I GSK 245/25

I GSK 245/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I GSK 846/23 - Wyrok NSA z 2024-08-14
V SA/Wa 677/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-15
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 5a
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi D. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 846/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 677/22 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego, 2. zwrócić D. W. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego 100 (sto) złotych z tytułu uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 846/23 w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc, Sędzia NSA Joanna Salachna, Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (sprawozdawca) - po rozpoznaniu skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 677/22 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddalił skargę kasacyjną.
Pismem z 18 lutego 2025 r. D. W. reprezentowana przez r. pr. Pawła Szymanka złożyła skargę o wznowienie postępowania sądowego z powodu wydania wyroku przez osobę nieuprawnioną. Wyrokowi zarzucono naruszenie art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a." z powodu wydania wyroku NSA z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 846/23 przez nieuprawnioną osobę, tj. panią Joannę Salachnę.
Mając na uwadze powyższe strona wniosła o wznowienie postępowania w tej sprawie.
Pełnomocnik strony wskazał, że skarżący dopiero po otrzymaniu wyroku za pośrednictwem wyszukiwarki https://ruchkod.pl/neokrs/ stwierdził, że w składzie orzekał neosędzia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd postanowił odrzucić skargę o wznowienie postępowania.
Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.
Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania obowiązkiem Sądu jest dokonanie jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 p.p.s.a. Chodzi zatem o oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271 – 273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Obowiązkiem Sądu jest też zbadanie, czy skarga jest wzniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.
Sąd administracyjny zobowiązany jest odrzucić skargę o wznowienie postępowania, która nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisach działu VII p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wskazała art. 271 pkt 1 p.p.s.a., z którego treści wynika, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.
W ocenie skarżącej sędzia Joanna Salachna nie posiada legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego NSA wobec nieprawidłowego trybu powołania na urząd sędziego Naczelnego Sadu Administracyjnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Skarżąca wobec tego stwierdziła, że Sędziowie są osobami nieuprawnionymi w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
Należy zauważyć, że uczestnictwo w składzie sądu osoby nieuprawnionej oznacza przykładowo: uczestnictwo osoby niepełniącej funkcji sędziego, uczestnictwo w składzie orzekającym sędziego z innego sądu, poza przypadkami przewidzianymi ustawowo. Osobą nieuprawnioną jest w szczególności osoba, która zgodnie z przepisami ustawy nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach konkretnego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2007 r., I OSK 1543/07, , i z dnia 26 września 2014 r., I OSK 636/14, te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).
Mając na uwadze regulacje ustrojowe sądownictwa administracyjnego, osobą nieuprawnioną jest osoba niebędąca sędzią, a więc ten, kto nie posiada kwalifikacji sędziowskich i nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) lub ten, kto wprawdzie posiada kwalifikacje sędziowskie, jednak nie został powołany na stanowisko sędziego, a także osoba, która zgodnie z ustawą nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Przez akt powołania osoba staje się sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego – osoba powołana przez Prezydenta RP jest uprawniona do orzekania w określonym sądzie.
Zgodnie z art. 179 Konstytucji RP, sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na czas nieoznaczony. Tę normę konstytucyjną w sądownictwie administracyjnym realizuje art. 5 ust. 1 p.u.s.a., z którego wynika, że sędziów sądów administracyjnych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Akt powołania sędziego stanowi konstytucyjną i ustawową kompetencję Prezydenta, która nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP).
Pozycja ustrojowa Prezydenta RP została określona w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja zalicza wprawdzie Prezydenta do organów władzy wykonawczej (art. 10 ust. 2 Konstytucji RP), ale nie oznacza to, że należy on do organów administracji publicznej. W zakresie, w jakim Prezydent RP działa jako głowa Państwa Polskiego, symbolizując majestat Państwa, jego suwerenność, wykracza poza sferę działalności administracyjnej. Kompetencja Prezydenta RP określona w art. 179 Konstytucji traktowana jest jako uprawnienie osobiste (prerogatywa) Prezydenta, a zarazem sfera jego wyłącznej gestii i odpowiedzialności (vide: wyrok TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt K 18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienia NSA z 17 października 2012 r.: sygn. akt I OSK 1876/12, I OSK 1877/12, I OSK 1889/12, tamże).
Powoływanie sędziów przez Prezydenta RP nie jest uprawnieniem z zakresu administracji publicznej lecz stosowaniem norm konstytucyjnych. Jest to rozstrzygnięcie dyskrecjonalne Prezydenta PR, mieszczące się w zakresie jego osobistej prerogatywy. Spełnienie przez kandydata wymogów określonych w przepisach prawa nie oznacza uprawnienia do powołania przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego.
W ramach kompetencji Prezydenta RP z art. 179 Konstytucji RP mieści się uprawnienie do odmowy uwzględnienia wniosku KRS. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma sporu co do tego, że prawo odmowy powołania sędziego powinno być rezultatem wykonywania przez Prezydenta zadań, jakie postawiła przed nim Konstytucja, a więc czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, stania na straży suwerenności państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Jak to wyżej podniesiono Prezydent RP ma prawo odmowy uwzględnienia wysuniętych przez KRS wniosków, jeżeli sprzeciwiłaby się one wartościom, na straży których postawiła go Konstytucja (vide: wyrok TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt K 18/09, Paweł Sarnecki [w:] "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz", pod red. L. Garlickiego, pkt 10 do art. 126).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro Prezydent RP powołał na podstawie art. 179 Konstytucji RP sędziego Joannę Małgorzatę Salachnę do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogą być oni osobami nieuprawnionymi, o czym mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może dokonywać oceny prawidłowości powołania tego sędziego. Skarga o wznowienie postępowania nie służy bowiem kontroli działań Prezydenta podejmowanych w ramach jego konstytucyjnych kompetencji, w tej konkretnej sprawie określonych w art. 179 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że autor skargi o wznowienie postępowania skupił się w przeważającej mierze na wadliwości procesu powoływania sędziego (związanej z działaniem w tym procesie Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw). W wyroku z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 4104/21, NSA stwierdził, że "Sędzia sądu administracyjnego, bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1(3) TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami." NSA w niniejszym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje jak własne zaprezentowane w tym orzeczeniu argumenty.
Ponadto należy zauważyć, że strona mogła w toku postępowania sądowego wystąpić na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), dalej "p.u.s.a." z wnioskiem o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Przepis ten został dodany do ustawy w wyniku nowelizacji p.u.s.a. dokonanej na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz.1259). Zgodnie z tym przepisem dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Przepis art. 5a p.u.s.a. wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko - oraz reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 p.p.s.a. Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 p.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; 2 przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 5a § 4 p.u.s.a. wniosek taki składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony otrzymał zawiadomienie o terminie posiedzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz informację o składzie orzekającym w sprawie o sygn. akt I GSK 846/23 w dniu 21 czerwca 2024 r. (z.p.o. k. 116). W niniejszej sprawie otrzymał zawiadomienie o terminie posiedzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz informację o składzie orzekającym w sprawie o sygn. akt I GSK 846/23, co potwierdził na zwrotnym potwierdzeniu w dniu Zawiadomienie to spełniło funkcję zawiadomienia, o którym jest mowa w art. 5a § 4 p.u.s.a. Uzyskując stosowną informację odnośnie do składu sądu - bo taka jest właśnie funkcja wymienionego zawiadomienia - strona nie była pozbawiona możliwości zainicjowania, poczynając od tej właśnie daty, równoległego postępowania, którego przedmiot miałoby stanowić zbadanie spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego skargę kasacyjną, a więc innymi słowy, nie była pozbawiona możliwości złożenia wniosku, o którym stanowi art. 5a § 1 p.u.s.a.
Zatem skoro skarżąca nie wystąpiła na podstawie art. 5a p.u.s.a. z wnioskiem o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziów w kontekście okoliczności towarzyszących ich powołaniom i postępowania po powołaniu to nie może domagać się następnie wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
Ponieważ skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowej przesłance wznowienia, to Naczelny Sąd Administracyjny musiał ją odrzucić na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie wpisu uiszczonego od skargi o wznowienie postępowania orzeczono w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.