I GSK 26/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa ZUS, potwierdzając, że umorzenie postępowania w sprawie umorzenia składek było nieprawidłowe, gdyż sprawa nie była bezprzedmiotowa.
Sprawa dotyczyła wniosku A. D. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec-maj 2020 r. ZUS umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na zaksięgowanie bieżących wpłat na poczet zaległości. WSA uchylił tę decyzję, wskazując na brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy. NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa ZUS, uznając, że umorzenie postępowania było nieprawidłowe, a sprawa nie była bezprzedmiotowa, co potwierdzało wadliwość decyzji ZUS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która umorzyła postępowanie w sprawie wniosku A. D. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres marzec-maj 2020 r. Skarżąca wniosła o umorzenie składek na podstawie specustawy, jednak ZUS uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ wpłaty dokonane przez skarżącą zostały zaksięgowane na poczet najstarszych zaległości, tym samym pokrywając składki za okres objęty wnioskiem. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, argumentując, że wpłaty są najpierw zaliczane na poczet zaległości, a wniosek o umorzenie nie został złożony w terminie. WSA uznał, że automatyczne przeksięgowanie składek bieżących na poczet zaległych nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, a niespełnienie warunków powinno skutkować decyzją odmawiającą zwolnienia, a nie umorzeniem postępowania. Sąd I instancji wskazał również na wadliwość uzasadnienia decyzji organu, które nie spełniało wymogów k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Prezesa ZUS, uznając, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. (art. 105, 107) oraz prawa procesowego (art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.) są bezzasadne. NSA podkreślił, że sprawa nie była bezprzedmiotowa, a organ nie rozpoznał jej merytorycznie, co uzasadniało uchylenie decyzji przez WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.) zachodzi, gdy istnieją okoliczności uniemożliwiające wydanie decyzji merytorycznej. Samo zaksięgowanie bieżących wpłat na poczet zaległości nie powoduje utraty prawnego bytu wniosku o umorzenie, a jedynie może świadczyć o bezzasadności żądania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
k.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa COVID art. 31 zzzzzn2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie było bezprzedmiotowe, mimo zaksięgowania bieżących wpłat na poczet zaległości. Uzasadnienie decyzji ZUS było wadliwe i nie spełniało wymogów k.p.a., nie odnosząc się do argumentacji strony. WSA prawidłowo uchylił decyzję ZUS i wskazał wytyczne co do dalszego postępowania.
Odrzucone argumenty
Skarga kasacyjna Prezesa ZUS oparta na zarzutach naruszenia przepisów k.p.a. (art. 105, 107) i prawa procesowego (art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.) nie zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na błędne sformułowanie i brak usprawiedliwionych podstaw.
Godne uwagi sformułowania
brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony organ umarzając postępowanie w sprawie rozpatrzył sprawę formalnie, a nie merytorycznie nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
sprawozdawca
Bogdan Fischer
przewodniczący
Grzegorz Dudar
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w kontekście umorzenia należności ZUS oraz wymogów formalnych uzasadnienia decyzji administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o umorzenie składek w okresie pandemii COVID-19 i zastosowania przepisów specustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla płatników składek ZUS – jak prawidłowo wnosić o umorzenie należności i jakie są konsekwencje błędów formalnych. Pokazuje, jak sądy administracyjne kontrolują działania ZUS.
“Czy ZUS może umorzyć postępowanie, zamiast rozpatrzyć wniosek o umorzenie składek? NSA wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 26/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-01-05 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/ Bogdan Fischer /przewodniczący/ Grzegorz Dudar Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Umorzenie postępowania Sygn. powiązane III SA/Gl 305/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-08-17 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 134 par. 1, art. 141 par. 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2020 poz 256 art. 11, art. 105 par. 1, art. 107 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 305/21 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2021 r. nr 52/2021(34/12979/2021) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 305/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi A. D. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ odwoławczy/II instancji) z 21 stycznia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 20 listopada 2020 r. skarżąca złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że na koncie wnioskodawczyni brak jest zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz FPiFGŚP za wskazany we wniosku okres. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Rybniku 18 grudnia 2020 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego. Strona złożyła wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności, ponieważ sądziła, że dokonane przez nią wpłaty składek zostały zaliczone na poczet miesięcy począwszy od czerwca 2020 r. według opisu znajdującego się w przelewie. Tymczasem ZUS wpłacone składki za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2020 r. zaksięgował na poczet składek za marzec-maj 2020 r. Skarżąca natomiast wnosiła o umorzenie zaległości w składkach za miesiące marzec-maj 2020 r., na mocy specustawy. Podniosła, przy tym, że jej składki nie zostały umorzone, bowiem wniosek o umorzenie złożyła przez PUE ZUS spółki cywilnej, a nie przez własne PUE ZUS. Uzasadniając decyzję z 21 stycznia 2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, Prezes ZUS wskazał, że ZUS w pierwszej kolejności rozlicza dokonaną wpłatę na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę, zatem wpłaty zostały zaksięgowane na najstarsze zaległości, tym samym pokrywając składki obejmujące zakres wniosku o umorzenie z 20 listopada 2020 r. Ponadto zwolnienie ze składek na podstawie przepisów o Tarczy Antykryzysowej za wskazany we wniosku okres udzielane było na wniosek płatnika składek, który należało złożyć do 30 czerwca 2020 r., a skarżąca w tym terminie wniosku nie złożyła. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła, że organ nie rozpatrzył sprawy. Skarżąca, która opłacała odrębnie składki jako płatnik za spółkę cywilną i za siebie, nie była świadoma konieczności złożenia wniosku również w imieniu własnym, gdyż była przekonana, że złożyła wszystkie wnioski, aby skorzystać ze zwolnienia w opłacaniu składek, Nie przypuszczała, że dostając od Państwa pomoc w postaci świadczenia postojowego będzie jednocześnie zobligowana do odprowadzania składek. Uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji WSA w Gliwicach wskazał, że automatyczne przeksięgowanie składek bieżących na poczet składek zaległych nie powoduje bezprzedmiotowości tych ostatnich. Niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zq ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842, dalej: ustawa COVID) winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. W ocenie Sądu I instancji organ, mimo wyjaśnień skarżącej zawartych we wniosku o umorzenie należności, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, całkowicie pominął stanowisko i argumentację skarżącej, przez co nie rozpoznał istoty sprawy. Ponadto, uzasadnienie decyzji wydanej w niniejszej sprawie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), bowiem organ nie ustalił stanu faktycznego. W uzasadnieniu brak bowiem wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ umarzając postępowanie w sprawie rozpatrzył sprawę formalnie, a nie merytorycznie. WSA wskazał, że ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organ wyjaśni merytorycznie zasadność wniosku oceniając przy tym, czy w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255), które dodały w ustawie COVID art. 15zzzzzn2, obligując organ do zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczeniu jej 30 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Od wyroku WSA w Gliwicach Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną, którą zaskarżył orzeczenie w całości i zarzucił wyrokowi: - naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a to: art. 105 k.p.a przez przyjęcie, iż nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania art. 11 k.p.a w związku z art. 107 k.pa. przez przyjęcie, iż uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów prawa, gdyż nie odnosi się do stanowiska i argumentacji strony. - naruszenie prawa procesowego tj. art. 134 § 1 w związku z art. 141 pkt 4 in fine ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie zaleceń co do rozpoznania sprawy w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacania składek. W skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi skarżącej, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania procesowego w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przypisanymi, a także zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. Przed przystąpieniem do oceny trafności zarzutów kasacyjnych, ze względu na sposób ich sformułowania, konieczne jest przypomnienie, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany jest podstawami skargi kasacyjnej. To wnoszący skargę kasacyjną określa granice kontroli orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zatem dokonywać we własnym zakresie czy to doprecyzowania, czy to interpretacji wskazanych przez skarżącego kasacyjnie podstaw zaskarżenia lub ich uzasadnienia. Sformułowane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty nie wskazują żadnej podstawy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do ich formalnego wyartykułowania przez autora skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To w oparciu o przepisy tej ustawy sąd administracyjny ocenia legalność postępowania organów administracji. Stąd prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej czy to naruszenia prawa materialnego, czy to naruszenia prawa procesowego (art. 174 p.p.s.a. – odpowiednio jego pkt 1 lub pkt 2) powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, ale w powiązaniu z przepisami prawa materialnego albo procesowego. Niezależnie od powyższych wskazań, na uwzględnienie nie mogły zasługiwać zarzuty naruszenia art. 11, art. 107 i art. 105 k.p.a. Przede wszystkim wskazać należy, że zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji w/w przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, błędnie sformułowany został jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. W odniesieniu do powyższych zarzutów zwrócić również należy uwagę, że przepisy art. 105 i 107 k.p.a. składają się z mniejszych jednostek redakcyjnych, tj. paragrafów (art. 105 k.p.a.) oraz punktów (art. 107 k.p.a.). Przypomnieć zatem należy, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd I instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117; wyrok NSA z dnia 19 października 2022 r., I OSK 1407/19; wyrok NSA z dnia 11 października 2022 r., III OSK 5368/21; wyrok NSA z dnia 8 września 2022 r., II GSK 713/19). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12, LEX nr 1502246). Pomimo, że zarzut naruszenia art. 105 k.p.a. przyporządkowano do niewłaściwej podstawy kasacyjnej, a to z racji wskazania, że zarzutem objęto przepisy prawa materialnego, jak i wskazania na ich wadliwą wykładnię nie zachodziły przeszkody do rozpoznania przedmiotowego zarzutu. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (tak: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 485). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego np. z uwagi na brak właściwości do rozpoznania danej sprawy. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia bezprzedmiotowości postępowania i bezzasadności żądania strony (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 463; wyrok NSA w Warszawie z 6.05.1988 r., IV SA 251/88, ONSA 1989/1, poz. 8). Organ administracji, stwierdzając bezzasadność żądania strony, nie może umorzyć postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ale jest zobowiązany do wykazania bezzasadności żądania strony w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., art. 105, pkt 8, i orzecznictwo tam przytoczone). A zatem brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony (wyrok NSA z 7 czerwca 1994 r., I SA 815/93, ONSA 1995/2, poz. 82). W konsekwencji zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. jest bezzasadny, słusznie bowiem Sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 105 § 1 k.p.a. Niewątpliwie w niniejszej sprawie wniosek skarżącej o przyznanie jej zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie utracił swojego prawnego bytu i ciągle pozostaje aktualny, gdyż skarżąca go nie wycofała. Natomiast organ nie wydał w odniesieniu do tego wniosku merytorycznego rozstrzygnięcia. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r. I OSK 1668/17, Lex 2458448). W niniejszej sprawie ZUS, w ramach uzasadnienia prawnego obu swoich decyzji, nie spełnił owych wymogów, co skutkowało arbitralnością tych decyzji i czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art.11 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., wskazać należy, że z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkami niemającymi zastosowania w niniejszej sprawie). Sąd pierwszej instancji jest wobec powyższego związany "granicami sprawy", lecz nie jest związany "granicami skargi". Granice sprawy określone w powyższym przepisie oznaczają, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Natomiast w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Skarżący kasacyjnie organ formułując zarzut naruszenia powyższych przepisów, wskazuje na niewłaściwe zastosowanie art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID, tym samym sugeruje, że zalecenia zawarte w zaskarżonym uzasadnieniu są błędne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy zarzut nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Podkreślenia bowiem wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1, czy art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu I instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa. Zarzutu naruszenia tych przepisów nie można łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Niepodzielanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną oceny prawnej Sądu I instancji wyrażonej w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 134 § 1, czy art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 oraz 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI