I GSK 310/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając obowiązek organu egzekucyjnego do zbadania i uchylenia z urzędu czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem prawa, nawet jeśli informacja o naruszeniu pochodzi od strony.
Organ wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, który uchylił postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej. Organ zarzucił sądowi naruszenie przepisów postępowania, twierdząc, że sąd błędnie przyjął obowiązek organu do zbadania i uchylenia z urzędu czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem ustawy, zwłaszcza gdy informacja o naruszeniu pochodzi od strony. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu badać i uchylać czynności egzekucyjne dokonane z naruszeniem prawa, a informacja od strony jedynie sygnalizuje ten obowiązek.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił postanowienie DIAS o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia przekazów pocztowych, które zawierały świadczenia wolne od egzekucji (renta rolnicza). Skarżący złożył wniosek o uchylenie czynności egzekucyjnej jako dokonanej z naruszeniem ustawy. Organ I instancji umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, a organ II instancji utrzymał to postanowienie w mocy. WSA uchylił postanowienia organów, uznając, że organ egzekucyjny miał obowiązek z urzędu zbadać i uchylić wadliwą czynność egzekucyjną. NSA rozpoznał skargę kasacyjną organu, która zarzucała sądowi naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 54b § 1 u.p.e.a. oraz art. 61a § 1 i art. 105 § 1 k.p.a. Organ argumentował, że uchylenie czynności egzekucyjnej może nastąpić tylko z urzędu i nie na wniosek strony, a postępowanie stało się bezprzedmiotowe. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że zgodnie z art. 54b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu uchylić czynność egzekucyjną dokonaną z naruszeniem ustawy. Informacja od strony jedynie sygnalizuje ten obowiązek. NSA uznał, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ uchylenie czynności egzekucyjnych dotyczy również skutków tych czynności. Sąd podkreślił zasadę legalizmu (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) i obowiązek organu do stania na straży praworządności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu badać i uchylać czynność egzekucyjną dokonaną z naruszeniem ustawy. Informacja od strony jedynie sygnalizuje ten obowiązek.
Uzasadnienie
Przepis art. 54b § 1 u.p.e.a. nakłada na organ egzekucyjny obowiązek obligatoryjnego uchylenia z urzędu czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem ustawy. Zasada legalizmu (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) nakłada na organy obowiązek stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
u.p.e.a. art. 54 b § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
k.p.a. art. 61 a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 18
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 168 b § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 89 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 34 § ust. 3
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu badać i uchylać czynności egzekucyjne dokonane z naruszeniem ustawy. Informacja o naruszeniu ustawy pochodząca od strony nie zwalnia organu z obowiązku zbadania sprawy z urzędu. Postępowanie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej nie staje się bezprzedmiotowe, gdy organ zaprzestanie wadliwych działań na przyszłość, gdyż dotyczy ono również skutków już dokonanych czynności.
Odrzucone argumenty
Organ egzekucyjny nie ma obowiązku badania i uchylania z urzędu czynności egzekucyjnej, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy, w sytuacji gdy postępowanie dotyczyło wniosku strony. Umorzenie postępowania w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej jest uzasadnione, gdy organ zaprzestał dokonywania wadliwych zajęć. Organ mógł odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
organ ma obowiązek zbadać i w razie potrzeby "uchylić z urzędu (...) czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy" uchylenie czynności egzekucyjnej z urzędu (...) jest obligatoryjne w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że czynność egzekucyjna została dokonana w całości albo w części z naruszeniem ustawy organ egzekucyjny powinien zatem z urzędu, nie czekając na wniosek zobowiązanego, uchylić czynności egzekucyjne, które zostały dokonane z naruszeniem ustawy zasada legalizmu (...) nakłada na organy administracji publicznej (...) obowiązek stania na straży praworządności, podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
sprawozdawca
Piotr Pietrasz
przewodniczący
Piotr Piszczek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku organów egzekucyjnych do działania z urzędu w celu ochrony praworządności i słusznych interesów obywateli, nawet w sytuacji, gdy strona sygnalizuje naruszenie prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania egzekucyjnego w administracji i interpretacji przepisów u.p.e.a. i k.p.a.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje ważny aspekt ochrony praw obywateli przed nadużyciami organów egzekucyjnych i potwierdza prymat zasady legalizmu nad proceduralnymi uchybieniami organów.
“Organ egzekucyjny musi działać z urzędu, nawet gdy to Ty zwrócisz mu uwagę na błąd!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 310/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-03-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-08 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/ Piotr Pietrasz /przewodniczący/ Piotr Piszczek Symbol z opisem 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o f Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 479 art. 18, art. 54 b § 1 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1, art. 61 a § 1 i art. 105 § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 1534/22 w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 maja 2022 r., nr 1401-IEE3.711.1.84.2022.2.MB w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 1534/22, w wyniku rozpoznania skargi M. Z. (dalej zwanego "skarżącym") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej zwanego "organem II instancji" lub "DIAS") z 16 maja 2022 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej oraz zasądził od DIAS na rzecz skarżącego 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Organ na powyższy wyrok wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie lub uwzględnienie skargi kasacyjnej i oddalenie skargi skarżącego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto organ zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., w zw. z art. 54 b § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej zwanej "u.p.e.a.") poprzez przyjęcie przez Sąd, że organ ma obowiązek zbadać i w razie potrzeby "uchylić z urzędu (...) czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy", tj. z własnej inicjatywy w przypadku gdy postępowanie dotyczące czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem ustawy związane było z pismem skarżącego, podczas gdy przepis ten stanowi, że uchylenie w całości bądź w części czynności egzekucyjnych może nastąpić "z urzędu" nie przewidując instytucji uchylenia czynności egzekucyjnej na wniosek strony, a ponadto nie przewiduje się możliwości wydawania w takiej sprawie postanowienia, gdyż jest to czynność techniczna, która jest konsekwencją stwierdzenia, że czynność organu jest wadliwa; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art. 61 a § 1 i art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej zwanej "k.p.a.") oraz w zw. z art. 18 i art. 54 b § 1 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że nie doszło do ziszczenia się przesłanki odmowy wszczęcia postępowania oraz przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, podczas gdy zarówno umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić merytoryczne rozpatrzenie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych, co oznacza, że wniosek strony złożony na podstawie art. 54b § 1 u.p.e.a. niezależnie od podniesionych w nim argumentów musi być uznany jako wniosek niepodlegający merytorycznemu rozpatrzeniu; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez Sąd, że nie doszło do rozpoznania przez organy istoty sprawy, podczas gdy organy wskazując, że nie jest przesłanką uchylenia czynności fakt, że wskutek zajęcia wierzytelności doszło do zajęcia środków wyłączonych spod egzekucji, a także z uwagi na fakt, że środki z zajęcia przekazane zostały na rachunek wierzyciela, to on jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o ich zwrot, wypełniły przesłanki wynikające z tych przepisów poprzez podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy na wstępie zauważyć, że skargę kasacyjną, w granicach, której Naczelny Sąd Administracyjny ją rozpoznaje, można oprzeć na wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega, więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny nie może rekonstruować lub uzupełniać podstaw kasacyjnych, przytoczonych przez autora skargi kasacyjnej, również w przypadku oczywiście błędnego ich przytoczenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również domniemywać, w jaki sposób naruszenie danego przepisu rzutowało na treść zaskarżonego wyroku. Według art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie każde naruszenie przepisu postępowania skutkuje uchyleniem wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, lecz tylko takie, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co wyraża się w przypuszczeniu, że gdyby nie doszło do naruszenia tych przepisów w sprawie mogłoby zapaść rozstrzygnięcie innej treści niż wyrażone w zaskarżonym wyroku. Wpływ ten w sposób jednoznaczny musi wykazać strona, zaniechanie zaś tego obowiązku powoduje, że niemożliwa staje się merytoryczna ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Celem tego przepisu jest wykluczenie sytuacji, w której przeprowadzana kontrola instancyjna miałaby pozorny charakter w tym sensie, że wprawdzie prowadziłaby do usunięcia z obrotu prawnego kwestionowanego aktu, jednak po to tylko, aby powtórzyć określone działania z tym samym co poprzednio wynikiem. Powyższe uwagi były niezbędne, gdyż w skardze kasacyjnej zgłoszono tylko zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty te koncentrowały się na przyjęciu przez Sąd I instancji, że powinnością organu było zbadanie i w razie potrzeby uchylenie z urzędu czynności egzekucyjnej, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy, pomimo tego, że organ dowiedział się o