I GSK 275/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-15
NSAubezpieczenia społeczneŚredniansa
ZUSskładkiumorzenieubezpieczenia społecznechorobadziałalność gospodarczaemeryturaprawo administracyjneskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy umorzenia składek ZUS, uznając, że mimo choroby, skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i pobiera emeryturę, co nie uzasadnia umorzenia należności.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o umorzenie należności z tytułu składek ZUS, powołując się na ciężką chorobę nowotworową. Sąd pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny oddaliły skargę, stwierdzając, że mimo problemów zdrowotnych, skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiąga dochody i pobiera emeryturę, co nie spełnia przesłanek umorzenia określonych w przepisach.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej E. J. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił jej skargę na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca wnioskowała o umorzenie składek, powołując się na chorobę nowotworową i ograniczone możliwości zarobkowania. ZUS odmówił umorzenia, wskazując, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, osiąga dochody i pobiera emeryturę, co nie uzasadnia umorzenia należności. WSA podzielił to stanowisko, uznając, że nie zaszły przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, również oddalił ją, podkreślając, że umorzenie składek ma charakter uznaniowy i nawet w przypadku trudnej sytuacji życiowej, nie jest obligatoryjne. Sąd wskazał, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i pobiera emeryturę, co stanowi źródło dochodu, a jej sytuacja finansowa, choć niełatwa, nie jest na tyle trudna, by spłata zadłużenia pozbawiła ją środków do życia. NSA odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego ze względu na trudną sytuację życiową skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sama ciężka choroba czy trudna sytuacja życiowa nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia składek, jeśli zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiąga dochody i posiada inne źródła utrzymania (np. emeryturę), które pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i spłatę należności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umorzenie składek ma charakter uznaniowy. Mimo choroby, skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i pobiera emeryturę, co stanowi źródło dochodu. Jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiła ją środków do życia. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wymaga, aby choroba pozbawiała możliwości uzyskiwania dochodu, co w tym przypadku nie miało miejsca.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1, 3, 3a, 3b, 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepis dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach określonych w rozporządzeniu.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne § § 3 ust. 1 pkt 1 i 3

Określa przesłanki umorzenia należności, w tym sytuację, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) oraz gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochody. Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu. Sytuacja finansowa skarżącej nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiła ją środków do życia. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wymaga, aby choroba pozbawiała możliwości uzyskiwania dochodu, co w tym przypadku nie miało miejsca.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe uznanie, że przesłanki wymienione § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia muszą wystąpić łącznie. Niewłaściwe uznanie, że zbiór przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi zamknięty, wyczerpujący katalog przesłanek. Niewłaściwe uznanie, że obok wystąpienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zaistnieć muszą dodatkowo inne, wyjątkowe sytuacje. Błędne przyjęcie, że wniosek oparty o tę przesłankę winien być oceniany przez pryzmat dochodów współmałżonka. Błędne przyjęcie, że niespełnienie się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia w przypadku skarżącej stanowi przesłankę negatywną dla wypełnienia się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Błędne przyjęcie, że zdarzenie jakie było udziałem skarżącej i jej choroba nie jest wydarzeniem wyjątkowym, aktualizującym przesłanki umorzenia zaległości składkowych. Błędne przyjęcie, że uzyskiwanie dochodów z działalności gospodarczej pomimo uzyskania prawa do emerytury przemawia przeciwko umorzeniu składek.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy. Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skład orzekający

Michał Kowalski

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Grzelak

sędzia

Jacek Boratyn

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS w przypadku choroby i trudnej sytuacji życiowej, gdy zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą i posiada inne źródła dochodu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, że nawet w trudnej sytuacji zdrowotnej, prowadzenie działalności gospodarczej i posiadanie innych źródeł dochodu może uniemożliwić umorzenie składek ZUS, co jest ważną informacją dla przedsiębiorców.

