I GSK 2320/18

I GSK 2320/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-06-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/
Dariusz Dudra /przewodniczący/
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Osoby niepełnosprawne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 480/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-02-15
II GZ 595/17 - Postanowienie NSA z 2017-08-09
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2046
art. 26a ust. 1a1 pkt 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 29 ust. 1 i ust. 1a
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 480/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [...] na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [...] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 15 lutego 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 480/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...] (dalej: skarżący) uchylił decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] grudnia 2016 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
Wyrok WSA zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżący – prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...] – otrzymał z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) miesięczne dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze od listopada 2012 r. do czerwca 2013 r. oraz od sierpnia do listopada 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł.
Na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Prezes PFRON ustalił, że skarżący opłacał składki ZUS za okresy rozliczeniowe od grudnia 2012 r. do grudnia 2013 r. (z wyłączeniem sierpnia 2013 r.) po upływie ustawowego terminu ich płatności.
Skarżący został wezwany do zwrotu środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze od listopada 2012 r. do czerwca 2013 r. oraz od sierpnia do listopada 2013 r. wraz z odsetkami, w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania. Odpowiadając na wezwanie skarżący zakwestionował obliczoną kwotę do zwrotu i poinformował, że 19 lutego 2014 r. zawarł z ZUS umowy nr 35/2014 i 36/2014 o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Zdaniem Skarżącego, zawarcie tych umów skutkuje uznaniem, iż zmianie uległy terminy płatności składek, w konsekwencji czego wskazane składki nie były wymagalne.
Wobec braku dobrowolnego uregulowania należności wskazanych w wezwaniu Prezes PFRON powiadomił skarżącego o wszczęciu o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu. Jednocześnie organ wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów bankowych lub innych dokumentów potwierdzających datę wpływu dofinansowania za okresy sprawozdawcze: 11/2012-06/2013, 08/2013-11/2013 na jego rachunek bankowy. Decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Prezes PFRON nakazał skarżącemu zwrot środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w łącznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego to instrument wsparcia ze strony PFRON i przysługuje od momentu, kiedy beneficjent wyrazi wolę na dofinansowanie poprzez wystąpienie z odpowiednim wnioskiem (Wn-D). Korzystając z tego uprawnienia beneficjent powinien spełniać określone przepisami prawa warunki zawarte w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) oraz rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 22 czerwca 2016 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 951), tj. terminowo opłacać obowiązkowe składki ZUS i składać odpowiednie dokumenty do PFRON w ustalonych przepisami prawa terminach. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że składki ZUS za okresy sprawozdawcze od listopada 2012 r. do czerwca 2013 r. oraz od sierpnia do listopada 2013 r. zostały opłacone przez skarżącego po obowiązującym terminie płatności. Tym samym organ stwierdził, że dofinansowanie zostało pobrane nienależnie, co skutkuje koniecznością złożenia przez skarżącego stosownych korekt wniosków za wskazane okresy sprawozdawcze oraz zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] grudnia utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Minister stwierdził, że zawarcie umowy między ZUS a dłużnikiem stosownie do art. 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) – nie powoduje zmiany ustawowych terminów, w jakich pracodawca zobowiązany jest dane składki zapłacić. Minister wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s., pojęcie "należności z tytułu składek" odnosi się do składek oraz innych kosztów nieopłaconych w terminie, a zatem instrument w postaci odroczenia terminu płatności składek oraz rozłożenie na raty należności przewidziany w art. 29 u.s.u.s. ma zastosowanie do należności, których ustawowy termin płatności już upłynął, zatem zawarcie umowy nie powoduje powstania nowych terminów płatności składek, a jedynie określa terminy płatności powstałych uprzednio należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra z dnia [...] grudnia 2016 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa PFRON, a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
1) art. 26a ust. 4 ustawy o rehabilitacji – w odniesieniu do miesiąca listopada 2012 r. oraz art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji – co do pozostałych miesięcy, w związku z art. 2 ustawy o rehabilitacji w związku z art. 29 u.s.u.s. poprzez błędne zastosowanie;
2) art. 47 ust.1 pkt 3 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie;
3) art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez błędne zastosowanie w zakresie terminów naliczenia odsetek wskazanych w decyzji nakazującej zwrot;
4) art. 7, art. 8, art. 11 oraz art. 107 § 2 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, poprzez pominięcie faktu i skutków zawarcia układu ratalnego, a także poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji, poprzez dowolne przyjęcie, że mogą być wydawane odmienne decyzje – dla jednych osób uznaje się terminowość dokonania wpłat kosztów pracy (po przyjęciu wykładni zaprezentowanej w piśmie BON), gdy wpłacili w terminie jedynie składki za pracowników niepełnosprawnych, a dla innych stwierdza się w tym samym stanie faktycznym i prawnym, że uchybili terminowi (bo nie zapłacili w terminie za pracowników pełnosprawnych), poprzez brak dostatecznego i pełnego uzasadnienia dlaczego organ wydaje różne decyzje w analogicznych sytuacjach, a ponadto poprzez błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie terminów zapłaty składek;
5) konstytucyjnej zasady równego traktowania podmiotów poprzez niejednolitość praktyki stosowanej w orzeczeniach w sprawach podobnych.
Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sąd I instancji stanął na stanowisku, iż rozłożenie zaległych składek na raty powoduje, iż wydłużeniu ulega termin ich spłaty, do dnia określonego w umowie o rozłożenie na raty.
Zdaniem Sądu wykładnia systemowa art. 29 u.s.u.s. prowadzi do przyjęcia, iż skoro ustawodawca dopuścił spłatę zaległości z tytułu składek w terminach ustalonych przez ZUS w umowie ratalnej, to tym samym kwota zaległości nie jest wymagalna przed nadejściem umówionych terminów, natomiast staje się wymagalna dopiero w sytuacji, gdy dłużnik nie spłaci rat w terminach ustalonych przez ZUS (art. 29 ust. 3 u.s.u.s.). W art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, ustawodawca – odnosząc się do uchybienia terminów – posłużył się zwrotem "wynikających z odrębnych przepisów", to w ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy takim "odrębnym" przepisem jest art. 29 u.s.u.s.
Sąd uznał jednocześnie, że odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, w tym w szczególności do nieprawidłowego naliczenia odsetek, jest przedwczesne .
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
1. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 w zw. z art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 29 ust. 1 i 1a u.s.u.s. poprzez błędne uznanie na podstawie akt sprawy, że organ nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, czy skarżący poniósł miesięczne koszty płacy z uchybieniem terminów, a w konsekwencji uwzględnienie skargi;
2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:
- art. 26a ust. 1a1 pkt 3 w zw. z art. 26a ust. 4 w zw. z art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 29 ust. 1 i 1a u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że zwrot "z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów" dotyczy także terminów ustalonych na podstawie umowy dotyczącej rozłożenia należności na raty zawartej na podstawie art. 29 ust. 1a u.s.u.s., podczas gdy przepisy ustawy o rehabilitacji odsyłają do terminów wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, a nie do terminów ustalonych w drodze czynności cywilnoprawnej.
- art. 29 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w zw. z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 w zw. z art. 26a ust. 4 w zw. z art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji błędną wykładnię i uznanie, że zawarcie umowy dotyczącej rozłożenia należności na raty konwaliduje wcześniejsze naruszenie terminów ustawowych, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i brak uznania na gruncie przepisów ustawy o rehabilitacji, że skarżący poniósł miesięczne koszty płacy z uchybieniem terminów.
W skardze kasacyjnej organ wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty były trafne.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. O ile zarzut naruszenia prawa procesowego ma na celu najczęściej wykazanie, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest nieprawidłowy, o tyle przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, ocenie podlega m.in. proces subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega zatem na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Natomiast przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie prawa polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie przepisu (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy tj. na treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają zarzuty naruszenia prawa materialnego. To przepisy prawa materialnego wyznaczają ramy sprawy, zakres koniecznych do rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. Podstawowe znaczenie mają tu przepisy art. 26a ust. 1a1 pkt 3 w zw. z art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji oraz art. 29 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 i art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Pierwszy z w/w przepisów - art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji przewiduje, że miesięczne dofinansowanie nie przysługuje, gdy miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminom wynikającym z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni. W tej sytuacji pracodawca nie otrzyma świadczenia na żadnego pracownika niepełnosprawnego, co można uznać za równoznaczne ze wstrzymaniem dofinansowania.
Ustawodawca nie wyjaśnił, przekroczenie jakich terminów wynikających z odrębnych przepisów powoduje pozbawienie prawa do dofinansowania. Kierować się zatem należy okolicznością, że terminy te związane są z ponoszeniem przez pracodawcę kosztów płacy, o których mowa w art. 2 ust. 4a ustawy o rehabilitacji.
W tej sytuacji należy uznać, że chodzi tu w szczególności o:
1) termin wypłaty wynagrodzenia do rąk pracownika lub na jego konto – art. 85 k.p.;
2) termin opłacania składki na ubezpieczenie społeczne – art. 47 ust. 1 u.s.u.s.;
3) termin wpłaty do urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują przychody m.in. ze stosunku pracy – art. 38 u.p.d.o.f.
Warunkiem skorzystania przez pracodawcę z dofinansowania do wynagrodzenia osób niepełnosprawnych, stanowiącym jednocześnie warunek skuteczności działania mechanizmu aktywizowania osób niepełnosprawnych jest to, aby właśnie koszty płacy, o których mowa w przywołanym przepisie prawa, a więc koszty płacy związane z niczym innym, jak tylko właśnie z zatrudnianiem pracownika niepełnosprawnego, były terminowo ponoszone przez pracodawcę, jako beneficjenta wsparcia.
Rozliczenia składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przewiduje on, że płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b. Termin przewidziany dla pozostałych płatników, tj. dla płatników niebędących osobami fizycznymi opłacającymi składkę wyłącznie za siebie ani jednostkami budżetowymi lub samorządowymi zakładami budżetowymi, został ustalony do 15 dnia następnego miesiąca (pkt 3). Termin składania dokumentów jest jednocześnie terminem opłacania składek. Termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej i opłacenia składki ma charakter materialnoprawny. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Upływ tych terminów uprawnia wierzyciela do żądania zapłaty składek. Termin płatności składek, w razie ich nieopłacenia, oznacza datę powstania zaległości z tego tytułu i to niezależnie od tego, czy i na ile prawidłowo został wykonany przez płatnika obowiązek wskazania podstawy wymiaru i opłacenia należnej składki. Znajduje to też potwierdzenie w świetle mającego, na podstawie art. 31 u.s.u.s., odpowiednie zastosowanie art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Opłacenie składki po terminie powoduje, że płatnik składek obowiązany jest do naliczenia i zapłacenia odsetek za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej (art. 23 u.s.u.s.).
Natomiast przepis art. 29 u.s.u.s stanowi, że ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 1). Odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy (ust. 1a). Od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tych ulg (ust. 2).
W treści art. 29 u.s.u.s. została przewidziana ulga w postaci odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty należności z tytułu składek. Należności te mają charakter publicznoprawny i z tego względu udzielenie ulgi w formie rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności jest rozwiązaniem wyjątkowym. Instytucja ta może zatem znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy przemawiają za tym względy gospodarcze lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. I o ile wniosek o odroczenie terminu płatności należy złożyć przed upływem ostatniego dnia terminu płatności składki, gdyż w przeciwnym wypadku będzie on bezprzedmiotowy, to w przypadku ulgi w postaci rozłożenia należności na raty treść przepisu wskazuje, że rozłożenie na raty dotyczy składek zaległych. Wniosek taki wynuć można z ust. 2 art. 29 u.s.u.s., z którego wynika, że jeśli wniosek o udzielenie ulgi zostanie pozytywnie rozpatrzony, wówczas od następnego dnia po jego złożeniu zamiast odsetek naliczana jest opłata prolongacyjna. Odsetki, o których tutaj mowa to odsetki za opóźnienie należne w sytuacji, gdy dłużnik nie płaci należności pomimo upływu terminu płatności. Są one należne za okres opóźnienia. Skoro, ustawodawca przewidział, że od następnego dnia po złożeniu wniosku odsetek nie nalicza się, to tym samym, rozłożenie na raty, o którym mowa w przedmiotowym przepisie dotyczy zaległości, czyli składek, co do których upłynął termin płatności. I o ile rację ma Sąd I instancji, że umowa ratalna stanowi nowe terminy płatności, a kwota zaległości nie jest wymagalna przed nadejściem umówionych terminów, to jednak nie sposób zgodzić się, że składki opłacone w terminach określonych w umowie ratalnej to składki opłacone w terminach wynikających z odrębnych przepisów. Przepis art. 29 u.s.u.s. nie ustanawia jakichkolwiek ustawowych terminów płatności kosztów płacy. Przepis ten stanowi jedynie podstawę do udzielenia ulgi m.in. w postaci rozłożenia zaległości w zakresie kosztów płacy na raty. Niedotrzymanie warunków umowy – brak spłaty w terminach ustalonych w umowie – skutkuje obowiązkiem natychmiastowej spłaty zaległości wraz z odsetkami za zwłokę (art. 29 ust. 3 u.s.u.s.). Jeżeli zatem składki stały się wymagalne w terminie ich płatności, (art. 47 u.s.u.s.), to obowiązek ich uiszczenia wynikający z objęcia ich układem ratalnym nie zmienia faktu, że poniesione zostały z uchybieniem terminów wynikających z odrębnych przepisów. Bowiem nieopłacenie składki w tym terminie powoduje, że owa składka staje się zaległością, ponieważ ubezpieczeni popadają w zwłokę z opłatą składki. Z 16 dniem miesiąca następującego po tym miesiącu, którego składka dotyczyła, powstaje jej wymagalność, umożliwiająca organowi rentowemu dochodzenie tej składki (także w postępowaniu egzekucyjnym) oraz wydanie decyzji ustalającej odpowiedzialność osób trzecich za zaległość powstałą z tego tytułu.
W konsekwencji stwierdzić należy, że zawarcie umowy ratalnej oznacza, że wierzyciel wyraża zgodę na zmianę terminu płatności zobowiązania dłużnika. Jednakże rozłożenie zaległości na raty nie skutkuje wygaśnięciem tej zaległości. Zawieszona zostaje jedynie możliwość jej egzekwowania przed upływem terminów poszczególnych rat określonych w umowie. A zatem rozłożenie na raty nigdy nie modyfikuje sytuacji pracodawcy na gruncie art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy, ponieważ instrument ten stosuje się w odniesieniu do należności, których ustawowy termin płatności już upłynął (a więc uchybienie terminowi ustawowemu miało miejsce), umowne zaś ustalenie nowych terminów płatności rat nie zmienia tej sytuacji.
O ile zatem z uwagi na zawartą umowę Zakład Ubezpieczeń Społecznych był związany skutkami jej zawarcia w zakresie możliwości egzekucji zaległości, dla których w umowie przewidziano spłaty ratalne, to jednak nie można przyjąć, że będące elementami tej umowy oświadczenia woli dłużnika i wierzyciela mogą przesądzić o wygaśnięciu zaległości oraz powstaniu nowego zobowiązania, płatnego w nowych terminach.
Zatem odesłanie w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji do terminów określonych w odrębnych przepisach nie dotyczy terminów wynikających z umowy ratalnej, o której mowa w art. 29 ust. 1a u.s.u.s. Wykładnia zaprezentowana przez Sąd I instancji jest nieprawidłowa.
Racją ma zatem skarżący kasacyjnie organ, że błędnie w sprawie Sąd I instancji uznał, że zawarcie umowy dotyczącej rozłożenia należności na raty konwaliduje wcześniejsze naruszenie terminów ustawowych, a w konsekwencji, że skarżący poniósł miesięczne koszty płacy w terminie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że powodem uwzględnienia skargi strony było uznanie przez Sąd I instancji, że organ naruszył przepisy prawa materialnego przez ich błędną wykładnię, nie zaś przepisy prawa procesowego. Przypomnienia wymaga, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest zebranie i ocena zgromadzonego materiału dowodowego, w celu pełnego ustalenia i uzasadnienia stanu faktycznego przyjętego przez organy za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obowiązkiem organu administracji publicznej jest zaś jego wszechstronne rozpatrzenie. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast między innymi ustalenie, czy prawidłowo został zebrany materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy. WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku nie dopatrzył się naruszenia przepisów procesowych, lecz naruszenia prawa materialnego. W związku z tym Sąd I instancji nie mógł naruszyć wskazanych w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa procesowego.
W takiej sytuacji, skoro zaskarżony oparty był na błędnej wykładni przepisów art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także art. 29 ust. 1 i ust. 1a u.s.u.s., skarga kasacyjna okazała się uzasadniona.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając Sąd I instancji powinien uwzględnić przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię przepisów art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji oraz art. 29 ust. 1 i ust. 1a u.s.u.s.
O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2p.p.s.a. i w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).