naruszeniu – polegającym na zajęciu przekazów pocztowych, których przedmiotem są świadczenia wypłacane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu renty rolniczej, które są kwotami wolnymi od zajęcia – z pisma skarżącego z 2 marca 2022 r. Zdaniem organu takie stanowisko jest niewłaściwe, a to z uwagi na to, że skarżący w ww. piśmie jak i w kolejnym z 15 marca 2022 r. (data wpływu do organu) sformułował wniosek o uchylenie czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem ustawy na podstawie art. 54b § 1 u.p.e.a. Ten zaś w ocenie organu stanowi przesłankę do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. lub ewentualnie umorzenia postępowania art. 105 § 1 k.p.a. (przesłanka bezprzedmiotowości postępowania). Niespornym pozostaje w niniejszej sprawie, że zawiadomieniami z 8 listopada 2018 r., z 10 września 2021 r. oraz z 1 grudnia 2021 r. organ dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej na Poczcie Polskiej S.A. w postaci przekazów pieniężnych. Pismem z 2 marca 2022 r. skarżący wniósł o uchylenie ww. czynności egzekucyjnych, jako dokonanych z naruszeniem ustawy w rozumieniu art. 54b § 1 u.p.e.a., a to z uwagi na okoliczność, że przedmiotem zajętych przekazów są świadczenia pieniężne wypłacane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu renty rolniczej, które są kwotami wolnymi od zajęcia. W związku z powyższym organ I instancji przekazał Poczcie Polskiej S.A. żądanie zaprzestania przekazywania do organu egzekucyjnego środków pieniężnych zajętych ww. zawiadomieniami. Tym samym organ egzekucyjny przyznał w istocie, że dokonał zajęć z przekazów pieniężnych, które obejmowały środki wyłączone spod egzekucji. Pismem z 15 marca 2022 r. skarżący ponowił wniosek o uchylenie czynności egzekucyjnej, jako dokonanej z naruszeniem ustawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Siedlcach postanowieniem z 29 marca 2022 r. na podstawie art. 54b § 1 u.p.e.a. uznał sprawę o uchylenie czynności egzekucyjnej zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (przekazu pocztowego) jako bezprzedmiotową i umorzył postępowanie w sprawie. Organ odwoławczy natomiast, postanowieniem z 16 maja 2022 r., działając n a podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 18 w zw. z art. 54b § 2 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy, że sformułowanie przez autora skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 61a § 1 k.p.a., wedle którego organ odmawia wszczęcia postępowania gdy inicjatywa wszczęcia postępowania wynika z żądania wniesionego przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie to nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, odnosi się do przepisu, który nie stanowił podstawy prawnej wydania postanowienia organu I instancji ani też postanowienia organu odwoławczego. Skoro organy nie zastosowały tego przepisu jako podstawy prawnej, to tym bardziej Sąd dokonując oceny prawidłowości działania organu nie mógł go naruszyć uznając, że nie ziściły się przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, o których w nim mowa. Zważywszy na sposób skonstruowania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie, jak również na treść zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, zarzuty te można i należy rozpoznać łącznie. Na wstępie podkreślić należy, że administracyjne postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu doprowadzenia do przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. W ramach tego postępowania upoważnione organy podejmują szereg czynności materialno-technicznych oraz czynności procesowych, zmierzających bezpośrednio do zaspokojenia wierzyciela. Podmiotom, w stosunku do których podejmowane są te działania, a także wierzycielom przysługuje katalog instrumentów – środków prawych związanych z ochroną ich praw w toku postępowania egzekucyjnego. Cel tego postępowania jest jeden – wykonanie określonego obowiązku, jednak każdorazowe skorzystanie przez zobowiązanego lub wierzyciela z określonego środka prawnego powoduje konieczność rozpoznania takiego środka, a wszystko to odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3223/15; treść tego jak i treść dalej powołanych orzeczeń NSA jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie jako środek egzekucyjny zastosowano egzekucję należności pieniężnych z innych wierzytelności pieniężnych na Poczcie Polskiej S.A. w postaci przekazów pieniężnych. W konsekwencji czego zajęciu podlegały świadczenia pieniężne będące kwotami wolnymi od egzekucji – co nie jest sporne w przedmiotowej sprawie, a o czym organ egzekucyjny został poinformowany przez skarżącego. Stosownie do art. 54b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny uchyla z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy. Oznacza to, że uchylenie czynności egzekucyjnej z urzędu (w odróżnieniu od art. 54b § 2 u.p.e.a., gdzie uchylenie czynności egzekucyjnej jest fakultatywne), jest obligatoryjne w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że czynność egzekucyjna została dokonana w całości albo w części z naruszeniem ustawy. Należy wskazać w tym miejscu, że zobowiązanemu przysługuje na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego roszczenie odszkodowawcze wobec organu egzekucyjnego oraz wierzyciela za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego (art. 168b § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny powinien zatem z urzędu, nie czekając na wniesienie przez zobowiązanego skargi na czynności egzekucyjne, uchylić czynności egzekucyjne, które zostały dokonane z naruszeniem ustawy (patrz Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023). Zgodnie z powyższym organ powinien obligatoryjnie uchylić czynność egzekucyjną w postaci zajęcia przekazów pieniężne wyłączonych z egzekucji również tych, które zostały skutecznie zajęte jako naruszające ustawę – czego nie uczynił. Dodatkowo w postanowieniu organu I instancji uznano, że skoro odstąpiono od zajęcia przekazu pocztowego po powzięciu informacji o jego źródle, to postępowanie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych stało się bezprzedmiotowe. Jednocześnie uznano, że dotychczasowe zajęcia przekazów dotyczących "innych wierzytelności pieniężnych" (w rozumieniu art. 89 § 1 u.p.e.a.) pozostają w mocy. Z kolei organ odwoławczy, utrzymując rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, w spornym postanowieniu wywiódł ponadto, że skarżący nie miał w ogóle podstaw prawnych do wszczynania postępowania o uchylenie czynności egzekucyjnych, ponieważ może to uczynić tylko organ z urzędu. W tym miejscu należy wskazać na zasadę legalizmu wynikającą z art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., która nakłada na organy administracji publicznej, w tym także organy egzekucyjne w toku postępowania egzekucyjnego obowiązek stania na straży praworządności, podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Celem egzekucji administracyjnej, będącej formą przymusowej realizacji obowiązków publicznoprawnych jest doprowadzenie do zgodności stanu faktycznego, ze stanem prawnym wynikającym z norm prawnych. Na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się zasady ogólne postępowania administracyjnego z uwzględnieniem specyfiki procedury wykonawczej. Organ egzekucyjny jest gospodarzem postępowania administracyjnego postępowania egzekucyjnego, odpowiedzialnym za jego prowadzenie z poszanowaniem zasad ogólnych, zawartych w art. 6 – 16 k.p.a. Ze specyfiką postępowania administracyjnego wiąże się nierównowaga pozycji stron. Organ z racji władztwa administracyjnego jest podmiotem dominującym i ostatecznie decydującym o przebiegu postępowania. Z taką jego rolą i pozycją wiąże się jednak szczególna powinność organu do prowadzenia postępowania z uwzględnieniem zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu stron postępowania (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 284/23).. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie uznać należy, że zarówno organ I jak i II instancji nie zbadał czy przekazy pieniężne, które zostały skutecznie zajęte dotyczyły środków wyłączonych z egzekucji – do czego był zobowiązany z urzędu. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że mimo, iż postępowanie dotyczące czynności egzekucyjnej dokonanej z naruszeniem ustawy związane było z pismem skarżącego nie zwalniało to organu od zbadania ww. przesłanki. Prawidłowo zauważył Sąd, że art. 54b § 1 u.p.e.a. uwzględnia w tym zakresie zasadę oficjalności działania organu. Za słuszny należy również uznać wniosek Sądu I instancji, że skoro w świetle tego przepisu organ ma obowiązek zbadać i w razie potrzeby "uchylić z urzędu ... czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy", tj. z własnej inicjatywy, to tym bardziej obowiązek zbadania legalności czynności egzekucyjnej (ex officio) aktualizuje się w sytuacji, gdy taką okoliczność sygnalizuje zobowiązany. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji co do niejasności i niezrozumiałości logiki wyprowadzenia przez organ wniosku, iż przekazy dotyczące "innych wierzytelności pieniężnych" zajęte przed przesłaniem do Poczty Polskiej S.A. żądania zaprzestania przekazywania do organu egzekucyjnego środków pieniężnych, pozostają w mocy, a to z uwagi na to, że do czasu powzięcia ww. informacji dokonywano zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w rozumieniu art. 89 § 1 u.p.e.a. Rację miał Sąd I instancji twierdząc, że nie ma podstaw prawnych do uznania, że tryb z art. 54b § 1 u.p.e.a. staje się bezprzedmiotowy wobec wyeliminowania na przyszłość czynności dokonywanych z naruszeniem ustawy. Uchylenie czynności egzekucyjnych dotyczy bowiem "skutków tych czynności egzekucyjnych, które z natury rzeczy, jako czynności faktyczne, rzeczywiście nastąpiły i przez to wywołały określone skutki. Pojęcie uchylenia określonych czynności egzekucyjnych o charakterze faktycznym, których celem było zastosowanie określonych środków egzekucyjnych, musi w sobie zawierać uchylenie skutków tych czynności, gdyż w przeciwnym przypadku przepis ten byłby nielogiczny" (wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 1086/17). Skoro zatem postępowanie oparte na podstawie art. 54b zmierza do wyeliminowania skutków czynności egzekucyjnych już dokonanych, to w przedmiotowej sprawie nie mogło być mowy o ziszczeniu się przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. Dlatego też podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. art. 54 b § 1 u.p.e.a., art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 54 b § 1 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. uznane zostały za niezasadne. Wobec uznania, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI