. (zob. wyroki NSA: z dnia 6 marca 2013 r., o sygn. akt II GSK 2243/11; z dnia 20 marca 2013 r., o sygn. akt II FSK 2230/13 i z dnia 17 kwietnia 2013 r., o sygn. akt I GSK 95/12). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie, brak jest podstaw, aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji przedstawił w nim bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami oraz stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, zaś uzasadnienie prawne zaskarżonego wyroku zawiera rozważania Sądu co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Tak sporządzone uzasadnienie pozwala poznać przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania Sądu I instancji, umożliwia zatem przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można natomiast utożsamiać naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. z nie podzieleniem przez kasatora stanowiska Sądu, wyrażonego w zaskarżonym wyroku.
Nie jest również skuteczny zarzut naruszenia artykułu 134 § 1 p.p.s.a., który określa granice rozpoznania skargi przez Sąd I instancji, gdy granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Przez sprawę w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozumieć należy sprawę, w której została wydana zaskarżona decyzja, czyli ogół elementów stosunku administracyjnoprawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por.m.in. T. Woś w: T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, 2016, komentarz do art. 134, pkt 1; także B. Adamiak, Glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s. 51; por. też m.in. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2005 r., I FSK 68/05, LEX nr 172990). Granice sprawy są wyznaczone ustawą materialnoprawną. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby Sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie nie orzekał w granicach innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Istotne jest to, że strona nie może ograniczyć się do wytyku wyłącznie naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż wówczas przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji strona zobowiązana jest powiązać art. 134 § 1 p.p.s.a. z takimi przepisami, których złamania przez organ administracji miał nie dopatrzyć się Sąd I instancji (patrz: wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 782/13). Omawiany przepis jest tak skonstruowany, że powoływanie się w skardze kasacyjnej na jego naruszenie musi być zawsze powiązane z przywołaniem przepisu, którego naruszenia przez organy nie zauważył Sąd I instancji (patrz: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 610/06, wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1353/12; wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1033/12). Tego wymogu autor skargi kasacyjnej nie dopełnił. Naruszenia omawianej normy nie powiązano z żadnymi przepisami, których naruszenie - zdaniem strony skarżącej kasacyjnie - Sąd I instancji powinien uwzględnić z urzędu.
Trzeba jednocześnie podkreślić, że organ administracyjny umocowany jest do rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej w granicach przyznanej mu kompetencji. Decyzja w sprawie umorzenia należności nie jest decyzją dotyczącą ustalenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem lub wyłączenia z ubezpieczenia, ani też istnienia obowiązku opłacenia składek przez zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie spór koncentruje się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, a organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia, przeprowadził postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w jego wyniku orzekł o odmowie umorzenia należności. Nie może być przedmiotem tego postępowania, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej badanie zasadności obciążania skarżącego obowiązkiem uiszczenia składek, gdyż byłaby to okoliczność wykraczająca poza zakres podlegającej kontroli sprawy administracyjnej. Nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia organu w tej sprawie, czy kontroli sądu administracyjnego, ocena zapisów umowy łączącej skarżącego z P.sp. z o.o., ich charakteru, ani ocena czy pomiędzy skarżącym a P.. sp. z o.o. nawiązany został stosunek pracy, czy opierał się na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz zleceniodawcy i czy zgodnie z treścią art. 22 § 1 kodeksu pracy należy go traktować jako umowę o pracę i zastąpienie tej umowy inną umową cywilnoprawną jest niedopuszczalne zgodnie z art. 22 § 1 kodeksu pracy.
Przywołana zasada art. 134 § 1 p.p.s.a. winna właśnie wbrew twierdzeniom kasatora uwzględniać dwutorowość sądowego postępowania kontrolnego (sądu administracyjnego i sądu powszechnego).
W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, organ nie ma kompetencji do badania istnienia tych należności z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego czy prawidłowości obliczenia należności. Kontrola sądu administracyjnego ograniczać się zatem powinna do granic sprawy administracyjnej tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest więc ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek.
W konsekwencji powyższego, jako chybiony należało ocenić również także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. W orzecznictwie od dawna ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przepis ten ma charakter wynikowy regulujący sposób rozstrzygnięcia i bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, zarzut jego naruszenia nie jest trafny (patrz: wyrok NSA z 11 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2383/14). Jego zastosowanie jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu.
Rozpoznając zarzut naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. wskazać trzeba, że zgodnie z tym przepisem sądy administracyjne sprawują kontrolę pod względem zgodności z prawem. Przyjmuje się w orzecznictwie, że przepis ten mógłby stanowić podstawę kasacyjną jedynie w drodze wyjątku, np. gdy sąd odmówił rozpoznania skargi, mimo prawidłowości jej wniesienia, czy też orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne albo rozpoznając prawidłowo wniesioną skargę, dokonał kontroli w sprawie w oparciu o inne kryterium niż kryterium legalności. Przedmiotowa sprawa należy do kognicji sądów administracyjnych, została rozpoznana przez właściwy sąd, a kasator nie wskazał w skardze kasacyjnej, jakie to inne kryteria kontroli (np. celowość, rzetelność, gospodarność), zamiast kryterium legalności, stosował WSA w niniejszej sprawie. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem i argumentacją WSA nie uzasadnia zarzutu naruszenia powyższego przepisu. Przepis ten wyznacza jedynie ramy kontroli sądowej, nie określa natomiast zasad postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem te zawarte są w p.p.s.a. To czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna nie może być bowiem utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2991/14). Tymczasem uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się właśnie do kwestionowania prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonej decyzji, poprzez brak odniesienia się do istotnych w ocenie pełnomocnika kwestii weryfikacji działalności gospodarczej i jej cech, w kontekście umowy o świadczenie usług skarżącego ze swoim zleceniodawcą, która zdaniem skarżącego nosi cechy właściwe dla umowy o pracę, a które to kwestie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykraczały poza granice sprawy administracyjnej tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI