I GSK 272/25

I GSK 272/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach
Joanna Wegner
Małgorzata Grzelak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 455/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-11-27
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13v
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.C 2016 nr 202 poz 47 art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana)
Dz.U.UE.L 2014 nr 193 poz 1 art. 3 ust. 1-4 zał. 1
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 3 ust. 1-4 zał. 1
Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu
Dz.U.UE.L 2022 nr 327 poz 1 art. 3 ust. 1-4 zał. 1
Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Wegner Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 listopada 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 455/24 w sprawie ze skargi A. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 6 maja 2024 r. nr 142/2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. w W. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 27 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 455/24, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę A. w W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 6 maja 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania poprzez ich błędne zastosowanie lub pominięcie gdzie uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. – poprzez brak pełnego i dostatecznie wnikliwego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do rozpatrywanego stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy — w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik, polegające na przytoczeniu przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyłącznie nielicznych uprawnień przysługujących organów państwowych, dotyczących głównie procedury utworzenia uczelni wyższej, a nie jej funkcjonowania (w tym prowadzenia przez nie działalności gospodarczej), i całkowitym pominięciu przez Sąd kwestii związanych z szeroką autonomią skarżącej i ograniczonym nadzorem prawnym (a nie administracyjnym) sprawowanym nad skarżącą, a w konsekwencji bezzasadne oddalenie skargi;
b. art. 151 p.p.s.a., polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, mimo że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi nr 142/2024 z dnia 06 maja 2020 r. (znak sprawy: BDSPB05-W0.0241.107.2024. ŁM) i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rogowie nr BP079.8110.614.2024 z dnia 13 lutego 2024 r. (znak: BP.079.8101.1631.2019.JM) naruszały art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej również jako: "k.p.a.") w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z dopuszczeniem się przez organy obu instancji swobodnej oceny dowodów, prowadzącej do ustalenia, że organy państwowe (Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki) posiadają w stosunku do skarżącej uprawnienia kontrolne, o których mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 2022/2472, w wymiarze równym lub wyższym, niż wskazany w treści przywołanego przepisu, tj. że skarżąca nie spełnia przesłanki otrzymania pomocy finansowej, o której mowa w art. § 13v ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, podczas gdy żaden organ państwowy nie kontroluje kapitału lub praw głosu skarżącego, bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, w wymiarze 25% lub większym, co powinno skutkować uchyleniem decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi nr 142/2024 z dnia 06 maja 2020 r. (znak sprawy: BDSPB05-W0.0241.107.2024. ŁM) i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rogowie nr BP079.8110.614.2024 z dnia 13 lutego 2024 r. (znak: BP.079.8101.1631.2019.JM) na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.;
c. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez dokonanie ustaleń faktycznych wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegające na błędnej ocenie, że skarżąca nie spełnia kryteriów mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa gdyż jest brak jej przymiotu "niezależności";
II. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przepisów prawa materialnego przez błędna ich wykładnie, względnie niewłaściwe zastosowanie tj.:
a. naruszenie art. 3 ust. 2 i 4 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (DE) nr 702/2014 oraz Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472 poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia kryteriów niezależności wymaganych do uznania za MŚP;
b. naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej także jako: PrSzkolWyżN) oraz art. 70 ust. 5 Konstytucji RP poprzez poprzez ich niezastosowanie i pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji okoliczności, iż A. w W. jako publiczna szkoła wyższa jest autonomiczna w zakresie swojej działalności, a ponadto jest "bezudziałową" osobą prawną;
c. naruszenie art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego wyroku, w tym naruszenie przez zaskarżony wyrok zasady autonomii skarżącej jako uczelni wyższej w sytuacji gdy przepis ten obliguje także organy władzy sądowniczej do respektowania zasady autonomii uczelni wyższej;
d. naruszenie art. 426 ust. 1 pkt 1 i art. 429 w zw. z art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego pominięcie przy wyrokowaniu, w tym pominięcie, iż Minister Nauki i Szkolnictwa wyższego sprawuje nad skarżącą nadzór prawny (a nie administracyjny) i to jedynie w zakresie w zakresie zgodności działania skarżącej z przepisami prawa oraz prawidłowości wydatkowania środków publicznych, a nie w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, gdzie działalność ta nie jest finansowana ani z dotacji ani z subwencji, gdzie środki te mają charakter celowy i nie mogą być wydatkowane na inne cele niż ich przeznaczenie tj. na cele statutowe w zakresie realizacji celów szkolnictwa wyższego;
e. naruszenie art. 12 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez pominięcie ich przy wyrokowaniu, w tym w szczególności pomięcie "mieszanego" (hybrydowego) statusu skarżącej jako publicznej szkoły wyższej polegającego na prowadzeniu przez nią działalności finansowanej ze środków publicznych podlegającej kontroli organów państwowych oraz niezależnej od tego działalności gospodarczej, która jest działalnością niezależną, samofinansującą oraz niefinansowaną ze środków publicznych a z uzyskiwanych przychodów z tej działalności;
f. naruszenie § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez niewłaściwe zastosowanie w kontekście stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności poprzez błędne uznanie iż A. w W. jako publiczna uczelnia akademicka nie może być uznana za -miko-, -małe, bądź -średnie przedsiębiorstwo (zwane dalej: MŚP) gdyż nie spełnia kryterium niezależności wyznaczonego powołanym przepisem art. 3 Załącznika nr I do Rozporządzenia KE nr 2022/2472.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Dyrektora ARiMR i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W każdym przypadku skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pismem z 31 stycznia 2025 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych stosowanych. Ponadto, organ oświadczył, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy poza rozprawą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. NSA nie stwierdził, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Co do zasady w takiej sytuacji jako pierwsze podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego.
Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona, bo wynik przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonej w tej sprawie decyzji organu administracji nie narusza wskazanych w zarzutach środka odwoławczego przepisów prawa.
Wprawdzie w skardze kasacyjnej wyodrębniono zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, jednakże ich treść koncentruje się wokół uznanych przez WSA instancji za prawidłowe ustaleń faktycznych. Precyzyjniej rzecz ujmując strona skarżąca uczyniła w skardze kasacyjnej przedmiotem sporu to, czy w stosunku do skarżącej kasacyjnie trafne było stwierdzenie, że nie spełnia kryteriów niezależności wymaganych do uznania za MŚP, o którym mowa w art. 3 ust.4 Załącznika nr I do rozporządzenia 702/2014 (aktualnie art. 3 ust. 4 Załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 i czy wobec tego posiada status mikroprzedsiębiorstwa, małego albo średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu.
Według skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepisy dotyczące autonomii uczelni publicznych, pomijając jej odrębny status ustrojowy i brak podporządkowania organom państwowym, w tym pełniony przez Skarżącą nadzór prawny a nie administracyjny. Ponadto niewłaściwie zastosowano ww. przepisy w kontekście statusu MŚP.
Na wstępie należy przypomnieć, że zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję nr 142/2024 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 maja 2024 r. wydaną przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi w przedmiocie odmowy odmowie przyznania pomocy w sprawie o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy, o której mowa w § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187), dalej zwanego rozporządzeniem. Pomoc, o której mowa w § 13v rozporządzenia może być przyznana wyłącznie mikroprzedsiębiorstwu, małemu albo średniemu przedsiębiorstwu, w rozumieniu załącznika do rozporządzenia nr 2022/2472 obecnie czy w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014. Załącznik nr I do rozporządzenia nr 2022/2472 obecnie obowiązującego brzmi identycznie w omawianym w opinii zakresie, jak Załącznik nr I do rozporządzenia 702/2014. Zatem wszelkie rozważania i orzecznictwo oraz stanowisko organów Unii Europejskiej w przedmiocie interpretacji Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014 nr 2022/2472 pozostaje aktualne. Co do swej istoty zasady oceny statusu przedsiębiorstw wynikające z Załącznika I do Rozporządzenia Pomocowego oraz z załącznika do Zalecenia KE są tożsame. Tożsama jest również treść art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia 704/2014 jak i art. 3 Załącznika nr I Rozporządzenia 651/2014, jak również Załącznika nr I Rozporządzenia 2022/2472. Stąd przywołane argumentacje, wykładnie dokonane w oparciu o te przepisy Rozporządzenia 651/2014 i Rozporządzenia 702.2024, oraz wydane w oparciu o nie orzecznictwo zwłaszcza Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej będzie miało odpowiednie zastosowanie także do wykładni pojęć MSP w rozumieniu Załącznika nr 1 do Rozporządzenia 2022/2472. Zgodnie z art. 3 ust. 1 - ust. 4 Załącznika nr I do wszystkich tych rozporządzeń: 1. "Przedsiębiorstwo samodzielne" oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane Jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3. 2. "Przedsiębiorstwa partnerskie" oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku: przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami powiązanymi w rozumieniu ust. 3, 25 % lub więcej kapitału lub praw głosu innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla. Przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25 %, pod warunkiem że nie są oni powiązani, rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem: a) publiczne korporacje inwestycyjne, spółki venture capital, osoby fizyczne lub grupy osób fizycznych prowadzące regularną działalność inwestycyjną w oparciu o venture Capital, które inwestują w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita bigota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR; b) uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk; c) inwestorzy instytucjonalni, tym regionalne fundusze rozwoju; d) samorządy lokalne z rocznym budżetem poniżej 10 min EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5 000. 3. "Przedsiębiorstwo powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków: a) przedsiębiorstwo posiada większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie z tytułu roli udziałowca lub członka; b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa; c) przedsiębiorstwie ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki; d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców łub członków w tym przedsiębiorstwie. Zakłada się, że nie ma dominującego wpływu, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio łub pośrednio zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców. Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym z co najmniej jednym przedsiębiorstwem lub dowolnym z inwestorów wymienionych w ust. 2, również uznaje się za powiązane. Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych. Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na rynku wyższego lub niższego szczebla w stosunku do właściwego rynku. 4. Poza przypadkami określonymi w ust. 2 akapit drugi przedsiębiorstwo nie można uznać za MSP, jeżeli 25 % lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy.
Pomoc przyznawana powołanymi przepisami rozporządzenia jest krajową pomocą publiczną. Pomoc publiczna udzielana przez państwo członkowskie podlega
ograniczeniom. Wynika to wprost z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 Traktatu funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2), dalej zwanego też "Traktatem".
Niewątpliwie uczelnia publiczna jaką jest A. w W. jest państwową osobą prawną. Jest niesporne, że minister właściwy rzeczowo sprawuje nadzór nad działalnością uczelni publicznej jaką jest A. w W. Szczegółowe zadania uczelni określa ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Należą do nich przede wszystkim prowadzenie kształcenia na studiach; prowadzenie kształcenia na studiach podyplomowych lub innych form kształcenia; prowadzenie działalności naukowej, świadczenie usług badawczych oraz transfer wiedzy i technologii do gospodarki; prowadzenie kształcenia doktorantów; kształcenie i promowanie kadr uczelni; stwarzanie osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w: procesie przyjmowania na uczelnię w celu odbywania kształcenia, kształceniu, prowadzeniu działalności naukowej; wychowywanie studentów w poczuciu odpowiedzialności za państwo polskie, tradycję narodową, umacnianie zasad demokracji i poszanowanie praw człowieka; upowszechnianie i pomnażanie osiągnięć nauki i kultury, w tym przez gromadzenie i udostępnianie zbiorów bibliotecznych, informacyjnych i archiwalnych. Wymienione zadania uczelni publicznych koncentrują się na realizacji celów społecznych. Realizację zadań ustawowych uczelnia finansuje ze środków publicznych. Jak z tego wynika, ewentualne cele komercyjne uczelni publicznej nie są określone jednoznacznie, jak to ma miejsce w przypadku definicji określających działalność przedsiębiorstwa. Jest to zasadnicza różnica pomiędzy uczelnią publiczną a przedsiębiorstwem. Efekty działalności przedsiębiorstw są weryfikowane przez rynek, którego cechą jest konkurencja. Tymczasem w przypadku uczelni publicznych mamy do czynienia z mechanizmami quasi rynkowymi (chodzi tu o możliwość pozyskiwania środków finansowych na badania naukowe w drodze konkursów, czy na przykład otrzymywanie dotacji na działalność dydaktyczną na podstawie liczby studentów). Pomimo, że uczelnia publiczna może prowadzić działalność gospodarczą wyodrębnioną organizacyjnie a także pobierać opłaty za usługi edukacyjne, to podkreślenia wymaga, iż swoboda działalności komercyjnej uczelni publicznej jest ograniczona. Wysokość pobieranych opłat w zasadzie powinny jedynie pokrywać poniesione koszty z nieznaczną marżą, która stanowi zwrot kosztów ogólnouczelnianych poniesionych przez uczelnię. Zatem nie jest to działalność tożsama z działalnością przedsiębiorstwa , choć jest do niej podobna.
Wobec powyższego wyjaśnić należy, że – co do zasady – w świetle art. 107 ust. 1 – 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dopuszczalna przez te przepisy pomoc państwa (zwana w rodzimym systemie pomocą publiczną) może być kierowana do rozmaitych kategorii podmiotów, o różnorodnej strukturze własnościowej (zob. na ten temat wyrok Sądu Pierwszej Instancji, wyroku TSUE z 7 marca 2018 r., C-127/16 P, ZOTSiSPI 2018/3/I-165, wyrok Sądu Pierwszej Instancji z 24 września 2015 r., T-674/11, ZOTSiS 2015/9/II-684, wyrok Sądu Pierwszej Instancji z 12 grudnia 1996 r., T-358/94, LEX nr 116119). Unormowania poświęcone pomocy w rozmaitych sektorach gospodarki określają szczegółowe reguły w tym zakresie, czego przykładem jest rozporządzenie nr 702/2014. W punkcie 9 preambuły do tego aktu wskazano zresztą, że określa on pewne "kategorie pomocy (...) za zgodne z rynkiem wewnętrznym" i służyć ma zwiększeniu przejrzystości, usprawnieniu monitorowania, a także zapewnieniu właściwej oceny "dużych programów pod kątem ich wpływu na konkurencję na rynku wewnętrznym". Akt ten zawiera "zestaw wspólnych zasad zapewniających, by pomoc służyła celowi leżącemu we wspólnym interesie, miała wyraźny efekt zachęty, była właściwa i proporcjonalna, była przyznawana z zachowaniem pełnej przejrzystości oraz podlegała mechanizmom kontroli i regularnej oceny, a także by nie zakłócała warunków wymiany handlowej w stopniu sprzecznym ze wspólnym interesem" (punkt 10 preambuły). Do głównych motywów wprowadzenia rozporządzenia do systemu prawnego zaliczono zapewnienie "wzrostu gospodarczego na konkurencyjnym rynku wewnętrznym, przyczyniającego się jednocześnie do postępu działań państw członkowskich na rzecz bardziej efektywnego wykorzystania finansów publicznych" (punkt 7 preambuły).
Do wspomnianych zasad udzielania pomocy państwa zaliczyć należy przewidziane w rozporządzeniu ograniczenia podmiotowe w stosunku do beneficjentów pomocy. Przypomnieć należy, co zaakcentowano w punkcie 40 preambuły do rozporządzenia nr 702/2024, że przyjęte w nim definicje małego i średniego przedsiębiorstwa służyć ma wyeliminowaniu różnic, które mogłyby spowodować zakłócenia konkurencji i że odpowiadają one stanowisku Komisji zaprezentowanemu w zaleceniu z 6 maja 2003 r., 2003/361/WE (CELEX nr 32003H0361). Jak przekonująco wyjaśnił TSUE w punkcie 87 uzasadnienia wyroku z 10 marca 2021 r., C-572/19 P (Dz.U.UE.C.2021/182/9) zalecenie Komisji "należy interpretować jako biorące pod uwagę względy, które doprowadziły do jego przyjęcia (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo, C-110/13, EU:C:2014:114, pkt 30)". Dalej, w punkcie 88 uzasadnienia tego wyroku TSUE wskazał, że "w szczególności z motywu 9 i 12 oraz art. 1 ust. 1 wspomnianego zalecenia, jego celem jest przyjęcie definicji MŚP stosowanej w politykach Unii realizowanych wewnątrz Unii i w EOG, która uwzględnia rzeczywistość gospodarczą tych przedsiębiorstw i wyeliminowanie z kategorii MŚP grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna przekracza siłę MŚP, w celu zapewnienia, że tylko przedsiębiorstwa, które naprawdę potrzebują przywilejów wynikających dla MŚP z różnych przepisów lub środków zastosowanych dla ich korzyści, faktycznie z nich skorzystają (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo, C-110/13, EU:C:2014:114, pkt 31; z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer, C-516/19, EU:C:2020:754, pkt 34).
TSUE dodał, że "korzyści przyznane MŚP najczęściej stanowią (...) wyjątki od ogólnych zasad, jak na przykład w dziedzinie pomocy państwa, zatem definicję MŚP należy interpretować ściśle. (zob. wyroki: z dnia 27 lutego 2014 r., HaTeFo, C-110/13, EU:C:2014:114, pkt 32; z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer, C-516/19, EU:C:2020:754, pkt 65).". Odwołując się do innego, własnego orzecznictwa (wyroki: z 29 kwietnia 2004 r., Włochy/Komisja, C-91/01, EU:C:2004:244, pkt 50; z 27 lutego 2014 r., HaTeFo, C-110/13, EU:C:2014:114, pkt 33) TSUE zaakcentował ponadto, że pomoc ma być przeznaczona dla przedsiębiorstw samodzielnych, nieposiadających wsparcia ani dostępu do środków, borykających się z trudnościami (punkty 89-90 uzasadnienia wyroku).
W przypadku pomocy, o którą ubiegał się skarżący prawodawca unijny w art. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 przewidział szereg ograniczeń podmiotowych, korespondujących z tekstem wspomnianego zalecenia Komisji i przytoczonymi poglądami orzecznictwa TSUE. Regulacje zamieszczone w art. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 odpowiadają w szczególności treści punktu 13 zalecenia, wyrażającego ograniczenie dostępności pomocy ze względu na charakter podmiotu beneficjenta (tekst oryginalny dostępny pod adresem https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32003H0361 stanowi: "In order to avoid arbitrary distinctions between different public bodies of a Member State, and given the need for legal certainty, it is considered necessary to confirm that an enterprise with 25 % or more of its capital or voting rights controlled by a public body is not an SME.").
Nie ulega zatem wątpliwości, że unormowanie to pozostaje zgodne z aktualną polityką prawodawcy unijnego, a jego obowiązywanie stanowi konsekwencję wdrożenia wcześniej zaprezentowanych w zaleceniu Komisji potrzeb wspólnego systemu prawnego Unii Europejskiej. Skoro udzielanie pomocy publicznej służyć ma zapewnieniu konkurencyjności na wspólnym rynku, wyrównywania szans gospodarczych dla przedsiębiorców, którzy napotykają trudności, to nie może być ona kierowana do podmiotów, których podstawowa działalność opiera się na finansowaniu silnego gracza, jakim jest państwo.
W przypadku A. w W. – [...] prawo głosu, o którym mowa w przepisie art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 rozumieć należy, jako prawo decyzji w istotnych dla tego podmiotu sprawach. Z kolei pod pojęciem kapitału użytym w tym przepisie kryje się majątek należący do uczelni. Nie ulega wątpliwości, że całkowite uzależnienie od państwa w zarządzaniu przedsiębiorstwem i jego majątkiem stoi na przeszkodzie udzieleniu pomocy państwa. WSA trafnie przywołał na poparcie swojego stanowiska wypowiedź Trybunału Sprawiedliwości UE zawartą w wyroku z dnia 24 września 2020 roku C-516/19, który stwierdził w kontekście rozumienia art. 3 Załącznika nr I (w przypadku tego orzeczenia Rozporządzenia 651/2014), że zawarte w tym przepisie pojęcie organu publicznego powinno obejmować podmioty takie jak uniwersytety i placówki szkolnictwa wyższego. jak też izbę handlowo-przemysłową, skoro podmioty te zostały utworzone w szczególnym celu zaspokajania potrzeb lezących w interesie ogólnym, mają osobowość prawną i są w przeważającej części finansowane bądź kontrolowane, bezpośrednio lub pośrednio, przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub przez inne organy publiczne, przy czym bez znaczenia jest w tym względzie okoliczność, ze osoby powołane na wniosek tych organów publicznych pełnią swe funkcje w danym przedsiębiorstwie na zasadzie wolontariatu, ponieważ to właśnie ze względu na swój status członków tych organów zostali oni zaproponowani i powołani do pełnienia tych funkcji, oraz - po drugie, dla istnienia takiej kontroli wystarczy, aby owe organy publiczne posiadały wspólnie, choćby pośrednio, co najmniej 25% kapitału lub praw głosu w danym przedsiębiorstwie, zgodnie ze statutem przedsiębiorstwa, które sprawuje nad nim bezpośrednią kontrolę, bez konieczności zbadania ponadto, czy organy te są w stanie wywierać wpływ na rzeczywiste wykonywanie praw głosu przez swych przedstawicieli i koordynować owo wykonywanie praw głosu lub czy przedstawiciele ci rzeczywiście biorą pod uwagę interesy rzeczonych organów, (por. pkt 75 oraz sentencja).
Mając powyższe na uwadze stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło także do uchybień w zaprezentowanej przez organ ocenie materiału dowodowego. W postępowaniu administracyjnym dokonano szczegółowej analizy podstaw prawnych utworzenia i funkcjonowania instytutu w kontekście jego zależności od organów państwa. Materiał dowodowy oceniono rzetelnie i obiektywnie. Wszystkie te zagadnienia zostały wnikliwie i drobiazgowo opisane w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zasadnie zatem WSA nie dopatrzył się naruszenia ani art. 80 ani art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. i zasadnie Sąd I instancji skargę oddalił.
Motywy zaskarżonego orzeczenia są jasne, logiczne i przekonujące. Uzasadnienie zawiera wszystkie przewidziane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy.
Sąd I instancji zaprezentował stan sprawy i rozważył wszystkie istotne okoliczności, wyjaśniając szczegółowo podstawę swojego rozstrzygnięcia. O naruszeniu tego przepisu nie może być mowy.
Nie naruszono także art. 133 § 1 ani art. 120 p.p.s.a., dlatego że WSA nie uchybił obowiązkowi orzekania na podstawie akt sprawy; nie pominął żadnego ich fragmentu ani nie przyjął za podstawę wyrokowania innych okoliczności niż te, które wynikały z akt i przepisów prawa. W skardze kasacyjnej nie wskazano, w czym skarżący upatruje uchybienia przewidzianych w art. 120 p.p.s.a. reguł orzekania na posiedzeniu niejawnym.
W konsekwencji zasadnie WSA uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).