I GSK 230/24

I GSK 230/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący/
Piotr Pietrasz
Tomasz Smoleń /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Go 470/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2023-09-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 42, art. 43, art. 44 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 18, art. 36 § 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 września 2023 r. sygn. akt II SA/Go 470/23 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 24 maja 2023 r. nr 0801-IEE-1.7192.54.2023.3 w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie licytacji nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Go 470/23, oddalił skargę J. K. (skarżący kasacyjnie) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (organ) z dnia 24 maja 2023 r., w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie licytacji nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z dnia 5 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z dnia 23 listopada 2023 r. o udzieleniu przybicia na rzecz nabywcy licytacyjnego, a także o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I Instancji i w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775; powoływanej dalej jako: k.p.a.) przez oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 24 maja 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z dnia 5 kwietnia 2023 r., o odmowie uchylenia postanowienia z dnia 23 listopada 2022 r., o przybiciu, bez dokonania z urzędu dogłębnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, podczas gdy nie zaszły podstawy do uznania, że skarżący ponosi jakąkolwiek winę w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., i w konsekwencji niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art 135 p.p.s.a.;
2. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 64 § 2 k.p.a. oraz art. 33 § 4 k.p.a. w zw. z art 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505; powoływanej dalej jako: u.p.e.a.) przez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że R. K. nie jest osobą uprawnioną do reprezentacji zobowiązanego i nie posiada uprawnień do zgłoszenia jego adresu, podczas gdy w sprawie nie przeprowadzono ustaleń w zakresie umocowania R. K. jako pełnomocnika zobowiązanego (skarżącego), ani też nie uznano, że jest nim jako domownik w sprawach mniejszej wagi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy bo doprowadziło do uznania, że skarżący nie zawiadomił organu o zmianie swojego adresu;
3. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 43 k.p.a. w zw. z art 42 § 3 k.p.a. w zw. z art 44 § 1, 2, 3 i 4 k.p.a. w zw. z art 7 k.p.a. w zw. z art 75 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. przez zaniechanie dokonania czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie potwierdzenia, że R. K. wraz z przekazaniem organowi egzekucyjnemu informacji o pobycie skarżącego w Zakładzie Karnym, równocześnie odmówiła podjęcia się i podejmowania się na przyszłość oddawania pism adresatowi (skarżącemu), co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. mogły być prawidłowe, i że doręczenia na adres zamieszkania skarżącego również w trybie art 44 § 1, 2, 3 i 4 k.p.a., są możliwe, co miało istotny wpływ na wynik sprawy bo doprowadziło do uznania, że nie ma podstaw do zastosowania trybu doręczenia z art. 42 § 3 k.p.a. i że doręczenie zawiadomienia o licytacji odbyło się skutecznie, na prawidłowy adres;
4. art 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 36 § 3 pkt 1 i 2 u.p.e.a. w brzmieniu po 30 lipca 2020 r. (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), przez ich niewłaściwe zastosowanie tj. niezastosowanie, a przez to uznanie, że zobowiązany (skarżący) miał obowiązek poinformować organ egzekucyjny w terminie 7 dni o każdej zmianie miejsca swojego pobytu dłuższego niż jeden miesiąc, oraz przyjęciu, że adres, który posiada organ jest aktualnym adresem do doręczeń zobowiązanego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie normy prawnej tj. art. 36 § 3 pkt 1 i 2 u.p.e.a., w brzmieniu po 30 lipca 2020 r., doprowadziłoby sąd do przekonania, że zobowiązany (skarżący) nie miał obowiązku informowania organu o zmianie miejsca zamieszkania, nie zaniedbał obowiązku informacyjnego i w konsekwencji nie zawinił w jakikolwiek sposób w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto zrzekł się przeprowadzenia sprawy na rozprawie i wniósł o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż Skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań, oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu, których w niniejszej sprawie z urzędu nie stwierdzono.
Przypomnieć należy, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 24 maja 2023 r., w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie licytacji nieruchomości, mocą którego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do pozbawienia skarżącego udziału w toczącym się postępowaniu. Spór sprowadza się zatem do oceny, czy prawidłowo organ odwoławczy, a także Sąd I instancji uznały, że nie wystąpiła wskazana przez pełnomocnika skarżącego podstawa wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Przede wszystkim istotne jest, że aby zastosować przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i uznać zaistnienie tej przesłanki, to w sprawie zakończonej decyzją ostateczną należy wykazać, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Sytuacja, gdy strona bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu administracyjnym, występuje zarówno wówczas, kiedy strona nie miała możliwości uczestniczenia w całym postępowaniu, jak i w niektórych jego etapach. Nie ma przy tym znaczenia, czy udział strony mógł przełożyć się na wynik sprawy i ewentualnie w jakim zakresie. Ważne jest, że strona bez własnej winy nie mogła wziąć udziału w postępowaniu i chodzi tutaj o przeszkody od niej niezależne, których obiektywnie nie była w stanie przezwyciężyć. W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że sformułowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dotyczące "braku winy strony" oznacza nakaz ustalenia braku jakiejkolwiek, nawet najmniejszej winy w doprowadzeniu (bez względu na to, czy wspólnie z innymi podmiotami, czy też samodzielnie) do stanu pominięcia jej w postępowaniu. Pojęcie winy na gruncie ww. przepisu odnosić się zatem będzie do działania lub zaniechania przyczynienia się do nie uczestniczenia określonego podmiotu w postępowaniu. Kwestia braku zaistnienia tych okoliczności będzie wymagać natomiast udowodnienia przez stronę je podnoszącą (patrz wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r. II OSK 914/10).
Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (§1). Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). W myśl art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zgodnie z art. 44 § 2 ww. ustawy, zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny w toku egzekucji z nieruchomości doręczał skarżącego kasacyjnie korespondencję na adres ul. [...], [...], który jest miejscem jego zamieszkania. Adres ten został zgłoszony przez skarżącego kasacyjnie i wskazany w tytułach wykonawczych stanowiących postawę prawną egzekucji w przedmiotowej sprawie. Jak wynika również z akt sprawy, pod ten adres doręczono odpisy tytułów wykonawczych wskazanych w zawiadomieniach o zajęciu nieruchomości z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] oraz z [...] listopada 2020 r., nr [...], nastąpiło to do rąk dorosłego domownika R. K., która podjęła się oddania pism adresatowi.
W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, w tym niekwestionowane w skardze kasacyjnej, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych skutkowało wszczęciem egzekucji oraz wynikającym z tego doręczenia obowiązkiem skarżącego kasacyjnie do powiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Obowiązek taki nakłada przepis art. 36 § 3 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, jest obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni, organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Skarżący kasacyjnie wskazanego obowiązku nie zrealizował, nie powiadomił organu o zmianie miejsca swojego zamieszkania i nie wskazał również adresu do doręczeń innego niż miejsce zamieszkania. Dlatego za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, że organ egzekucyjny prawidłowo kierował do skarżącego kasacyjnie korespondencję na adres miejsca zamieszkania i stwierdzenie, że skarżący kasacyjnie posiadał wiedzę o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym. Bowiem na wcześniejszych etapach postępowania, przed rozpoczęciem przez skarżącego kasacyjnie odbywania kary pozbawienia wolności korespondencję kierowaną do niego, pod adres ul. [...], [...], odbierał pełnoletni domownik – R. K. W tych okolicznościach organ nie miał obowiązku, ani konieczności poszukiwania innego adresu do doręczeń przesyłek kierowanych do skarżącego kasacyjnie. W tej sytuacji Sąd I instancji trafnie stwierdził, że skarżący kasacyjnie nie wzruszył domniemania prawnego wynikającego z doręczenia zastępczego w trybie art. 43 k.p.a. a także na podstawie art. 44 k.p.a.
Na ocenę powyższą nie ma wpływu zmiana treści przepisu art. 36 § 3 u.p.e.a. Podkreślić bowiem należy, że przewidując dłuższą nieobecność skarżący kasacyjnie, zachowując należytą dbałość o własne interesy, powinien był zorganizować odbiór kierowanej do niego korespondencji np. poprzez udzielenie właściwego pełnomocnictwa. Uniknięcie komplikacji związanych z pobytem poza miejscem zamieszkania było możliwe także poprzez powiadomienie o tym organu i podanie adresu, pod który w tym czasie może być przesyłana korespondencja, czego nie uczynił.
W świetle powyższego podzielić trzeba ocenę Sądu I instancji, że skarżący kasacyjnie nie wykazał braku winy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. WSA trafnie uznał, że organ działał w sposób zgodny z prawem kierując w trakcie postępowania egzekucyjnego korespondencję na dotychczasowy adres zamieszkania skarżącego kasacyjnie. Skarżący kasacyjnie, będąc pouczonym o treści przepisu art. 36 § 3 u.p.e.a., konsekwencji swojego zaniedbania w zakresie realizacji obowiązku wynikającego z tego przepisu nie może skutecznie przerzucać na organ.
Z powyższych względów za chybione należało uznać zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).