I GSK 2167/19

I GSK 2167/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Piszczek /przewodniczący sprawozdawca zdanie odrebne/
Joanna Salachna /autor uzasadnienia/
Beata Sobocha-Holc
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
III SA/Gl 355/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2019-06-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 25 § 4, art. 33 § 2, art. 106 § 3, art. 145 § 1, art. 151, art. 153, art. 170, art. 171, art. 174, art. 176, art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 800
art. 240 § 1 pkt 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc sędzia NSA Joanna Salachna (autor uzasadnienia) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej LZ od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 355/19 w sprawie ze skargi LZ na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od LZ na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. CVS
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 355/19 oddalił skargę LZ (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ lub Dyrektor IAS) z dnia 28 lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania i określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając ten wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Wniosła też o przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz 151 p.p.s.a. w związku z art. 153, 171 i 190 p.p.s.a oraz art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie zostały wydane prawomocne wyroki i wytyczne co do dalszego prowadzenia postępowania sprowadzające się do uznania, że w zakresie oświadczeń z tabeli 5 opisanych w uzasadnieniu decyzji, zasadne jest zastosowanie stawki obniżonej podatku akcyzowego tylko w takiej części, w jakiej nabycia zostały potwierdzone przez nabywców oleju; zdaniem skarżącej prawomocne wyroki wydane w tej sprawie, nakładały na organy podatkowe obowiązek zbadania do których oświadczeń w sprawie ma zastosowanie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (SK 7/15), nie wyłączając w żadnym zakresie zasad ogólnych zbierania i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; zatem naruszenie prawa procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ograniczyło zakres postępowania dowodowego, czym doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i 151 p.p.s.a. oraz art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 197 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: o.p.) oraz art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP w związku z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz.U. z 2004 r. Nr 87, poz. 825 ze zm.) i art. 65 ust. 1a pkt 1 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 43 ze zm.; dalej: u.p.a.), poprzez zaaprobowanie przez sąd administracyjny naruszeń przez organy podatkowe, przepisów dotyczących postępowania dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie w kontekście zastosowanej normy prawa materialnego, szczególności poprzez:
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do ustalenia materialnej prawidłowości oświadczeń, tj. poprzestanie na zebraniu materiału dowodowego, który zawiera sprzeczności, a wynikające z jego oceny wątpliwości nie zostały usunięte (co naruszyło art. 122 o.p. oraz art. 187 § 1 o.p.);
- przyjęcie za prawdziwe twierdzeń nabywców, zeznających lub składających pisemne wyjaśnienia jako świadkowie, że informacje o ilości nabytego oleju zamieszczone w oświadczeniach nie są ilościami rzeczywiście nabytego oleju (co naruszyło art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p.);
- nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność czy wpisane w oświadczeniach ilości oleju opałowego zostały wpisane przez osobę sporządzającą całe oświadczenie, czy charakter pisma lub długopis, którego użyto do wpisania ilości oleju opałowego się różni, co mogłoby zweryfikować twierdzenia nabywców, iż ilości te zostały dopisane przez inne osoby aniżeli kupujący (co naruszyło art. 122, art. 187 § 1 i art. 197 § 1 o.p.).
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i 151 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 2 i art. 84 Konstytucji RP i art. 122, art. 121 § 1 oraz art. 123 § 1 o.p., z których skarżąca wywodzi obowiązek rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości, co do stanu faktycznego na korzyść podatnika w związku z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz.U. Nr 87, poz. 825 ze zm.) i art. 65 ust. 1a pkt 1 u.p.a. jako przepisami do których stan faktyczny się odnosi; w niniejszej sprawie oświadczenia nabywców wskazujące konkretną ilość nabytego oleju opałowego, powinny zostać uznane za prawdziwe, gdyż zgromadzony materiał dowodowy w postaci zeznań (wyjaśnień) nabywców w konfrontacji zasadami wynikającymi z doświadczenia życiowego nie pozwala na usunięcie wątpliwości co do ewentualnego przerobienia (uzupełniania) ilości oleju opałowego wynikającego z tych oświadczeń.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Pismem z 12 kwietnia 2023 r. Fundacja A (dalej: Fundacja) złożyła wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ww. wniosek Fundacji na rozprawie. Złożenie wniosku w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wstrzymuje toku czynności sądowych, a z art. 90 § 2 p.p.s.a. wynika, że Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Uzasadniając wniosek Fundacja wskazała, że sprawa ma istotne znaczenie nie tylko dla strony postępowania, gdyż dotyczy sposobu dokonywania wykładni prawa i oceny działań organów podatkowych, co rzutuje na bezpieczeństwo obrotu prawnego. Jej zdaniem sposób rozpoznania spraw ma istotne znaczenie dla realizacji celów Fundacji. Jako dodatkowy argument podano okoliczność dopuszczenia Fundacji do spraw strony toczących się przez sądem I instancji dotyczących analogicznych zarzutów naruszenia prawa podatkowego. Do wniosku dołączono Statut Fundacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem do protokołu rozprawy odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie Fundację w charakterze uczestnika postępowania.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na konieczność ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 p.p.s.a. Postępowanie sądowoadministracyjne nakierowane przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego, musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której reprezentacja jednej ze stron postępowania nie otrzymuje większej ochrony prawnej niż strona przeciwna. To przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni omawianego przepisu i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów. Wymóg art. 33 § 2 p.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cel stowarzyszenia (v. post. NSA: z dnia 17 października 2012 r.,II OZ 864/12; z 9 stycznia 2019 r., I GSK 101/16, dostępne na: www.orzeczenia.gov.pl, powoływane dalej tamże). Na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem sprawy administracyjnej. Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu przed sądem dotyczącym innej osoby, ale może brać udział w postępowaniu, oczywiście w zakresie swojej działalności statutowej, w przypadkach określonych w ustawie (art. 9 p.p.s.a.). Art. 198 Konstytucji przesądza, że jest to kontrola oparta na obiektywnym kryterium zgodności z przepisami prawa. Organizacja społeczna może zatem zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. post. NSA; z 3 lipca 2014 r., II OZ 662/14; postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r., II GZ 55/09).
Z dołączonego Statutu Fundacji wynika, że celem fundacji jest wspieranie działań na rzecz ochrony praw podatnika, rozwijanie w tym obszarze współpracy miedzy interesariuszami: organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami przedsiębiorców, ośrodkami naukowymi i Biurem rzecznika Praw Obywatelskich. Cel ten realizowany jest m.in. poprzez występowanie w sprawach podatników w charakterze uczestnika postępowania na podstawie przepisów p.p.s.a. (§ 6 pkt 9). Tak określony zakres działalności statutowej nie uwzględnia jednak charakteru rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, gdyż w żadnym razie nie obejmuje problematyki będącej przedmiotem tej konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. W Statucie Fundacji nigdzie jako cel działania, czy zakres działalności nie zostały wskazane kwestie związane z problematyką podatkową objętą przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej. W złożonym wniosku nie wykazano merytorycznego powiązania przedmiotu postępowania podatkowego z celami i zakresem jego-działalności (por. post. NSA z 29 sierpnia 2013 r., II OZ 679/13).
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do – niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a – oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia NSA tamże).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień.
Skargę kasacyjną oparto, jak sformułował to autor skargi kasacyjnej, na "naruszeniu prawa procesowego".
Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.
Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Poczynienie powyższych uwag natury ogólnej było konieczne, ponieważ w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich wskazanych wyżej wymogów.
Dwa pierwsze zarzuty wskazanych w petitum skargi kasacyjnej naruszeń przepisów postępowania odnoszą się do postępowania dowodowego, których istota sprowadza się do wykazania, że w sprawie Sąd I instancji zaaprobował/przyjął za prawidłowe postępowanie organu podatkowego, w ramach którego doszło do ograniczenia postępowania dowodowego (w tym polegało to na nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego), co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi. W ramach pierwszego z zarzutów wskazano, że ograniczenie postępowania nastąpiło pomimo tego, że "prawomocne wyroki wydane w tej sprawie, nakładały na organy podatkowe obowiązek zbadania do których oświadczeń w sprawie ma zastosowanie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (SK 7/15), nie wyłączając w żadnym zakresie zasad ogólnych zbierania i oceny materiału dowodowego (...)". W kontekście wcześniejszych uwag w przedmiocie wymogów stawianych skardze kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że uzasadnienie tych zarzutów nie w pełni koresponduje z ich wyartykułowaniem w petitum skargi kasacyjnej, w tym pominięto wykazanie na czym polegało naruszenie części wskazywanych jako naruszone przepisy. Stąd też NSA, będąc związany dyspozycją 183 § 1 p.p.s.a., dokonał rozpoznania zarzutów w zakresie w jakim było to w sprawie możliwe.
Zarzuty te są nieusprawiedliwione.
Przed przedstawieniem oceny zarzutów za konieczne Naczelny Sąd Administracyjny uznał wskazanie, że w sprawie mamy do czynienia z kontrolą postępowania organów podatkowych, które to było postępowaniem prowadzonym po jego wznowieniu. Mając jednocześnie na uwadze zarzuty wyartykułowane w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie pojawia się podstawowa kwestia natury procesowej, mianowicie: czy i w jaki sposób podstawa/przesłanka wznowienia postępowania (w sprawie: podstawa określona w art. 240 § 1 pkt 8 o.p.) determinuje zakres (limituje granice) postępowania prowadzonego w wyniku wznowienia?
Rozstrzygając powyżej wyartykułowane zagadnienie podzielić należy prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, iż rozpoznanie sprawy w postępowaniu prowadzonym po wznowieniu postepowania winno zawierać się w granicach zakreślonych stwierdzonymi podstawami wznowienia (v. wyrok NSA z 18 sierpnia 2011r., II OSK 487/11). Postępowanie takie ma na celu eliminację (naprawienie) konkretnych wad, którymi obarczone było postępowanie zakończone decyzją ostateczną, a nie ponowne rozpoznanie sprawy (por. np. wyroki NSA: z 30 października 2020 r., I FSK 111/18; z 15 czerwca 2022 r., I FSK 491/22). Zatem pierwszoplanowe znaczenie dla wyznaczenia granic danego postępowania prowadzonego po jego wznowieniu ma podstawa tegoż wznowienia. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że art. 240 § 1 o.p. ustala katalog różnych przesłanek będących podstawami wznowienia, z których część dotyczy postępowania dowodowego. Do takiej kategorii nie należy podstawa, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 8 o.p. W takim bowiem przypadku granice rozpoznania sprawy po wznowieniu postępowania muszą być ustalane z uwzględnieniem treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Odnosząc powyższe ustalenia wstępne na grunt rozpoznawanej sprawy wskazania wymaga, że podstawą wznowienia postepowania był wyrok TK z 6 grudnia 2016 r. o sygn. SK 7/15. Jest to orzeczenie o tzw. interpretacyjnym charakterze, w którym stwierdzono m.in., że (v. jego pkt 2 oraz pkt 4 sentencji i pkt. 6.6.3. uzasadnienia):
- art. 65 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym powołanej w punkcie 1, rozumiany w ten sposób, że pojęcie "użycia ich niezgodnie z przeznaczeniem" oznacza także sprzedaż olejów opałowych przeznaczonych na cele opałowe po uzyskaniu od nabywcy oświadczenia, o którym mowa w § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (...), które nie umożliwia identyfikacji nabywcy, jest zgodny z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 2 i art. 84 Konstytucji.
- § 4 ust. 1 i 2 w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r. jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 2, art. 84, art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji; § 4 ust. 5 w związku z § 3 ust. 3 pkt 1 tego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym do 14 września 2005 r., rozumiany w ten sposób, że uzyskanie oświadczenia, które nie umożliwia identyfikacji nabywcy oleju opałowego, jest utożsamiane z brakiem takiego oświadczenia, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 2, art. 84 i art. 217 Konstytucji.
W uzasadnieniu TK podzielając wypracowane stanowisko NSA dotyczące "nieistotnych wad" oświadczeń nabywców, zwrócił uwagę, że ocena wad oświadczeń nabywców paliw opałowych stanowi problem stosowania prawa, możliwy do rozstrzygnięcia w okolicznościach konkretnej sprawy przez właściwy sąd.
Determinantą zakresu prowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie była okoliczność, że TK w orzeczeniu z 6 grudnia 2016 r. (SK 7/15) zajął stanowisko w przedmiocie interpretacji zagadnienia wad oświadczenia nabywcy oleju napędowego dotyczących identyfikacji nabywcy, które to oświadczenia były podstawą zastosowania preferencyjnej (obniżonej) stawki opodatkowania (v. analizy zawarte w pkt: 4.2.2., 4.3., 6.5.1. uzasadnienia przedmiotowego wyroku). I jakkolwiek Trybunał wskazał na obowiązki organu podatkowego w celu ustalenia nabywcy oleju, to jednocześnie w żadnym razie nie przesądzał w kwestii dowodzenia w przedmiocie nabycia określonej ilości oleju napędowego, która stanowi treść (materialną) złożonego oświadczenia. To – w kontekście ustalania granic zakreślonych podstawą wznowienia, o których była mowa wcześniej – oznacza, że w postępowaniu prowadzonym w sprawie po wznowieniu postępowania na podstawie wydania przez TK wyroku o sygn. SK 7/15, organy nie prowadzą postępowania w zakresie w jakim ustalono stan faktyczny w przedmiocie nabycia określonej ilości oleju przez wiadomego (zidentyfikowanego) nabywcę. Weryfikacji podlega bowiem kwalifikacja oświadczenia w zakresie cech (informacji, danych) identyfikujących nabywcę.
Już na podstawie powyższych ustaleń zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące wadliwości prowadzenia w sprawie postępowania dowodowego po wznowieniu postępowania w zakresie ustalenia faktycznej ilości nabytej ilości oleju opałowego są nieuzasadnione.
Niezależnie od powyższego, istotne dla oceny zarzutów skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwionych miała okoliczność, że w sprawie istnieją prawomocne wyroki, w których Sąd odnosił się także do ustaleń faktycznych. I tak w uzasadnieniu wyroku NSA z 27 października 2016 r. o sygn. I GSK 436/14 (zapadłym jeszcze przed wydaniem przez TK wyroku w związku z którym nastąpiło wznowienie postępowania w sprawie) wskazano m.in., że w sytuacjach, gdy wystawca oświadczenia nie pamiętał, nie był pewny co do przebiegu transakcji wątpliwości organy, kierując się zasadą in dubio pro tributario, przyjęły na korzyść strony, nie kwestionując w takim przypadku materialnej poprawności tych oświadczeń, a w konsekwencji i samych transakcji. Zakwestionowane wady oświadczeń nie dotyczyły drobnych nieprawidłowości formalnych. Tak więc jedynie te dane oświadczeń, co do których nabywcy wyraźnie wskazali dane odmienne, bądź w ogóle zakwestionowali podane w nich dane, zostały pozbawione wiarygodności, a tam samym transakcje z nimi związane zostały opodatkowane akcyzą o stawce podstawowej. Uznano także, że nieusprawiedliwione są zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 197 § 1 i 210 § 4 o.p. dotyczące zbierania i oceny materiału dowodowego.
Z kolei w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA z 11 kwietnia 2018 r. o sygn. III SA/Gl 54/18 (a nie - tak jak błędnie podaje skarżący kasacyjnie - w wyroku z 25 kwietnia 2018 r. o sygn. 57/18), w którym rozstrzygnięto (uwzględniono) skargę strony na decyzję w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, uchylając tę decyzję, Sąd I instancji wskazał kolejno m.in., że:
- Nie można (...) zasadnie twierdzić, że organ powinien prowadzić jakieś postępowanie w przedmiocie transakcji nabycia oleju, skoro nie potwierdził jej sam rzekomy nabywca. W istocie trudno w ogóle mówić w tym przypadku o nabyciu i nabywcy, a co najwyżej o dokumencie, który nie jest poprawny ani formalnie, ani materialnie i nie odzwierciedla faktycznego przebiegu zdarzeń (tabela 3).- w przypadkach niesporządzenia oraz niepodpisania oświadczenia przez osobę na nim ujawnioną nie można mówić o istniejącym oświadczeniu (tabela 4), gdyż co najmniej złożenie podpisu wyraża oświadczenie zawartych w nim treści. Powyższe stanowisko Sądu pozostaje aktualne także wobec oświadczeń zgromadzonych w tabeli 6., gdzie wyszczególniono zakwestionowane oświadczenia osób, które nie figurują w Wojewódzkiej Bazie Meldunkowej;
- Powyższe oceny są aktualne także wobec oświadczeń zgromadzonych w tabeli 7. – skoro w ogóle brak jest oświadczenia nabywcy oczywiście bezzasadnym jest żądanie aby organ prowadził w tym zakresie jakiekolwiek postępowanie, bo taka transakcja – jako nie potwierdzona koniecznym i wymaganym prawnie oświadczeniem, do którego posiadania dostawca zamierzający skorzystać z preferencji podatkowej, a więc wyjątku od reguły jest zobowiązany – a limine nie może korzystać ze stawki obniżonej;
- Co do tabeli 4. ewidencjonującej sprzedaż niezidentyfikowanym nabywcom, Sąd podziela stanowisko organu co do tego, że istotnie były to osoby niezidentyfikowane;
- TK zwrócił uwagę na obciążający organ obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia nabywcy oleju opałowego, ale temu obowiązkowi zadośćuczyniły już organy prowadzące postępowanie wymiarowe, co wynika z danych zawartych we wspomnianych tabelach;
- odnośnie tabeli 5. obejmującej sprzedaż z zawyżoną ilością oleju, Sąd stwierdził, że obejmuje ona te sytuacje, jakich dotyczy wyrok TK z 6 grudnia 2016 r. (SK 7/15). Zawierają one bowiem oświadczenia dotknięte brakami formalnymi (...), ale pochodzą od zidentyfikowanych osób, które potwierdziły fakt nabycia oleju na cele opałowe, a jedynie zakwestionowały ilość ujętą w oświadczeniu stwierdzając, że nabycie dotyczyło mniejszej ilości. W takiej zaś sytuacji w odniesieniu do tych transakcji w zakresie, w jakim fakt nabycia został potwierdzony, spełniony został zarówno warunek zużycia paliwa do celów objętych preferencją podatkową, jak i warunek formalny w postaci oświadczenia zidentyfikowanego nabywcy. Co prawda oświadczenia te są dotknięte brakami formalnymi, ale nie uniemożliwiającymi identyfikacji nabywcy.
W końcowej części uzasadnienia przedmiotowego wyroku WSA wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zastosować się do wyżej przedstawionej wykładni przepisów ustawy o podatku akcyzowym, w tym ocenić do których ze złożonych oświadczeń znajduje zastosowanie teza wynikająca z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 7/15, tzn. które z nich łącznie potwierdzają faktycznie dokonaną czynność dostawy oleju na cele opałowe, a jednocześnie pozwalają na identyfikację nabywcy, nawet gdyby były dotknięte innymi nieistotnymi z tego punktu widzenia brakami formalnymi.
Przytoczenie powyższych tez z uzasadnień prawomocnych w sprawie wyroków było konieczne dla dokonania oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Jej autor dowolnie zestawiając dwa fragmenty uzasadnienia wyroku WSA w Gliwicach z 25 kwietnia 2018 r. (zapadłego w analogicznej sprawie skarżącej, a nie w sprawie rozpoznawanej) oraz zaskarżonego wyroku WSA w Gliwicach z 26 czerwca 2019 r. wywodzi, że Sąd wskazał, że "celem ponownie prowadzonego podatkowego powinna być pełna realizacja orzeczenia TK (SK 7/15)", a prawomocność zapadłych orzeczeń oraz wytyczne co do prowadzenia sprawy "nie mogły stanowić przeszkody do prowadzenia postepowania podatkowego w celu ustalenia prawdy materialnej".
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że po pierwsze - wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku o sygn. III SA/Gl 54/18 nie można odrywać od wcześniejszych twierdzeń WSA zawartych w tym orzeczeniu. Z ich zestawienia, uwzględniając kolejność oraz merytoryczne powiązanie, jasno wynika, że WSA przesądził, iż organ powinien dokonać weryfikacji oświadczeń zawartych w tabeli 5. decyzji, ponieważ dotyczą one takich sytuacji, których dotyczy wyrok TK. Zatem prawidłowe jest twierdzenie Sądu I instancji w zaskarżonym kasacyjnie wyroku (powoływane przez skarżącego kasacyjnie) w odniesieniu do uprzednio prawomocnie wyznaczonego zakresu postępowania prowadzonego w wyniku wznowienia (zawarte na s. 30 uzasadnienia).
Mając zatem na względzie dyspozycje art. 153, art. 170 i art. 171 p.p.s.a. uznać należało, że zaskarżony kasacyjnie wyrok nie narusza prawa, a zarzuty zawarte w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione. WSA w prawidłowy sposób uwzględnił prawomocne w sprawie wyroki i nie formułował przy tym własnych nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Przy uwzględnieniu uprzednio sformułowanych (w wyroku WSA z 11 kwietnia 2018 r., III SA/Gl 54/18) wytycznych w sposób prawidłowy ocenił postępowanie organu.
W kontekście powyższych ustaleń niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 151 oraz 145 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 151 p.p.s.a. stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia przez Sąd I instancji istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. WSA nie naruszył zatem art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę, ani art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Z uwagi na ocenione już jako nieusprawiedliwione zarzuty z pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej, na uwzględnienie już z przyczyn formalnych nie mógł także zasługiwać zarzut zawarty w pkt 3. Skoro bowiem uznano, że postępowanie w sprawie nie mogło dotyczyć weryfikacji okoliczności faktycznych (których ustalenie w toku zbierania i oceny materiału dowodowego nie uznano za nieprawidłowe w prawomocnym orzeczeniu NSA), to oczywiste jest, że niezasadne byłoby rozstrzyganie w tym przedmiocie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w piśmie datowanym na 4 kwietnia 2023 r., dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentów urzędowych. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Kluczową przesłanką przeprowadzenia ww. dowodu jest wyjaśnienie istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym sprawy. Należy jednak mieć na uwadze, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed NSA, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się ww. istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić. W tej sprawie sytuacja taka nie zaistniała.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).
Zdanie odrębne
Uzasadnienie zdania odrębnego
Jak wynika to z akt sprawy zaskarżoną decyzją z 28 lutego 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach orzekając w związku z wniesionym odwołaniem przez skarżącą, prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą LZ:
a. uchylił w całości decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 27 kwietnia 2017 r.,
b. uchylił w całości decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z 26 lipca 2010 r.,
c. uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Częstochowie z 19 marca 2010 r.
i określił zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym w wysokości 430 326 zł.
To rozstrzygnięcie zostało zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 355/19 oddalił wniesioną skargę.
W mojej ocenie uchylenie wskazanych wyżej decyzji skutkuje również tym, że przytoczone akty administracyjne nie istnieją w znaczeniu prawnoprocesowym (sententia non existens), a to oznacza potrzebę dokonania ustaleń faktycznych, które będą pozwalały na merytoryczną ocenę żądań sformułowanych przez stronę we wniosku o wznowienie postępowania. Taki obowiązek bezsprzecznie ciążył na Dyrektorze Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, który wydał decyzję z 28 lutego 2019 r.
Te zaś są zbyt ogólne by można je było zweryfikować:
"W świetle przywołanych wyżej okoliczności, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach poddał ponownie analizie całość akt sprawy, a następnie na podstawie ustaleń poczynionych w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego postanowił jak w sentencji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdza, co następuje:
– 92 oświadczenia, na podstawie których dokonano sprzedaży oleju opałowego w ilości 216 919 litrów nie czyniły zadość wymogom formalnym (...),
– 21 oświadczeń, na podstawie których dokonano sprzedaży oleju opałowego w całkowitej ilości 50 525 litrów z których 24 047 litrów została uznana jako przeznaczona na cele opałowe natomiast do pozostałej ilości, tj. 26 478 składający oświadczenia nie potwierdzili ani zakupu, a tym bardziej zużycia na cele opałowe".
Przytoczone dane liczbowe bez wnikliwej oceny materiału dowodowego (i powiązania ich z konkretnymi osobami nabywającymi olej) nie pozwalają na aprobatę działania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, który wydał zaskarżoną decyzję. Wad tych nie dostrzegł również Sąd I instancji, działający także z uwzględnieniem art. 134 § 1 p.p.s.a.
Powyższe uchybienia pozwalają uznać, że w skardze kasacyjnej trafnie akcentuje się i zarzuca Sądowi I instancji naruszenie – w wielu obszarach – prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co przy prawidłowej ocenie wniesionego środka zaskarżenia winno skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uważna analiza treści zarzutów w powiązaniu z brakiem realnych możliwości weryfikacji ogólnikowych ustaleń faktycznych sprawia, że wniesienie zdania odrębnego jest bezwzględnie konieczne i uzasadnione.