Choroba nie zawsze oznacza umorzenie długu w ZUS – sąd wyjaśnia, kiedy przedsiębiorca musi płacić składki.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 275/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn
Małgorzata Grzelak
Michał Kowalski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Go 553/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-11-23
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Go 553/22 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2022 r. nr 1292/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postepowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Go 553/22 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2022 r., nr 1292/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2022 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej) za okres od kwietnia 2012 r. do marca 2022 r. na podstawie art. 28 ust. 1, 3a i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, dalej jako u.s.u.s.) oraz w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie), podając, że od maja 2012 r. zmaga się z chorobą nowotworową i pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym. W okresach hospitalizacji wnioskodawczyni była całkowicie wykluczona z możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie z możliwości zarobkowania, a w pozostałym zakresie możliwości te uległy znacznemu ograniczeniu, nie dającemu szans na pokrywanie należności bieżących. Strona podała, iż każda nadwyżka środków pieniężnych była wpłacana na poczet zadłużenia, w tym po uzyskaniu informacji o zadłużeniu wpłaciła 20 000 zł na rachunek ZUS. Do wniosku zostały dołączone dokumenty obrazujące sytuację materialną i zdrowotną strony (m.in. wyniki badań z 2012 r. i 2020 r., karty informacyjne leczenia szpitalnego - za 2012 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 kwietnia 2017 r.).
Następnie organ podał, że decyzją z 31 maja 2022 r. odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika.
Decyzją z dnia 5 lipca 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 u.s.u.s., odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 108 853,32 zł oraz działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia odmówił umarzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 97 139,16 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że organ miał podstawy uznać, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 tj. do stwierdzenia, iż nie zachodzi w odniesieniu do skarżącej sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałaby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. Przy czym brak wystąpienia całkowitej nieściągalności przyznała także sama skarżąca w treści skargi. WSA zauważył, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe (pkt 2, 4b, 4c), prowadzi ona działalność gospodarczą – co potwierdzają akta administracyjne i oświadczenie pełnomocnika skarżącej złożone na rozprawie (pkt 3), nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne (pkt 4), wysokość nieopłaconej składki jest na tyle wysoko, ze przekracza koszty upomnienia (pkt 4a), prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jest skuteczne mając na uwadze m.in. przysługujące skarżącej świadczenie emerytalne (pkt 5 i 6).
Sąd pierwszej instancji zauważył, że w sprawie organ stwierdził brak spełnienia przesłanek przewidzianych na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek, co oznacza, że zaskarżona decyzja organu nie była objęta uznaniem administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przypomniał, że skarżąca wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek powołała się przede wszystkim na okoliczność ciężkiej choroby jaką przebyła i złego stanu zdrowia, przedkładając na potwierdzenie dokumentację medyczną z lat 2012 i 2013 (kiedy skarżąca dotknięta była chorobą nowotworową) oraz wyniki różnych badań wskazujących m.in. na występującą u skarżącej osteoporozę. Organ ustalił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (pełnomocnik skarżącej potwierdził tę okoliczność także na rozprawie). Według jej oświadczenia w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 47 718,10 zł, w 2021 r. - 44.086,90 zł, a w okresie od stycznia 2022 r. do lutego 2022 r. – 5952 zł. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 561,79 zł brutto, tj. 2.320,23 zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 640,44 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który aktualnie posiada tytuł do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia i wg oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie – 2100 zł netto. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz wynoszą 210,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 320,00 zł oraz koszty leczenia na kwotę 400,00 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości 54 550,00 zł, które spłaca w ratach po 1 550,00 zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o pow. 48,60 m2, położonego w Sulechowie. Organ uwzględnił, że skarżąca przebyła chorobę nowotworową (jak wynika z akt sprawy było to w okresie 2012-2013 r.), jednak brak według ZUS przesłanek do uznania, że skarżąca z uwagi na przewlekłą chorobę pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W przypadku skarżącej sytuacja ta aktualnie nie ma miejsca, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu niezależnie od stwierdzonych schorzeń. Ponadto wnioskodawczyni nadal pozostaje aktywna zawodowo, prowadząc działalność gospodarczą.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w związku z tak ustaloną sytuacją majątkowo-finansową, osobista, rodzinną i zdrowotną, organy były uprawnione do stwierdzenia braku spełnienia przesłanek do umorzenia zaległych składek w oparciu o § 3 rozporządzenia.
WSA uznał, że przeprowadzona przez ZUS ocena nie budzi zastrzeżeń. Sytuacja zdrowotna skarżącej jest skomplikowana, jednak nie jest ona pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ani z uwagi na przewlekłą chorobę, ani z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą osobą, bowiem nie tylko pobiera świadczenie emerytalne, ale dodatkowo prowadzi stale działalność gospodarczą, osiągając z niej dodatkowy dochód. Zatem brak podstaw do stwierdzenia, że spełniona została przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu same kłopoty zdrowotne osoby zobowiązanej nie są przesłanką stanowiącą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nie bierze pod uwagę sytuacji, na moment powstania zaległości, ale bada aktualną sytuację, ustalając czy w tej bieżącej sytuacji są spełnione przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie.
