I GSK 2422/05

I GSK 2422/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Rafał Batorowicz
Tadeusz Cysek /sprawozdawca/
Zofia Borowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 806/04 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-04-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie Rafał Batorowicz NSA Tadeusz Cysek (spr.) Protokolant Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 806/04 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2003 r. sygn. akt V SA 2132/02 na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 31 lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym wartości celnej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 806/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] Spółki z o.o. z siedzibą w Warszawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2003 r., sygn. akt V SA 2132/02 w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 23 stycznia 2006 r. [...] Spółka z o.o. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2003 r., sygn. akt V SA 2132/02 - z powodu nieważności, żądając uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 282 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. i uchylenia, w wyniku rozpoznania w tym trybie, decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 31 lipca 2002 r. jak również poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 30 kwietnia 2002 r.
Jako podstawę do wznowienia postępowania skarżąca wskazała naruszenie art. 18 § 1 pkt 1, pkt 5 i pkt 7 p.p.s.a. poprzez rozpatrywanie sprawy z udziałem sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, która podlegała wyłączeniu od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy.
Skarżąca podniosła między innymi, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków sprawowała funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł, mającego w swym zakresie działania "nadzór nad pionami orzecznictwa organów administracji celnej" i była włączona "personalnie i organizacyjnie" w proces ustalania podstaw prawnych decyzji w postępowaniach wszczętych i prowadzonych wobec firm farmaceutycznych, w tym wobec skarżącej spółki. Ponadto pismo Wiceprezesa GUC z dnia 17 stycznia 2002 r. dotyczące nowej interpretacji prawa celnego, aktywnie je promowało i służyło jako uzasadnienie decyzji wydawanych w postępowaniach celnych dotyczących firm farmaceutycznych, w tym skarżącej spółki. Prowadziło to zdaniem skarżącej do wniosku, że zaistniały okoliczności mogące wpłynąć negatywnie na ocenę bezstronności sędziego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności nie podzielił zarzutu podniesionego w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, że skarga o wznowienie postępowania sądowego została wniesiona z uchybieniem wskazanego w art. 277 p.p.s.a. trzymiesięcznego terminu. Zdaniem Sądu I instancji brzmienie art. 277 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o faktyczne dowiedzenie się o podstawie wznowienia, a nie o hipotetyczną (potencjalną) możliwość dowiedzenia się o istnieniu podstawy wznowienia, na co wskazywał organ administracji.
Odnośnie zarzutu skarżącej w kwestii wyłączenia sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków ze składu Sądu w związku z wydaniem przez nią (w czasie pełnienia funkcji Wiceprezesa GUC) pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., Sąd I instancji stwierdził, że sprawa ta było już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 3/04, który w analogicznym stanie faktycznym oddalił zażalenie innej firmy farmaceutycznej ([...]. w Poznaniu) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2004 r., sygn. akt V SA 1125/03, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków ze składu sądu orzekającego w sprawie ze skargi wskazanej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie. Kwestia ta była również rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny w związku ze skargą kasacyjną [...]Spółki z o.o. - oddaloną wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 251/04, w uzasadnieniu którego stwierdzono, że Sąd I instancji, w składzie którego brała udział sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków, wydając zaskarżony wyrok nie naruszył przepisów dotyczących wyłączenia sędziego ze składu orzekającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił pogląd wyrażony w przywołanych orzeczeniach, że Ewa Wrzesińska-Jóźków podpisując - jako Wiceprezes GUC pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. nie zajęła władczego stanowiska w postępowaniu celnym, przez interpretację przepisów prawa mających zastosowanie do importowanych leków.
W ocenie Sądu, pismo to zostało błędnie potraktowane przez skarżącą jako okoliczność, która wypełnia dyspozycję powołanych w skardze o wznowienie postępowania przepisów art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a określających podstawy wyłączenia sędziego. Rozpatrując kwestię związku sędziego ze "sprawą", o której mowa w art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a. należy pojęciu "sprawa" przypisać treść, jaką nadają mu przepisy o postępowaniu przed organami administracji publicznej.
Nawet gdyby przyjąć tak jak twierdzi skarżąca, że w treści pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., kierowanego nota bene do podmiotu pozostającego poza organami administracji celnej, a nie do tych organów i stron i zawierającego informacje na temat wykładni niektórych przepisów Kodeksu celnego, prezentowanej już wcześniej przez Prezesa GUC, można doszukać się takiej wykładni tych przepisów, która stanowiła element rozstrzygania sprawy, to nie można przyjąć, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków w ten właśnie sposób wzięła udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie świadczy o tym treść pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., gdyż w piśmie tym nie ma odniesień do sytuacji jakiegokolwiek indywidualnego podmiotu, a więc i do sytuacji strony skarżącej. Co więcej, w piśmie tym wyraźnie uchylono się od zajmowania stanowiska co do konkretnych spraw, a rozstrzygnięcie w nich pozostawiono właściwemu organowi celnemu, w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania. Na rozstrzygnięcie tego organu, jak podkreślił Sąd I instancji, przysługiwały stronie środki zaskarżenia na drodze administracyjnej i sądowej, a przypomnienie o tym w końcowej części pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. nie przydało temu pismu charakteru władczego rozstrzygnięcia. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia by doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a.
Za bezzasadne, zdaniem Sądu, należało uznać także zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisu art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a., przez nieuwzględnienie faktu, że zawarta w piśmie z dnia 17 stycznia 2002 r. wykładnia prawa Wiceprezesa GUC - Ewy Wrzesińskiej-Jóźków stanowiła świadczenie usługi prawnej na rzecz strony w rozumieniu tego przepisu. Sąd I instancji zauważył, że strona skarżąca jedną i tą samą czynność (sporządzenie pisma z 17 stycznia 2002 r.) traktuje raz - jako wystąpienie w roli organu administracji publicznej uczestniczącego w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej, a następnie - jako świadczenie usługi prawnej na rzecz jednej ze stron lub jakiejkolwiek innej usługi związanej ze sprawą. Popada w ten sposób w sprzeczność, jako że przesłanki wyłączenia sędziego zostały określone w art. 18 § 1 pkt 5 i art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. w sposób całkowicie rozłączny.
W ocenie Sądu I instancji chybione były również argumenty mające świadczyć o naruszeniu art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem strony skarżącej, gdyby sąd administracyjny stwierdził, że przez wydanie pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, to następca prawny Głównego Urzędu Ceł mógłby ponieść wobec skarżącej spółki odpowiedzialność za wyrządzoną jej szkodę. W takim przypadku następcy prawnemu GUC przysługiwałoby roszczenie regresowe względem sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, co według strony skarżącej uzasadniałoby uznanie, że wydanie orzeczenia o legalności działań administracji celnej w przedmiotowej sprawie (niekorzystnego dla skarżącej) mogło leżeć w interesie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił tej argumentacji z uwagi na brak podstaw do przyjęcia, że w wyniku wydania pisma z 17 stycznia 2002 r. naruszona została zasada dwuinstancyjności (art. 127 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego). Zgodnie z tą zasadą do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ pierwszej instancji, a w razie wniesienia odwołania organ drugiej instancji. Zasada ta została w niniejszej sprawie zachowania. Nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony skarżącej, iż przejawem ingerencji w czynności postępowania organu pierwszej instancji w mniejszej sprawie było pismo z dnia 17 stycznia 2002 r., gdyż w piśmie tym nie narzucono organowi pierwszej instancji sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, lecz poinformowano adresata pisma, że rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej podejmowane będą przez organy celne w zależności od wyników przeprowadzonych postępowań.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka [...] wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
2) orzeczenie na podstawie art. 203 p.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Celnej.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a. co znalazło wyraz w tym, że Sąd I instancji:
1) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (celnej), co skutkuje nieważnością tego postępowania,
2) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron, co skutkuje nieważnością tego postępowania,
3) pominął podstawę do wznowienia postępowania w postaci wydania orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, tj. sędzia, który pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa i obowiązki, co skutkuje nieważnością tego postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca podtrzymała dotychczas podnoszoną argumentację przedstawioną w skardze o wznowienie postępowania wskazując m. in. że poprzez uczestnictwo w wiążącym dla funkcjonariuszy celnych ustaleniu wykładni przepisów prawa celnego stosowanej do wszystkich spraw importerów leków, sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków brała, jako Wiceprezes Głównego Urzędu Ceł, udział w rozstrzyganiu spraw administracyjnych importerów leków i przez to w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, którego wznowienia domaga się skarżąca. W ten sposób jej działanie wyczerpało dyspozycję przepisu art. z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., co skutkuje nieważnością postępowania, a brak dostrzeżenia tego faktu przez Sąd I instancji uzasadnia w pełni żądanie skargi kasacyjnej. Twierdzenie takie ma, zdaniem strony skarżącej, dodatkowe silne oparcie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, iż działanie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków w czasie, gdy pełniła funkcję Wiceprezesa GUC, wyczerpuje - niezależnie od pozostałych podstaw wyłączenia, przesłankę świadczenia usług prawnych dla jednej ze stron sporu lub świadczenia innych usług. Brak definicji usług prawnych w p.p.s.a. przemawia za tym, aby objąć zakresem znaczeniowym tego pojęcia wszelkie działania polegające na udzielaniu pomocy w zakresie prawa. Jak podkreśla się w doktrynie, świadczenie usług prawnych na rzecz jednej ze stron postępowania należy rozumieć bardzo szeroko i niekoniecznie usługi te muszą być związane ze sprawą. W szczególności w pojęciu tym mieści się wykonanie opinii lub ekspertyzy prawnej. Sporządzenie przez sędziego Ewę Wrzesińską-Jóźków pisma z 17 stycznia 2002 r. uznać należy również akt wydania swoistego rodzaju opinii prawnej w ramach obowiązków urzędniczych, a przez to świadczenie usługi prawnej w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Takie działanie zgodnie z orzecznictwem Europejski Trybunał Praw Człowieka również narusza prawo skarżącej do bezstronnego sądu. Do działań sędziego podejmowanych w przeszłości, które dyskwalifikują go jako osobę orzekającą w konkretnej sprawie, Europejski Trybunał Praw Człowieka zaliczył bowiem każdą formę administracyjnego opiniowania okoliczności, które następnie stanowią podstawę orzekania w sądzie (sprawa Procola v. Luksemburg, sygn. akt 14570/89, M.A. Nowicki - op. cit, s. 323-325).
W pozostałym zakresie skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w skardze o wznowienie postępowania na poparcie zarzutu polegającego na naruszeniu art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podkreślając, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków, jako autor pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. mogłaby podlegać wobec następcy prawnego GUC odpowiedzialności materialnej za szkodę wyrządzoną pracodawcy, gdyby w rozpoznawanej przez nią sprawie zapadło orzeczenie stwierdzające, że przez wydanie ww. pisma doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności. Tym samym wynik sprawy mógł wpłynąć na sytuację sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z mocy art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga kasacyjna od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego może być oparta na podstawach wymienionych w tym przepisie. Treść zarzutów wskazuje, że skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Oceniając zasadność wniesionej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 art. 183 ustawy.
Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 omawianej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być rozpoznana przez NSA tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. W niniejszej sprawie wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku przepisów prawa procesowego, tj. art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 1, 5, i 7 p.p.s.a. Naruszenia tych przepisów miały polegać na pominięciu podstawy do wznowienia postępowania, tj. nieważności postępowania wobec nieuwzględnienia okoliczności wskazujących na wyłączenie sędziego z mocy ustawy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 1, 7 i 5 p.p.s.a., co skutkuje nieważnością postępowania. Uzasadniając tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wskazała, iż Sąd I instancji nie uwzględnił przedstawionych przez nią w skardze o wznowienie postępowania okoliczności, które wypełniają dyspozycję przepisu z art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a. W konsekwencji, w ocenie strony skarżącej Sąd I instancji naruszył art. 271 pkt 1 p.p.s.a. uznając, że nie zachodzi przesłanka nieważności postępowania pomimo faktu zasiadania w składzie orzekającym sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, podlegającej wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 1, 5 i 7 p.p.s.a.
Przed przystąpieniem do oceny tak sformułowanych zarzutów należy przede wszystkim stwierdzić, że przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy, bo te tylko wobec jednoznacznego brzmienia art. 271 pkt 1 p.p.s.a. mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania z powodu nieważności, uregulowane zostały w art. 18 § 1 p.p.s.a. Przyczyny te są wymienione enumeratywnie z uwzględnieniem dwojakiego związku sędziego z postępowaniem sądowym:
1) dotyczących przedmiotu postępowania (sprawy) lub
2) podmiotów tego postępowania (stron).
Jak trafnie wskazał Sąd I instancji odwołując się do poglądu wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2004 r. (sygn. akt GZ 4/04, opubl. ONSA 2004/1/7), rozpatrując kwestię związków sędziego ze sprawą, o których mowa w art. 18 § 1, 5 i 7 p.p.s.a. (w szczególności w art. 18 § 1 pkt 7), należy pojęciu sprawy przypisać treść jaką nadają mu przepisy o postępowaniu przed organami administracji publicznej, czyli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Sprawą administracyjną w rozumieniu tego kodeksu jest zatem konkretna sprawa indywidualnego podmiotu, w której na podstawie przepisów prawnych powszechnie obowiązujących organy administracji publicznej wydają rozstrzygnięcie dotyczące konkretnych uprawnień lub obowiązków tego indywidualnego podmiotu.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela w całej rozciągłości, należy zatem odwołać się w pełni do szczegółowej argumentacji prawnej przedstawionej w uzasadnieniu przywołanego wyżej postanowienia WSA podkreślając, iż sędzia jest wyłączony w sprawie na podstawie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., jeżeli wcześniej brał udział w rozstrzygnięciu konkretnej, indywidualnej sprawy, tożsamej ze sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym, w organach administracji publicznej. Przy takim rozumieniem "sprawy" i wobec wynikającego z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. wymagania co do tożsamości sprawy rozstrzyganej z udziałem sędziego w organach administracji publicznej i sprawy sądowej, nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 271 pkt 1 omawianej ustawy. Nie uzasadnia trafności tego zarzutu fakt, że Ewa Wrzesińska-Jóźków pełniła funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Cel przed powołaniem jej na stanowisko sędziego, w szczególności, że pełniła tę funkcję w dacie wydawania przez Dyrektora Urzędu Celnego niekorzystnej dla skarżącej decyzji (tj. dnia 30 kwietnia 2002 r.).
Zgodnie z art. 280 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks Celny (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją tego przepisu przed dniem 1 maja 2001 r.) do zadań Prezesa Głównego Urzędu Ceł należało: realizacja polityki celnej państwa, współudział w kształtowaniu polityki celnej państwa oraz sprawowanie nadzoru nad organami celnymi. Sam fakt zajmowania przez Ewę Wrzesińską-Jóźków stanowiska Wiceprezesa GUC nie mógł stanowić dostatecznej i wystarczającej przesłanki jej wyłączenia w sprawie sądowej ze skargi skarżącej na podstawie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., gdyż wykonywanie w ramach sprawowanej funkcji Wiceprezesa GUC czynności administracyjnej zakreślonych przepisem art. 280 Kodeksu Celnego nie można utożsamiać z "braniem udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej" w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu p.p.s.a..
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2004 r., w sprawie o sygn. GSK 865/04 (publik. ONSAiWSA 2004/1/71) zarówno w języku potocznym, jak i prawniczym funkcje administracyjne nie są tożsame z orzeczniczymi. Strona skarżąca nie wykazała żadnymi bezpośrednimi dowodami takiego zaangażowania sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, które w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. stanowiłoby uczestniczenie w procesie orzekania - w jakiejkolwiek formie - w indywidualnej sprawie dotyczącej skarżącej.
Zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. nie może uzasadniać i ta okoliczność, podnoszona przez stronę skarżącą, że Ewa Wrzesińska-Jóźków jako Wiceprezes GUC była autorem pisma z dnia 17 stycznia 2002 r., a treści w niej zawarte zostały wykorzystane w uzasadnieniach decyzji wydawanych w postępowaniach celnych toczonych wobec wszystkich firm farmaceutycznych, w tym wobec strony skarżącej, a tym samym, że treści zawarte w omawianym piśmie były istotne ze względu na rozstrzygnięcie sprawy, a decyzje w postępowaniach celnych wobec firm farmaceutycznych, w tym w postępowaniu, którego dotyczyła skarga o wznowienie postępowania, wydawane były w sposób podporządkowany woli kierownictwa GUC.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przede wszystkim należy zauważyć, że pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. adresowane było do Prezesa Zarządu Stowarzyszenie Firm Farmaceutycznych w Polsce, i stanowiło odpowiedź na otrzymaną korespondencję. Pismo to nie zostało zatem skierowane do organów administracji celnej w rozumieniu art. 278 § 2 i 283 Kodeksu celnego, w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 1 maja 2002 r., ani też do strony. Nadto, pismo to zawierało jedynie informacje na temat wykładni niektórych przepisów prawa celnego prezentowanej już wcześniej przez GUC, np. w piśmie Prezesa GUC z 17 listopada 2001 r. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, w analizowanym piśmie z dnia 17 stycznia 2002 r. wyraźnie uchylono się od zajmowania stanowiska co do konkretnych przypadków, zaznaczając że: rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej sprowadzanych leków gotowych będą podejmowane indywidualnie, w zależności od wyników prowadzonych postępowań. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącej, że "poprzez uczestnictwo z wiążącym dla funkcjonariuszy celnych ustalaniu wykładni przepisów prawa celnego stosowanej do wszystkich importerów leków, sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków brała, jako Wiceprezes GUC, udział w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, którego wznowienia domaga się skarżąca". Należy bowiem dostrzec różnicę - decydującą z punktu widzenia zastosowania art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. - pomiędzy udziałem w rozstrzyganiu konkretnej indywidualnej sprawy mogącym, polegać na dokonaniu wykładni prawa w tej sprawie, tożsamej ze sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym, a wypowiedzią na temat znaczenia określonego przepisu prawnego, sformułowaną w innej sprawie bądź skierowaną do adresatów określonych w sposób abstrakcyjny (por. cyt. wyżej uzasadnienie post. NSA z dnia 16 marca 2004 r., sygn. GZ 4/04). Brak podstaw do przyjęcia, że pismo z dnia 17 stycznia 2002 r. zawierało nakaz określonego sposobu rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej, w której domagała się ona wznowienia postępowania. Nie można też dostrzec w tym piśmie sformułowań ingerujących w swobodę sfery orzeczniczej organów celnych. Z uwagi na brzmienie art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a. nie można uznać z trafne stanowisko, że dostatecznym wyrazem udziału w rozstrzyganiu indywidualnej sprawy, które uzasadniałoby wyłączenie sędziego z mocy ustawy na podstawie powołanego przepisu, jest zajęcie stanowiska w danej kwestii prawnej.
Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej Sąd I instancji naruszył w sposób istotny ww. przepisy postępowania pomijając podstawę do wznowienia postępowania poprzez nieuznanie faktu, iż zachodziła przesłanka wyłączenia sędziego na podstawie art. 18 § 1 pkt 5 ustawy procesowej, której naruszenie skutkuje nieważnością postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Okolicznością stanowiącą wyłączenie sędziego z mocy ustawy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. jest w ocenie strony skarżącej sporządzenie przez Ewę Wrzesińską-Jóźków pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. Jak zarzuciła strona skarżąca, powyższe działanie Ewy Wrzesińskiej-Jóźków należy uznać za wydanie swoistego rodzaju opinii prawnej w ramach obowiązków urzędniczych, a przez to należy je potraktować jako świadczenie usługi prawniczej w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a
Jak trafnie zauważył Sąd I instancji odwołując się do stanowiska wyrażonego w tej samej kwestii w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2004 r. sygn. akt G 24/04, skarżąca jedną i tę samą czynność (sporządzenia pisma z dnia 17 stycznia 2002 r.) traktuje za pomocą zabiegów językowych raz jako wystąpienia w roli organu administracji publicznej uczestniczącego w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej, a następnie jako świadczenie usługi prawnej na rzecz jednej ze stron. Popada w ten sposób w sprzeczność.
Należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu wskazanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w zaskarżonym wyroku, że przesłanki wyłączenia sędziego zostały określone w art. 18 § 1 pkt 5 i art. 18 § 1 pkt 7 w sposób całkowicie rozłączny. Zarówno bowiem w języku potocznym, jak i prawnym - a także prawniczym - nie utożsamia się ani nie kojarzy funkcji orzeczniczych organów administracji publicznej (rozstrzyganie spraw administracyjnych) ze świadczeniami usług prawnych.
Z tych też względów powyższy zarzut Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadniony.
Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 271 pkt 1 w zw. z art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Argumentacja tego zarzutu została oparta na takim założeniu, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków winna być wyłączona ze składu orzekającego, gdyż pozostawała ona w chwili orzekania w takim stosunku z organami celnymi, że wynik sprawy mógł oddziaływać na jej prawa lub obowiązki. Zdaniem skarżącej sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków, jako autor pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. mogła zostać pociągnięta do pracowniczej odpowiedzialności materialnej za szkody wyrządzone pracodawcy, gdyby w rozpoznawanej przez nią sprawie zapadło orzeczenie stwierdzające, iż przez wydanie pisma z dnia 17 stycznia 2002 r. doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przede wszystkim ponownie należy podkreślić, że z omawianego pisma w żaden sposób nie wynika, iż Ewa Wrzesińska-Jóźków wypowiadała się w konkretnej indywidualnej sprawie skarżącej, w szczególności w sprawie, w której domagała się wznowienia postępowania. Ponadto pismo to nie zawiera jakiegokolwiek jednoznacznego nakazu co do określonego sposobu rozstrzygnięcia w tej właśnie sprawie, który ograniczałby swobodę orzekania organów celnych. Tym samym nie można uznać, aby w piśmie tym zawarte były treści, które mogłyby być uznane za czynnik naruszający zasadę dwuinstancyjności. Podobnie jak poglądy prawne sądów wyższej instancji nie stanowią instrumentów naruszających niezawisłość sądów niższej instancji i to mimo ich publikacji oraz cytowania w uzasadnieniach wywodów.
Przyczyna wyłączenia sędziego określona w art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. opiera się na założeniu, że nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie (nemo index in sua propria causa). Odnosi się to zarówno do sytuacji, kiedy sędzia jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 12 p.p.s.a., jak i sytuacji, gdy sędzia pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku procesowym, że wynik sprawy oddziaływuje na jego prawa lub obowiązki.
W tym kontekście podzielenia wymaga pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o braku wykazania przez stronę skarżącą aby następcą prawnym dawnego Głównego Urzędu Ceł uprawnionym do zgłaszania tego typu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych, jak opisane w skardze kasacyjnej był Dyrektor Izby Celnej w Warszawie.
Następstwo to nie wynika w szczególności z przepisów ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz. 365).
Reasumując stwierdzić należy brak podstaw do przyjęcia w niniejszej sprawie przesłanek wznowienia postępowania wskazanych przez stronę skarżącą.
Dodatkowo podnieść wypada, że zaprezentowanego stanowiska nie mogło zmienić obszerne odwoływanie się skargi kasacyjnej do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Akcentowanie na tej podstawie niezaprzeczalnej wartości jaką jest bezstronność sędziego nie zostało bowiem połączone z potrzebą uwzględnienia podziału przesłanek wyłącznie sędziego na bezwzględne (art. 18 p.p.s.a.) i względne (art. 19 p.p.s.a.).
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 p.p.s.a.