I GSK 247/23

I GSK 247/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Ke 408/22 - Wyrok WSA w Kielcach z 2022-12-01
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 11, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 408/22 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lipca 2022 r. nr 1486/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 1 grudnia 2022 r., sygn. I SA/Ke 408/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej WSA w Kielcach) po rozpoznaniu skargi sprawy ze skargi H. M. (dalej zwanej skarżącą lub wnioskodawczynią) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 14 lipca 2022 r., nr 1486/22, w przedmiocie umorzenia należności składkowych, oddalił skargę.
W stanie faktycznym sprawy skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie całości jej zadłużenia z tytułu składek, który motywowała m.in. sytuacją zdrowotną i finansową. Wyjaśniła, że dochody nie wystarczają jej na podstawowe potrzeby życiowe. Od wielu lat jest osobą niepełnosprawną, a od 2015 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Porusza się o kulach, jest niezdolna do pracy, a w codziennych obowiązkach potrzebuje pomocy osób trzecich. Wskazała, że jedynym jej dochodem jest pobierana renta rodzinna w wysokości 1 970,64 zł, z której komornik potrąca, co miesiąc 492,66 zł, a na życie pozostaje kwota 1 557,06 zł. Z tych środków opłaca rachunki za media kupuje żywność, leki, środki czystości oraz ubrania. Często musi korzystać z pomocy finansowej dzieci. Celem uniknięcia kolejnej egzekucji zawarła z ZUS umowę ratalną, której nie jest w stanie spłacać, zważywszy że po roku raty wzrastają do kwoty przekraczającej miesięczne dochody. Spłata układu ratalnego wpędziła ją w skrajne ubóstwo - nie jest w stanie spłacać rat nawet w wysokości 190 zł miesięcznie. Dodała, że ma ogromne rachunki za gaz, za okres od grudnia 2021 r. do lutego 2022 r., i musi zapłacić 2 400 zł.
ZUS weryfikując przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację ustalił ponadto, że wnioskodawczyni posiada majątek nieruchomy o powierzchni 1 868 m2 oraz działkę rolną o powierzchni 1 299 m2. Nadto ustalono, że posiada samochód Chevrolet z 2009 r.
Decyzją z 14 lipca 2022 r., nr 1486/2022, ZUS odmówił skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 94 330,82 zł.
Badając kwestię przedawnienia ZUS ustalił, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wskazał na brzmienie art. 24 ust. 5a i 5f u.s.u.s. (ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm.). Bieg terminu przedawnienia biegł od momentu odbioru pisma o wszczęciu postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co nastąpiło 1 kwietnia 2016 r. do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie, tj. 26 maja 2020 r., oraz od odbioru przez stronę zawiadomienia o wysokości zadłużenia 10 listopada 2020 r. do prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z 9 listopada 2021 r. Nadto strona 15 grudnia 2021 r. złożyła wniosek o raty, zaś umowę ratalną podpisała 21 lutego 2022 r.
ZUS podkreślił, że w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym nie zaszły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Wobec strony ZUS nie prowadzi przymusowego dochodzenia należności. Strona realizuje układ ratalny. Wnioskodawczyni uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada majątek ruchomy oraz nieruchomy. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.
Zdaniem ZUS, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanego rozporządzeniem z 2003 r.) nie ma zastosowania. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca pobiera rentę rodzinną, której wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia. W kontekście powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
Organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi 1 377,13 zł, zatem ustalony dochód skarżącej, wyższy od wskazanej kwoty minimum socjalnego, wyklucza stan ubóstwa. Zdaniem ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa strony nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały. Kwestia posiadania innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.
Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, stosowany jest w szczególnych okolicznościach i zastrzeżony jest dla skrajnie trudnej sytuacji bytowej. Mając na uwadze przeprowadzoną analizę dochodów – zdaniem organu - obecnie w takiej sytuacji strona się nie znajduje.
Końcowo ZUS podkreślił, że w zakresie wniosków o umorzenie należności bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale także to, że środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.
WSA w Kielcach, po rozpoznaniu skargi wnioskodawczyni na decyzję ZUS z 14 lipca 2022 r., przedmiotową skargę oddalił.
Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie zawiera motywy, jakimi kierował się Zakład odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.
WSA w Kielcach uznał, że ZUS wyczerpująco wyjaśnił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co nie było też kwestionowane przez skarżącą, a ustalenia organu były w tym zakresie prawidłowe, tym samym nie wymagają ponownego przytaczania. Właściwa jest więc ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwiało to więc ewentualne pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Za prawidłową sąd uznał również dokonaną analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Z treści tej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracji zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W konsekwencji, to strona wnioskująca o przyznanie ulgi powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie sądu, jak prawidłowo przyjął to ZUS, skarżąca nie wykazała, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi pociągnęłaby dla niej zbyt ciężkie skutki.
WSA w Kielcach stwierdził, że nie wykracza również poza granice swobodnej oceny dowodów konstatacja organu odnośnie niezaistnienie w sprawie przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przeprowadzony przez organ proces decyzyjny w tym zakresie jest prawidłowy. Ustalona przez organ sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna skarżącej przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i pozwala wnioskować, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej nie wskazuje, że nie może ona opłacić zaległych należności z tytułu składek. Przedstawiając sytuację materialną organ wskazał na uzyskiwane przez nią dochody, a także dokonał ich zestawienia z wysokością deklarowanych wydatków. Ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 1 970,64 zł netto. Nadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że w kwietniu uzyskała dodatkowe wynagrodzenie roczne, tzw. 13 emeryturę. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu zakupu paliwa – 200 zł, abonament TV - 70 zł, Internet + telefon 130 zł, wywóz śmieci 50 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie około 1 050 zł za ostatnie 3 miesiące, koszty związane z leczeniem w kwocie 200 zł. Ustalono, że strona nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada majątek nieruchomy (2 nieruchomości) i ruchomy (samochód osobowy). Z otrzymywanej renty rodzinnej prowadzona jest skuteczna egzekucja komornicza w kwocie ok. 500 zł. Trafnie ZUS podał, że budżet skarżącej po potrąceniach jest wyższy niż minimum socjalne za I kwartał 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszące 1.337,13 zł. Trafnie również organ wskazał, że sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu i nie uzasadnia stwierdzenia, że ma charakter stały. Zauważenia wymaga, że koszty opłat (gaz – faktura z 4 marca 2022 r. - k. 13 akt) na jakie wskazuje strona, dotyczy salda na dzień 4 marca 2022 r. – w wysokości 2 397,83 zł, co jest efektem nieregulowania opłat za poprzednie okresy rozliczeniowe. Niemniej jednak wskazane zaległości dotyczą należności z tytułu opłat za gaz za miesiące zimowe, które z zasady są wyższe, aniżeli poza sezonem grzewczym, o czym też świadczą pozostałe faktury przedstawione przez stronę. Tak więc proste stwierdzenie, że strona ma "ciężkie położenie finansowe" czy nie ma "pieniędzy na te rachunki" jest niewystarczające dla możliwości stwierdzenia, że zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Argumentacja przedstawiona przez stronę nie świadczy, że zła sytuacja finansowo-bytowa ma charakter trwały, lecz przejściowy. Nadto posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to bowiem w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych na innych ubezpieczonych.
WSA stwierdził, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do trudności finansowych, ponieważ każda osoba indywidualnie, w ramach przysługującej jej samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustalonych okoliczności wynika, że strona posiada stały miesięczny dochód przewyższający poziom minimum socjalnego, co wyklucza jej uznanie za osobę ubogą. Nadto posiada majątek nieruchomy (dwie nieruchomości w Kielcach) oraz ruchomy (samochód osobowy z 2009 r.). Co istotne zaś, konstrukcja przesłanek do przyznania ulgi, opisana w § 3 ust. 1 rozporządzenia, za punkt wyjścia (dyrektywę) dla oceny ich spełnienia przyjmuje stan majątkowy i rodzinny osoby zobowiązanej. W realiach niniejszej sprawy stan ten pozwala uznać, że majątek wnioskodawczyni zabezpiecza jej podstawowe potrzeby.
Odnośnie przesłanki z § 3 pkt 3 rozporządzenia Sąd I instancji stwierdził, że w realiach kontrolowanej sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącej były wbrew jej twierdzeniom przedmiotem rozważań organu, który w zaskarżonej decyzji wskazał, że są one dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności.
W związku z powyższym WSA w Kielcach stanął na stanowisku, że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie ZUS uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu składek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Sąd I instancji uznał, że organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.).
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Kielcach wniosła wnioskodawczyni, zaskarżając go w całości, na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. poprzez jego błędną wykładnię implikującą przyjęcie, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu rzeczonych składek podczas gdy w rzeczywistości skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a dodatkowo cierpi jest osobą niepełnosprawną, zaś prowadzone postępowanie egzekucyjne może doprowadzić skarżącą do ubóstwa skutkującego niemożliwością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydartego w sprawie orzeczenia, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 11 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, podczas gdy istnieje ustawowy obowiązek stosowania przez organy i sądy norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadniania, co nie zostało jednakże uwzględnione przez Sąd w sprawie niniejszej.
Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że powoływanie się na minimum socjalne oraz minimum egzystencji w obecnych warunkach gospodarczych nie powinno być przesłanką do odmowy umorzenia w szczególności, że organ oraz WSA dostrzegły trudną sytuację skarżącej. Dodano także, że regulowanie rachunków za gaz należy utożsamiać z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącej. Niewyobrażalne jest aby w warunkach w jakich funkcjonuje skarżąca nie korzystać z tak podstawowych potrzeb jakim jest gaz, w celu przyrządzenia posiłków czy ogrzania lokalu.
Zdaniem skarżącej kasacyjnie orzeczenie WSA opiera się na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, gdyż zarówno organ jak i WSA nie wzięli pod uwagę, że jest ona osobą niepełnosprawną, która ma ograniczony dochód i nie może, z uwagi na swój wiek oraz stan zdrowia, podjąć jakiejkolwiek pracy aby poprawić swoją sytuację materialną.
Końcowo skarżąca kasacyjnie stwierdziła, że Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa procesowego przez organ, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. ZUS kompletnie zignorował zasady prowadzenia postępowania administracyjnego i dążenia do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.
Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji.
W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.
W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżąca kasacyjnie podniosła dwa zarzuty, spośród których pierwszy dotyczy naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnie, drugi zaś do naruszenia przepisów postępowania.
Ze swej istoty zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, co do zasady, winny być rozpoznane w pierwszej kolejności, gdyż ocenę prawidłowości subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przeprowadzić dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08 - dost. w CBOiS).
Odnosząc się więc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania na wstępie rozważań w tym przedmiocie stwierdzić należy, że w jego treści skarżąca kasacyjnie podnosi uchybienie przez Sąd I instancji art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 11 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu. Istnieje bowiem, co wyraźnie podkreśliła, ustawowy obowiązek stosowania przez organy i sądy norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadniania.
Z treści tego zarzutu można wywnioskować, że uchybienia przez WSA w Kielcach przepisom prawa procesowego skarżąca kasacyjnie upatruje przede wszystkim w niezastosowaniu się do tej zasady postępowania administracyjnego, która nakazuje stosowanie prawa z uwzględnieniem słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oprócz tego wskazuje ona na brak wyczerpującego uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji.
Odnosząc się do pierwszej z podniesionych w przedmiotowym zarzucie kwestii stwierdzić należy, że twierdzenia skarżącej kasacyjnie w tym zakresie nie znajdują uzasadnionych podstaw.
Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada nakazuje między innymi takie procedowanie przez organy administracji publicznej, które uwzględniałoby zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywatela. Mamy w tym przypadku do czynienia niewątpliwie z zasadą postępowania administracyjnego, a jednocześnie z istotnym wskaźnikiem w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego. Ma on zastosowanie w przypadku decyzji uznaniowych, gdyż wykluczenie powołania się na niego w przypadku decyzji związanych wynika z tego, że zastosowanie przedmiotowej reguły wykładni nie może prowadzić do naruszenia prawa materialnego.
W przypadku podniesionego zarzutu naruszenia prawa procesowego skarżąca kasacyjnie wskazała na uchybienie art. 7 K.p.a., nie w kontekście nieuczynienia zadość wyrażonej w niej zasadzie postępowania administracyjnego, ale wynikającej z niego regule wykładni przepisów materialnoprawnych. W związku z tym stwierdzić należy, że ewentualne uchybienie przedmiotowej regule może być rozważane wyłącznie w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni konkretnych przepisów tego rodzaju. Dochowanie wymogom tejże zasady nie może być też oceniane in abstracto, tj. w oderwaniu od właściwych regulacji materialnoprawnych, interpretowanych na potrzeby konkretnego postępowania.
Skarżąca kasacyjnie, mając na względzie twierdzenia jej zarzutu, podnosi natomiast uchybienie omawianej reguły wykładni przepisów prawa materialnego, w oderwaniu od konkretnych przepisów, które znajdowały w sprawie zastosowanie, w dodatku w ramach zarzutu odnoszącego się do naruszenia przepisów postępowania. Tak więc już tylko z tego względu przedmiotowy zarzut, oparty na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., w aspekcie dotyczącym niezastosowania reguły wykładni nakazującej uwzględnienie słusznego interesu indywidualnego, nie może zostać uwzględniony.
Na marginesie niniejszych rozważań zauważyć jedynie należy, że z treści cytowanego przepisu nie sposób wyprowadzić wniosku, że słuszny interes obywatela jest w tym wypadku ważniejszy czy istotniejszy od wymienionego w omawianej regulacji interesu społecznego. W niniejszym przypadku ZUS odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej kasacyjnie, działając w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego, niemniej jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że nadużył tego uznania, godząc tym samym w słuszny interes strony. Umorzenie należności składkowych związane jest bowiem także z problematyką zabezpieczenie interesu społecznego (wyrażonego poprzez dbałość o stan środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), na straży którego organ jest zobligowany stać. Stąd więc wywodzenie naruszenia między innymi zasady wyrażonej w art. 7 K.p.a., właśnie z faktu nieuwzględnienia wniosku o umorzenie, także nie znajduje uzasadnionych podstaw.
Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę, że skarżąca kasacyjnie poprzez swój zarzut procesowy, w analizowanym właśnie aspekcie, w istocie nie kwestionuje prawidłowości przeprowadzonego postępowania, na co wskazywałaby treść wskazanych jako naruszone przepisów, ale treść wydanego rozstrzygnięcia oraz jego prawne podstawy. Tego rodzaju okoliczności winna ona jednak podnosić w ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, w związku z czym przedmiotowy zarzut w tym właśnie zakresie uznać należy za nieprawidłowo sformułowany, co wyklucza możliwość uznania go za zasadny.
Jeżeli chodzi o kwestię prawidłowości uzasadnienia niekorzystnej dla skarżącej kasacyjnie decyzji to również w tym zakresie jej zarzut nie spełnia ustawowych wymogów. Przede wszystkim bowiem skarżąca kasacyjnie nie wskazała precyzyjnie w czym wadliwość uzasadnienia decyzji miałaby się wyrażać. Z motywów uzasadnienia jej wywodów można wywieść jedynie, że nie zgadza się ona z argumentami jakie ZUS przytoczył w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Tego jednak nie sposób rozpatrywać w kontekście wymogów uzasadnienia decyzji, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a. Te bowiem decyzja ta spełnia, w związku z czym Sąd I instancji nie stwierdzając naruszenia w tym zakresie, nie dopuścił się zarzucanej mu przez skarżącą kasacyjnie nieprawidłowości.
Niezależnie od powyższego zauważyć także należy, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor kładzie nacisk przede wszystkim na kwestie związane z oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Choć jednak podnoszone przez niego kwestie oparte są na konkretnych i racjonalnych argumentach, to jednak w treści omawianego zarzutu nie wskazano na naruszenie art. 80 K.p.a., dotyczącego oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w związku z czym tego rodzaju problematyka pozostaje poza zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jest związany zarzutami skargi.
Również brak jest podstaw do uznania zasadności drugiego z podniesionych przez skarżącą kasacyjnie zarzutów, tj. zarzutu naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. poprzez ich błędną wykładnię. Podobnie jak w przypadku zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, również ten zarzut nie został prawidłowo skonstruowany. Skarżąca kasacyjnie wskazując na dopuszczenie się przez WSA w Kielcach błędnej wykładni wskazanych przez siebie regulacji nie podaje na czym błąd ten polegał, ani też jak wymienione przez nią przepisy winny być prawidłowo wykładane.
Oprócz tego z twierdzeń przedmiotowego zarzutu wynika, że skarżącej kasacyjnie w istocie nie chodzi o wykładnię wskazanych przez nią przepisów, co kategorycznie deklaruje w jego treści, ale raczej o ich zastosowanie oraz prawidłowość stanowiących podstawę tego zastosowania ustaleń faktycznych (co zostało wyeksponowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej). Jednakże aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł się odnieść do tego rodzaju zagadnień, to musi to jednoznacznie wynikać z treści zarzutu, jego podstawy prawnej, twierdzeń i argumentów przytoczonych na ich poparcie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem ustalać ani domniemywać intencji jakie przyświecały stronom w zakresie sformułowanych przez nie zarzutów.
Wyrażona w skardze kasacyjnej postać zarzutu, dotyczącego naruszenia prawa materialnego, abstrahując od ostatecznej jego skuteczności, pozwala jedynie na ustosunkowania się do kwestii prawidłowości wykładni wskazanych przez autora tej skargi przepisów. Nie daje tym samym możliwości odniesienia się do kwestii prawidłowości zastosowania wymienionych w nim regulacji, ani też prawidłowości, tj. zgodności z prawem, poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Tych ostatnich zresztą nie można podważać poprzez zarzuty oparte na twierdzeniach dotyczących naruszenia prawa materialnego.
Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.