WSA dodał, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skoncentrował argumentację wokół przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, z uwagi przede wszystkim na treść wniosku skarżącej i jego uzasadnienie. W tym zakresie organ nie odniósł się szczegółowo w treści decyzji do analizy przesłanek z pkt 1 i 2. Nawet jeżeli uznać to za uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik postępowania. Nie ma zastosowania pkt 1, mając na uwadze zebrany przez organ materiał dowodowy, w szczególności potwierdzający dochód gospodarstwa domowego skarżącej i przedstawioną przez nią sytuację finansowo-majątkową, rodzinną i osobistą oraz prowadzenie nadal działalności gospodarczej.
W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) błędną wykładnię przepisów art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ("Rozporządzenie"), a to poprzez:
• niewłaściwe uznanie, że przesłanki wymienione § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia muszą wystąpić łącznie, podczas gdy do umorzenia należności z tytułu składek wystarczające jest samodzielne wystąpienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia lub okoliczności podobnych do tej przesłanki (otwarty katalog przesłanek);
• niewłaściwe uznanie, że zbiór przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi zamknięty, wyczerpujący katalog przesłanek uzasadniających umorzenie należności składkowych;
• niewłaściwe uznanie, że obok wystąpienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zaistnieć muszą dodatkowo inne, wyjątkowe sytuacje - podczas gdy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje jedynie na "uzasadnione przypadki", zaś delegacja ustawowa (ust. 3b) nakazuje określić w rozporządzeniu te uzasadnione przypadki, wobec czego przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia mają stanowić autonomiczne przykłady uzasadnionych przypadków przemawiających za umorzeniem należności;
• błędne, choć dorozumiane uznanie, że wg obecnego stanu wiedzy i wyobraźni nie występują sytuacje i nie jest możliwe opisanie takich sytuacji, które uzasadniałyby w praktyce umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
b) niewłaściwe zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a to poprzez:
• błędne przyjęcie, że wniosek oparty o tę przesłankę winien być oceniany przez pryzmat dochodów współmałżonka (gdy nie prowadzi on wraz z zobowiązaniem działalności gospodarczej), podczas gdy ocena spełnienia się przesłanki z tego przepisu sprowadzać się powinna do oceny tego, czy przewlekła choroba zobowiązanego pozwala mu na samodzielne uzyskiwanie dochodu umożlwiającego opłacenie należności składkowych;
• błędne przyjęcie, że niespełnienie się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia w przypadku skarżącej stanowi przesłankę negatywną dla wypełnienia się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia;
• błędne przyjęcie, że zdarzenie jakie było udziałem skarżącej i jej choroba nie jest wydarzeniem wyjątkowym, aktualizującym przesłanki umorzenia zaległości składkowych;
• błędne przyjęcie, że uzyskiwanie dochodów z działalności gospodarczej pomimo uzyskania prawa do emerytury przemawia przeciwko umorzeniu składek i jest pozytywnym elementem sytuacji finansowej - podczas gdy sama przymusowa sytuacja prowadzenia działalności gospodarczej pomimo uzyskania prawa do emerytury jest skrajnie negatywnym elementem szeroko pojętej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej;
Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego. Oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego wywiera ten skutek, że na etapie rozpoznawania tego środka zaskarżenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym miarodajne są, jako skutecznie nie podważone, bo nie objęte podstawą kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., te ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, które stanowiły podstawę subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.
Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy wskazać, że autorowi skargi kasacyjnej chodzi w istocie o niewłaściwe zastosowanie tych przepisów w stosunku do skarżącej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika bowiem, że jej autor podważa dokonaną przez Sąd I instancji subsumpcje tych przepisów w niekwestionowanych okolicznościach faktycznych sprawy i to w zakresie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.
Na wstępie należy przypomnieć, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia – zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna.
Przenosząc te rozważania na okoliczności niepodważonego przez autora skargi kasacyjnej stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że skarżąca wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek powołała się przede wszystkim na okoliczność ciężkiej choroby jaką przebyła i złego stanu zdrowia, przedkładając na potwierdzenie dokumentację medyczną z lat 2012 i 2013 (kiedy skarżąca dotknięta była chorobą nowotworową) oraz wyniki różnych badań wskazujących m.in. na występującą u skarżącej osteoporozę.
Jak ustalił organ na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (pełnomocnik skarżącej potwierdził tę okoliczność także na rozprawie). Według jej oświadczenia w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 47 718,10 zł, w 2021 r. – 44 086,90 zł, a w okresie od stycznia 2022 r. do lutego 2022 r. – 5 952,00 zł. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 561,79 zł brutto, tj. 2.320,23 zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 640,44 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który aktualnie posiada tytuł do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia i wg oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie – 2100 zł netto. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz wynoszą 210,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 320,00 zł oraz koszty leczenia na kwotę 400,00 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości 54 550,00 zł, które spłaca w ratach po 1 550,00 zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o pow. 48,60 m2, położonego w Sulechowie.
W dniu wydania zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim decyzji skarżąca uzyskiwała zatem dochody, które przewyższały jej wydatki. Ponadto skarżąca nie korzystała z opieki społecznej, co oznacza, że jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiała ją środków do życia.
Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko ZUS, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oparciu o zebrany materiał dowodowy należy uznać, że sytuacja finansowa, w której aktualnie znajduje się skarżąca, nie jest łatwa, ale też nie można jej uznać za zagrażającą egzystencji.
Natomiast odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy wskazać, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca wskazywała na problemy zdrowotne (chorobę onkologiczną). Jednakże w dacie orzekania przez ZUS – skarżąca nadal prowadziła działalność gospodarczą. Ponadto podkreślić należy, że - stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10).
Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzuty naruszenia prawa materialnego.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI