I GSK 239/22

I GSK 239/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc
Grzegorz Dudar
Tomasz Smoleń /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 513/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-10-20
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 2137
art. 20 ust. 1 i ust. 4
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (t.j.)
Dz.U. 2015 poz 364
§ 2 ust. 1 pkt 2
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 336
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Tomasz Sasak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 513/21 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 29 marca 2021 r. nr 109/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami, po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 513/21, oddalił skargę A. M. (skarżący) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi (organ) z dnia 29 marca 2021 r., nr 109/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub z innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2017.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, przy czym w związku z przepisem art. 15 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19) o przeprowadzenie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; aktualnie: t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 20 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2137; dalej: ustawa PROW) w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. poz. 364 ze zm.; dalej: rozporządzenie ONW) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanką przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest wykazanie przez rolnika, ubiegającego się o przyznanie płatności, tytułu prawnego do działki rolnej, do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.; dalej: k.c.) w związku z art. 341 zdanie pierwsze k.c. w związku z art. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:
a. dla wykazania tej przesłanki rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności;
b. "posiadanie" w rozumieniu cytowanych przepisów może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności "legitymowany", to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości;
II. przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 października 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 149 § 1 oraz 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy PROW w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie uchylenia decyzji organów obu instancji, podczas gdy postanowienie o wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną nie wskazywało przyczyn wznowienia postępowania, co uniemożliwiało skarżącemu ustalenie czego (jakich okoliczności) będzie dotyczyło postępowanie wszczęte w trybie nadzwyczajnym;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 149 § 1 oraz 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie oraz zaniechanie uchylenia decyzji organów obu instancji w sytuacji, w której organ I instancji zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności w celu weryfikacji i udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania, a uchybienia tego nie dostrzegł organ II instancji;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 20 k.p.a. w związku z art. 56 k.c. w związku z art. 6 k.p.a. w związku z art. 34 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy PROW w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie nieuprawnionej kontroli ważności i skuteczności czynności cywilnoprawnej - umowy dzierżawy zawartej między skarżącym a Z. B., co miało istotny wpływ na wynik spraw, bowiem doprowadziło Sąd I instancji do konstatacji, że skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych z uwagi na rzekomą nieważność czy bezskuteczność umowy dzierżawy;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW, art. 27 ust. 2 ustawy PROW w związku z art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że:
a. na skarżącym w niniejszej sprawie - po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania - spoczywał ciężar udowodnienia wszelkich okoliczności w sprawie, a zaniechanie złożenia wniosków dowodowych przez skarżącego na etapie po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną może wywoływać negatywne dla skarżącego skutki prawne;
b. w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną przyznającą płatność zakres obowiązków ciążących na rolniku ubiegającym się o przyznanie płatności jest szerszy aniżeli w toku postępowania zwykłego, bowiem w postępowaniu zwykłym wystarczające jest złożenie przez stronę stosownego oświadczenia o posiadaniu gruntów deklarowanych do płatności;
c. w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną oświadczenie strony nie jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie przesłanek przyznania płatności;
d. organy administracji publicznej nie miały obowiązku przeprowadzenia dowodów w związku z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego w jego zeznaniach w charakterze świadka w postępowaniu karnym;
e. skarżący miał obowiązek wykazania, że uzyskiwał z prowadzonej działalności rolniczej dochód, podczas gdy przesłanka taka nie wynika z przepisów prawa powszechnie obowiązującego;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyjęciu, że:
a. skarżący nie przedstawił dowodów na to, by decydował o sposobie prowadzonej na gruntach zgłoszonych do płatności uprawy, podczas gdy wynikało to ze złożonych przez skarżącego zeznań w charakterze świadka w toku postępowania karnego, które organy obu instancji oraz Sąd I instancji uznały za wiarygodne;
b. zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i przydatności dla postępowania tego samego dowodu co do różnych okoliczności faktycznych.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej, a także zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do zarzutów procesowych podniesionych w punkcie II. petitum skargi kasacyjnej.
Przechodząc zatem do rozpoznania pierwszego z zarzutów procesowych (zarzut II. 1. petitum skargi kasacyjnej) na wstępie przypomnieć należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.
Postanowienie o wszczęciu postępowania jest aktem procesowym, nie rozstrzyga ono sprawy wznowienia, lecz ją otwiera. Zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z 13 listopada 1987 r. (sygn. akt I SA 1326/86, ONSA 1987/2, poz. 80), postanowienie o wznowieniu postępowania nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. W rozpatrywanej sprawie postanowienie z 13 lutego 2019 r. zawierało wskazanie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jako podstawę wznowienia, bez podania konkretnych nowych faktów, czy dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Jakkolwiek stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia (podobnie wyrok NSA w Warszawie z 8 czerwca 2001 r. sygn. akt SA 420/01). Tym niemniej przyczyna wznowienia powinna być podana w postanowieniu wszczynającym postępowanie nadzwyczajne. I choć organ uchybił dyspozycji normy art. 149 § 2 k.pa., to wobec braku wykazania wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, przedmiotowy zarzut nie poddaje się kontroli.
Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia. Tą nową okolicznością, której dowodził organ był fakt braku użytkowania przez A. M. działki zgłoszonej do płatności. Co w toku postępowania wznowieniowego zostało wykazane. Natomiast z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika dlaczego jej autor uważa przeciwnie. Tym samym zarzut naruszenia przepisów postępowania przedstawiony w pkt II.2. petitum skargi kasacyjnej nie znajduje uzasadnienia.
Przechodząc do kolejnego zarzutu – nieuprawnionego badania ważności umowy dzierżawy (zarzut II.4. petitum skargi kasacyjnej), przyznać należy rację skarżącemu kasacyjnie, że brak jest podstawy prawnej do przeprowadzenia tego rodzaju oceny przez organy administracyjne, jak i sąd I instancji. Jednakże mając na uwadze, że zarzuty w tym zakresie sformułowane były na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., niezbędne było wykazanie wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, czemu jednak strona nie sprostała. Niezależnie od omawianego mankamentu zarzutu, wskazać należy, że ważność umowy dzierżawy nie miała w sprawie istotnego znaczenia, bowiem jak sam skarżący podnosi warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntu i jego faktyczne użytkowanie, a nie legitymowanie się tytułem prawnym w postaci umowy dzierżawy. W konsekwencji zarzut okazał się niezasadny.
Odnosząc się natomiast do zarzutu w zakresie rozkładu ciężaru dowodowego w postępowaniu wznowieniowym dostrzec należy, że zarzuty w tym zakresie sprowadzają się do stwierdzenia, że to organ powinien przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające. Oczywiście rację ma skarżący kasacyjnie, że w postępowaniu po wznowieniu postępowania, ciężar postępowania wyjaśniającego spoczywa na organie, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i jest akceptowane w literaturze przedmiotu. Nie oznacza to jednak, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, że to organ jest zobowiązany do "poszukiwania" w imieniu strony, dowodów potwierdzających okoliczności wskazywane przez tę stronę, a zatem dowodów na poparcie tez, z których strona wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Obowiązkiem organu w takiej sytuacji jest natomiast przede wszystkim wnikliwa i pełna ocena dowodów złożonych przez stronę oraz dowodów, które są w dyspozycji organu. Należy przy tym pamiętać, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej i co do zasady postępowanie wyjaśniające prowadzi się w kontekście przesłanek wznowienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wskazuje na konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ, nie wyjaśniając przy tym, na czym to postępowanie powinno polegać lub wskazując na dowody, które były przedmiotem oceny organu. Należy podkreślić, że ocena protokołu z przesłuchania A. M. w charakterze świadka w postępowaniu karnym sygn. akt [...] była przedmiotem oceny zaskarżonego wyroku sądu I instancji i Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela.
Sąd I instancji wskazał, że w toku postępowania A. M. nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że uczestniczył w prowadzeniu działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach. Nie przedstawił dokumentów zakupu materiału siewnego, nawozów i środków ochrony roślin. A.M. w żaden sposób nie wykazał, na czym polegało nadzorowanie nad dzierżawioną nieruchomością. Jednakże, wbrew temu co twierdzi skarżący, sąd ten nie oczekiwał aby przedstawił on jakiekolwiek dowody, że uzyskiwał z prowadzonej działalności rolniczej dochód.
Nadto, z zeznań złożonych w prokuraturze wynika natomiast, że Z. B. polecił skarżącemu państwa K., którzy mogą zająć się uprawą działki i to oni przez cały okres dzierżawy wykonywali wszystkie zabiegi agrotechniczne. To do ich gospodarstwa trafiały coroczne plony, stanowiące zapłatę za wykonane prace. Strona nie uczestniczyła w zbiorach, a zatem nie wiedziała jakiej były wielkości (ile kg) i jak przyznała nie wie ile zarobili na uprawie gryki K. Analiza złożonych przez skarżącego zeznań doprowadziła sąd I instancji do prawidłowej oceny, że nie prowadził on żadnych działań organizacyjnych, czy kierowniczych na posiadanych gruntach.
Ze wskazanych względów nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w punktach II.4 i II.5 petitum skargi kasacyjnej.
Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa materialnego. W tej mierze przypomnienia wymaga – co nie jest bez znaczenia z punktu widzenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną – że błędna wykładnia, o której jest mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, przez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, i co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z: 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020 r. sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r. sygn. akt II FSK 1445/15; treść tych orzeczeń dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Odwołując się do przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia błędu wykładni oraz koniecznych wymogów, którym powinien czynić zadość zarzuty błędnej wykładni prawa materialnego stawiany na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., trzeba stwierdzić, że omawiane zarzuty kasacyjne nie mogą być uznane za zasadne.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, aby Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne – w tym w kontekście wskazywanym przez stronę – w odniesieniu do przepisów art. 20 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy PROW w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW. Sąd I instancji ograniczając się jedynie do przytoczenia § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW (s. 20-21 uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia), co prowadzi do wniosku, że na gruncie zarzutu z pkt I.1 petitum skargi kasacyjnej strona podjęła polemikę z poglądem nieistniejącym, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że zarzut ten nie jest skuteczny.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika również, aby w wyniku interpretacji art. 336 k.c. sąd I instancji miałby wyrazić poglądy kwestionowane skargą kasacyjną, że dla wykazania przesłanki posiadania rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności; czy też posiadanie może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności legitymowany, to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd dokonał wykładni art. 336 k.c., stwierdzając, że stosownie do tego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768 – 769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej w niniejszej sprawie po stronie skarżącego nie występował żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego, w rozumieniu 336 k.c.
Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie nie tylko nie wykazała na czym polega błędne rozumienie art. 336 k.c. przez sąd I instancji, ani też jaka powinna być prawidłowa jego wykładnia, lecz w ogóle nie odnosiła się do kwestii jego rozumienia przyjętego przez sąd I instancji.
A zatem wobec deficytów uzasadnienia skargi kasacyjnej – zarzut z pkt 1.2. petitum skargi kasacyjnej należało uznać za nieskuteczny.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia i w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.