I GSK 210/23

I GSK 210/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Hanna Kamińska /przewodniczący/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Rz 560/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-11-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 par. 4 ppsa
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 3 ust. 2 pkt 2, ust. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 351
par. 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności  bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 560/22 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 29 czerwca 2022 r. nr 9099-2022-305 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 560/22 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.R.(dalej powoływany także jako skarżący) na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej powoływany także jako DR ARiMR) z dnia 29 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie sądu pierwszej instancji wniósł DR ARiMR zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1) art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 1 pkt a, b, c i art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1307/2013" przez jego błędną wykładnię i przyjęcie za podstawę faktyczną, iż jedyną przesłanką którą wykonanie jest konieczne do przyznania uprawnień do gruntu jest władanie nim, a nie jego prawidłowe użytkowanie;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (EW) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, poz. 549 ze zm. dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1306/2013" poprzez jego niezastosowanie przy wydaniu wyroku.
Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1775, dalej powoływana jako "ustawa o płatnościach") poprzez uwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji gdy sąd błędnie ocenił stan faktyczny sprawy tj. uznał iż rolnik K. R. dokonał przynajmniej jednego zabiegu agrotechnicznego na działkach w terminie określnym w § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego (Dz.U. z 2015 r., poz. 351), a ze zgromadzonego materiału wynika, iż zabieg taki był dokonany dopiero po 31 lipca 2019 r. Iub wcale;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach poprzez błędne przyjęcie, że organ ma w sprawie aktywnie poszukiwać dowodów na fakt dokonania prac na działkach zgłoszonych do płatności przez rolnika z pominięciem regulacji zawartej w art. 3 ust. 3 u.p.b., które stanowią, ze ciężar udowodnienia faktu, spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, czyli ciężar dowodzenia w niniejszej sprawie został przerzucony na skarżącego;
5) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku uzasadnienia wyroku w pełnym zakresie podstaw prawnych badanego rozstrzygnięcia organu administracji oraz ich wyjaśnienia w związku z całokształtem stanu faktycznego sprawy, braku uzasadnienia prawnego odnoszącego się do całego podlegającego badaniu stanu faktycznego, a skupienie się na wykładni wyroku TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r., C-216/19 w sprawie W. przeciwko L. B. dotyczącego kontroli krzyżowej błędnie uznanej za przedmiot sporu w badanej sprawie;
6) art. 141 § 4 p.p.s.a oraz art. 153 p.p.s.a przez braki w uzasadnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia polegające na dokonaniu oceny prawnej ukierunkowanej na obowiązek zastosowania obowiązujących przepisów prawa i judykatów przez organ bez uzasadnienia w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego sprawy w wyniku, której norma wywiedziona przez sąd, zdaniem organu nie jest jasna i w efekcie bak jest możliwości wykonania wyroku na skutek błędnych wytycznych.
Wskazując na powyższe zarzuty, DR ARiMR wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 560/2022 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie organ wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie skargi skarżącego i zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy w niniejszej sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2023 r. skarżący podtrzymując stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji.
Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Skargę kasacyjną, w granicach której orzeka Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok NSA z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).
Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do kwestionowania stanowiska sądu pierwszej instancji, który uwzględniając skargę skarżącego uznał, że w ustalonym stanie faktycznym organ ARiMR niezasadnie przyjął, że skarżący nie wykonał przynajmniej jednego zabiegu agrotechnicznego w wymaganym terminie, bowiem powyższe nie wynika z żadnych dowodów zgromadzonych w sprawie. W tym zakresie organ wskazał na naruszenie art. 3 ust. 3 u.p.b. (zarzuty z pkt 3 i 4 skargi kasacyjnej). Jednocześnie zdaniem skarżącego organu ARiMR uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a. (zarzuty 5 i 6 skargi kasacyjnej).
W pierwszej kolejności ustosunkowania się wymagał zatem zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. jako najdalej idący z punktu widzenia konsekwencji procesowych związanych z ewentualnym stwierdzeniem jego zasadności.
Ustosunkowując się do zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przypomnieć należy, że w powyższym przepisie ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010 r. Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zdaniem NSA, żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. WSA przedstawił w nim w szczególności stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując, z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga skarżącego zasługiwała na uwzględnienie. Okoliczność natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska sądu pierwszej instancji, czy też jego ocena, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wskazania podstawy prawnej, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Pamiętać również należy, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować merytorycznej poprawności uzasadnienia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, jakoby sporządzone uzasadnienie nie zawiało uzasadnienia prawnego i błędnie skupiało się na wykładni wyroku TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19 w sprawie W. przeciwko L. B. Zaznaczyć należy, że to DR ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że w sprawie istotne znaczenie ma pogląd wyrażony we wskazanym wyroku TSUE, odnoszący się do prawidłowej wykładni art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 1307/2013 (str. 15 i 16 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), zaś sąd pierwszej instancji odwołując się do tegoż wyroku wskazał jedynie z jakich przyczyn pogląd wyrażony w tymże wyroku nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazał w tym zakresie na odmienność stanu faktycznego, podkreślając, że w sprawie, w której orzekał Trybunał zaistniał konflikt krzyżowy uprawnień do otrzymania dopłaty, pomiędzy podmiotem korzystającym z działki bezumownie a właścicielem działki. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem organy ARiMR nie wykazały, aby którykolwiek z właścicieli wystąpił o przyznanie mu dopłat. Samo stwierdzenie, że skarżący władał gruntami bezumownie nie jest wystarczające do odmowy przyznania mu dopłat, bowiem uprawnionym do ich otrzymania jest podmiot faktycznie nimi władający, po spełnieniu dodatkowych wymogów. Nie można także podzielić stanowiska skarżącego organu, jakoby sąd pierwszej instancji niewłaściwie dokonał wykładni obowiązujących przepisów i na tej podstawie wskazał organowi błędne zalecenia czy wytyczne niemożliwe do zrealizowania. Sąd wskazał jak rozumie przepisy materialnoprawne mające w sprawie zastosowanie i na tej podstawie precyzyjnie wskazał z jakich przyczyn nie podziela stanowiska organu zgodnie z którym skarżący na zadeklarowanych działkach nie prowadził działalności rolniczej. Na podstawie uzasadnienia zaskarżonego wyroku można również wywieść jakie czynności powinien podjąć organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Co prawda w tym zakresie sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób bardzo ogólny wypowiedział się, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić pogląd zaprezentowany w niniejszym uzasadnieniu, jednakże powyższe, w świetle całości uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w ocenie NSA spełnia wymagania stawiane przez art. 141 § 4 p.p.s.a.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania, wskazanych w pkt 3 i 4 skargi kasacyjnej, również należało uznać je za niezasadne.
W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie zaś z ust. 2 w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Natomiast z ust. 3 wynika, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie tej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.
Mając na uwadze powyższe, trafnie skarżący kasacyjnie organ podnosi, że to wnioskodawca winien wykazać podstawy i dowody uzasadniające przyznanie mu określonej pomocy. Powyższe nie oznacza jednak, że wnioskodawca ma obowiązek wykazywania okoliczności świadczących o tym, że pomoc mu nie przysługuje. Wykazywanie okoliczności negatywnych pozostawałoby zresztą w sprzeczności z podstawową zasadą dowodzenia faktów, które wystąpiły, nie zaś tego, co nie miało miejsca. Byłoby to zresztą nieuzasadnione biorąc pod uwagę zasady logicznego rozumowania. To, że zaprezentowane przez wnioskodawcę dowody do uzyskania pomocy - zdaniem organu – są niewystarczające do przyjęcia, że prowadził na zadeklarowanych działkach działalność rolniczą a w konsekwencji, że określone dopłaty mu nie przysługują musi zostać wykazane przez organy stosujące prawo. Zatem - wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej - ciężar dowodu w zakresie faktów świadczących o braku prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej spoczywa na organach administracji. Co więcej, ze względu na fakt, że są to okoliczności dla skarżącego jednoznacznie niekorzystne, nie ma on żadnego obowiązku dostarczania dowodów w takiej sprawie. Z samych tylko zaniechań w złożeniu wyjaśnień czy udzielenia pomocy organowi w zgromadzeniu innych dowodów (m.in. danych osobowych właścicieli działek, będących zgodnie z deklaracją skarżącego w jego posiadaniu na podstawie ustnych umów dzierżawy) nie można wywodzić negatywnych dla strony konsekwencji. Byłoby to sprzeczne z jedną z podstawowych zasad dowodzenia w postępowaniu administracyjnym, zakazującą zmuszania jednostki do samooskarżania się, wywodzonej z przepisu art. 14 ust. 3 lit. g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. poz. 167 (zob. wyrok ETPC z 20 października 1997 r., 20225/92, LEX nr 79567).
Powyższe spostrzeżenia nie stoją w sprzeczności z tym, że zasady określone w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, ustanawiają nie prawo lecz obowiązek współdziałania strony z organem. Tym samym regulacje te w sposób istotny modyfikują ogólne postępowanie administracyjne, w którym współdziałanie strony z organem administracyjnym jest jej prawem, a nie obowiązkiem. W tej sprawie skarżący zdecydowanie zbagatelizował powyższy obowiązek, bezpodstawnie zasłaniając się klauzulą RODO odpowiadając na wezwanie organu przedłożenia umów dzierżawy gruntów czy wskazania danych właścicieli działek. Powyższe zachowanie skarżącego nie może być jednak odczytywane przez organ jako brak udowodnienia faktu posiadania przez skarżącego zadeklarowanych gruntów. Brak powyższych dokumentów może co najwyżej świadczyć, że skarżący bezumownie użytkuje zadeklarowane przez siebie grunty, być może także bez wiedzy ich właścicieli, nie oznacza jednak, że nie jest ich posiadaczem. Słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że wnioskodawca nie ma obowiązku przedstawienia tytułu własności lub innego prawa do zadeklarowanych działek przy ubieganiu się o płatność, zaś taki obowiązek może powstać jedynie przy konflikcie krzyżowym, którego w niniejszej sprawie nie stwierdzono.
Podkreślić należy, że bierność wnioskodawcy w odpowiedzi na wezwania organu czy brak współpracy z jego strony w gromadzeniu materiału dowodowego, nie może automatycznie prowadzić do uznania twierdzeń organu za uzasadnione, szczególnie w sytuacji, gdy nie wynika to z żadnych dowodów zgromadzonych w sprawie. Do zastosowania przepisu kreującego niekorzystną sytuację prawną strony wymagane jest wykazanie stosownych okoliczności przez organy administracji. To zaś, jakie fakty wymagają udowodnienia w procesie stosowania prawa zależy od znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, a ściślej - znaczenia nadanego wykorzystanym przez ustawodawcę terminom języka prawnego w toku prowadzonych przez organ stosujący prawo zabiegów interpretacyjnych.
Zaznaczyć przy tym należy, że z akt sprawy wynika, iż na zadeklarowanych przez skarżącego gruntach została przeprowadzona kontrola na miejscu w dniach 15-20 kwietnia 2020 r., która co prawda ujawniła szereg nieprawidłowości, jednakże w jej ramach kontrolerzy nie wskazywali na trudności związane ze wstępem na poszczególne działki, co wskazuje, że skarżący udostępnił je kontrolerom bez przeszkód ze strony ich właścicieli. Z przeprowadzonej kontroli wynikało również, że oprócz dwóch działek, na których stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej (kod [...], działka [...]) oraz brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym niezbędnych zabiegów agrotechnicznych przeciwko chwastom (kod [...], działka [...]) kontrolerzy nie stwierdzili zaniechania działalności rolniczej. Powyższy dowód, co istotne przeprowadzony z inicjatywny organu, potwierdził, że za wyjątkiem dwóch działek, była na nich prowadzona działalność rolnicza, a w powiązaniu z przedłożoną przez skarżącego wraz z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji umową z p. W. K. na wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, wskazuje, że te zabiegi zostały wykonane latem 2019 r. Niewątpliwie rolnik, aby uzyskać płatności bezpośrednie zobowiązany do jest do zachowania działek w dobrej kulturze rolnej i w wykonywania przewidzianych przez prawo, w odpowiednich termiach, zabiegów agrotechnicznych. Twierdzenia organów ARiMR, że skarżący nie spełnił powyższych wymogów nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, dlatego też przyjąć należało, że w powyższym zakresie organy dokonały dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Tym samym nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem, że sąd pierwszej instancji błędnie dokonał oceny stanu faktycznego w sprawie.
Tym samym zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 2 i ust. 3 u.p.b. nie zasługiwały na uwzględnienie.
Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w pkt 1 skargi kasacyjnej, wskazać przede wszystkim należy, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jakoby sąd pierwszej instancji przyjął, że jedyną przesłanką przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest władanie gruntem a nie jego prawidłowe użytkowanie. Sąd pierwszej instancji na stronie 9 uzasadnienia wyroku co prawda stwierdził, że (...) "jedyną przesłanką, której wykazanie jest konieczne do przyznania uprawnień do płatności do gruntu jest władanie nim", jednakże powyższe sformułowanie odniosło się wyłącznie do kwestii posiadania gruntu bez tytułu prawnego, w aspekcie ewentualnego konfliktu krzyżowego z właścicielem gruntu. Słusznie w tym zakresie sąd pierwszej instancji przyjął, że przepisy prawa materialnego nie wymagają aby wnioskodawca przedstawił tytuł własności lub inne prawo do użytkowania gruntów, celem wykazania że konkretne użytki rolne pozostają w jego dyspozycji. Uprawnionym do otrzymania płatności jest bowiem podmiot faktycznie władający gruntami, po spełnieniu dodatkowych warunków, a jednym z nich jest prowadzenie na tychże gruntach działalności rolniczej. Dlatego też, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, sąd pierwszej instancji nie dokonał błędnej wykładni wskazanych w pkt 1 skargi kasacyjnej przepisów rozporządzenia 1307/2013.
Odnosząc się z kolei do zarzutu podniesionego w pkt 2 skargi kasacyjnej, uznać należało go za nieskuteczny. Skarżący kasacyjnie organ zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 60 rozporządzenia 1306/2013, regulującego kwestie stworzenia tzw. "sztucznych warunków" poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. W żadnym fragmencie zaskarżonej decyzji, ani w podstawie prawnej rozstrzygnięcia ani w jej uzasadnieniu, DR ARiMR nie wskazał na art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Zasadniczą podstawą odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zdaniem DR ARiMR, był fakt nieposiadania przez skarżącego zadeklarowanych gruntów, nieprowadzenie na nich działalności rolniczej, a jedynie wykonanie na części zabiegów incydentalnych. Organ nie zarzucił skarżącemu stworzenia sztucznych warunków celem uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dlatego też na obecnym etapie postępowania niezasadnym są zarzuty niezastosowania przez sąd pierwszej instancji przepisu, który również nie był stosowany przez organy ARiMR w sprawie. Jednocześnie nie można zgodzić się ze stanowiskiem DR ARiMR zaprezentowanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jakoby bierność skarżącego w zakresie gromadzenia materiału dowodowego w postaci braku przedstawienia umów dzierżawy, nie wskazania danych osobowych wydzierżawiających, braku wyjaśnień co do okoliczności zaorania części działek czy też brak posiadania sprzętu rolniczego, uzasadniał przyjęcie, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Z uwagi, iż pismo procesowe z dnia 5 lutego 2023 r. zostało sporządzone osobiście przez skarżącego, brak było podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, skoro takich kosztów skarżący nie poniósł.