I GSK 276/26

I GSK 276/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 52 § 3, art. 52 § 1;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 127 § 3 ;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. E. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Po 466/25 o odrzuceniu skargi K. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Po 466/25 odrzucił skargę K. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 16 lipca 2025 r. (data wpływu) skarżący wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2025 r. Ponadto skarżący dnia 16 lipca 2025 r. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu, a następnie organ wydał decyzję nr 122/2025 odmawiającą przywrócenia terminu do złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym samym dniu organ wydał decyzję nr 123/2025, w której stwierdził uchybienie terminu do złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści art. 52 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." wynika, że ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, jednakże powyższe nie oznacza, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego wnosi strona jeżeli wcześniej nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący został w decyzji z 4 czerwca 2025 r. pouczony o dwóch konkurencyjnych środkach zaskarżenia tj. prawie do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skardze do sądu administracyjnego. W pouczeniu wyraźnie podano, że jeżeli skarżący nie chce skorzystać z prawa do zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, może wnieść skargę do WSA w Poznaniu. Skarżący wniósł oba środki zaskarżenia w jeden dzień. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślił, że składa go niezależnie od przysługującego mu prawa do wniesienia skargi do WSA, w celu sprawniejszego i szybszego rozpatrzenia sprawy przez organ rentowy.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uruchomione zostało postępowanie, które zakończyło się ostatecznie decyzją z 31 lipca 2025 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia 31 lipca 2025 r. stwierdzającej uchybienie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i to te decyzje mogły zostać zaskarżone do sądu administracyjnego.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu pierwszej instancji, zaskarżając je w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a w związku z art. 52 § 1 i § 3 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący dokonał wyboru drogi administracyjnej w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co skutkowało uznaniem skargi za niedopuszczalną podczas gdy z akt sprawy wynika, iż skarżący złożył wyłącznie wniosek o przywrócenie terminu, który nie stanowi środka zaskarżenia w rozumieniu art. 52 p.p.s.a., w tym nie prowadzi do merytorycznej weryfikacji decyzji administracyjnej oraz nie wyłącza prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego;
2. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sporu procesowego polegające na zaniechaniu ustalenia rzeczywistego charakteru czynności procesowych podejmowanych przez skarżącego oraz przyjęciu błędnej kwalifikacji prawnej wniosku o przywrócenie terminu jako równoznacznego z wyborem trybu ponownego rozpatrzenia sprawy, mimo że czynność ta miała charakter wyłącznie incydentalny (zabezpieczający);
3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 52 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną albowiem Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, z jakich względów uznał wniosek o przywrócenie terminu za środek zaskarżenia wyłączający dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego, ani nie odniósł się do argumentacji skarżącego wskazującej na odmienny charakter tej czynności procesowej od ponownego rozpoznania sprawy;
4. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez przyjęcie nadmiernie formalistycznej wykładni przepisów postępowania, polegającej na utożsamieniu wniosku o przywrócenie terminu z wyborem alternatywnego środka zaskarżenia co doprowadziło do odrzucenia skargi, a w konsekwencji do pozbawienia skarżącego prawa do merytorycznej kontroli sądowej działań organu rentowego mimo że skarga do WSA była działaniem zasadnym, opartym na realnych wątpliwościach co do legalności rozstrzygnięcia organu rentowego, w szczególności w zakresie ustalenia istnienia czy też wysokości dochodzonych należności, niespójności stanowisk organu co do zapłaty, przedawnienia oraz dalszego istnienia zobowiązania, jak również prawidłowości oceny sytuacji majątkowej oraz wypłacalności skarżącego jako przesłanki umorzenia należności, a także skutków wcześniejszych postępowań abolicyjnych.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 52 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 1). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest minister właściwy do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, 185 i 547) albo konsul (§ 3).
Z powyższego wynika, że jeżeli w toku postępowania administracyjnego jedna ze stron postępowania skorzysta z przysługującego jej uprawnienia polegającego na wyborze środka zaskarżenia, o jakim mowa w art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 735) – dalej: "k.p.a." bądź art. 52 § 3 p.p.s.a. i złoży wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to w takiej sytuacji procesowej, w odniesieniu do wszystkich stron postępowania zastosowanie znajduje zasada wynikająca z art. 52 § 1 p.p.s.a. i zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlega decyzja wydana przez organ administracyjny na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższą regułę potwierdza treść art. 54a § 1 i 2 p.p.s.a., ponieważ jednoczesne złożenie w określonym czasie przez strony postępowania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skargi do sądu administracyjnego na tą samą decyzję administracyjną, wymaga rozpoznania przez organ administracyjny skargi jak wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W art. 54a p.p.s.a. potwierdzono zatem pierwszeństwo drogi administracyjnej, gdyż w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jedną ze stron skargę do sądu administracyjnego drugiej ze stron należy potraktować jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oznacza to, że w takiej sytuacji procesowej znajduje zastosowanie ogólna reguła, zgodnie z którą skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.).
Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 16 lipca 2025 r. złożył skargę na decyzję z dnia z dnia 4 czerwca 2025 r. Natomiast tego samego dnia złożył pismo procesowe o tytule: "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu", mylnie podając za podstawę prawną art. 127 § 1 k.p.a., podczas gdy właściwą podstawą powinien być przepis art. 127 § 3 k.p.a. W tej sytuacji należy uznać, że intencją strony było złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponieważ wniosek ten zawierał wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję organu z dnia 4 czerwca 2025 r., to organ decyzjami z dnia 31 lipca 2025 r., kolejno odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że skarżący został pouczony że w przypadku braku skorzystania z instytucji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, może on wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Tak więc skoro skarżący skorzystał z prawa wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to nie mógł on jednocześnie wnieść skargi na decyzję z dnia 4 czerwca 2025 r. Zasadnie w tym miejscu wskazał Sąd pierwszej instancji, że zostało uruchomione postępowanie, które zakończyło się ostatecznie decyzją z 31 lipca 2025 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia 31 lipca 2025 r. stwierdzającą uchybienie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i to te decyzje mogły zostać zaskarżone do sądu administracyjnego.
W związku z powyższym wskazane w złożonym zażaleniu zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.