I GSK 206/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-02
NSApodatkoweWysokansa
opłata paliwowaordynacja podatkowawznowienie postępowaniachoroba psychicznazdolność procesowanieważność postępowaniaskarżącydecyzja ostatecznasąd administracyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie opłaty paliwowej, uznając brak podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania mimo choroby psychicznej skarżącego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej B. B. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2004 r. po wznowieniu postępowania. Skarżący podnosił m.in. pozbawienie możności obrony praw z powodu choroby psychicznej. NSA uznał, że choroba psychiczna nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania, jeśli strona nie została ubezwłasnowolniona, a także oddalił zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 maja 2018 r. Decyzja ta odmówiła uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 19 marca 2007 r. w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2004 r., po wznowieniu postępowania. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił m.in. nieważność postępowania sądowego I instancji z powodu pozbawienia go możności obrony praw na skutek choroby psychicznej, a także naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2) w zw. z art. 247 § 1 pkt 3) Ordynacji podatkowej oraz art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej i badając z urzędu przesłanki nieważności postępowania, uznał, że choroba psychiczna skarżącego, mimo jej istnienia, nie stanowiła podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania z uwagi na brak ubezwłasnowolnienia. Sąd podkreślił, że osoba pełnoletnia, nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona, posiada pełną zdolność procesową. Ponadto, NSA oddalił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że postępowanie w sprawie wznowienia nie było postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a WSA prawidłowo ocenił brak podstaw do uwzględnienia skargi. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną i odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, choroba psychiczna strony, która nie została ubezwłasnowolniona przez sąd powszechny, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania sądowoadministracyjnego z powodu pozbawienia możności obrony praw, ponieważ osoba taka posiada pełną zdolność procesową.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że zdolność procesowa osoby fizycznej jest ograniczona tylko w przypadku ubezwłasnowolnienia. Osoba pełnoletnia, nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona, ma pełną zdolność procesową. Brak ubezwłasnowolnienia oznacza, że strona nie została pozbawiona możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

O.p. art. 240 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Podstawa do wznowienia postępowania, w tym w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub dowodów wskazujących na wadliwość decyzji.

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania, w tym pozbawienie strony możności obrony jej praw lub brak zdolności sądowej/procesowej.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia.

O.p. art. 247 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, w tym wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa.

Konstytucja art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności.

p.p.s.a. art. 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek udzielania przez sąd niezbędnych pouczeń stronom występującym bez profesjonalnego pełnomocnika.

p.p.s.a. art. 26 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Definicja zdolności procesowej osoby fizycznej.

O.p. art. 243 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Podstawa do wszczęcia postępowania po wznowieniu.

O.p. art. 240 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przesłanki wznowienia postępowania.

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Pozbawienie strony możności obrony praw z powodu choroby psychicznej. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2) w zw. z art. 247 § 1 pkt 3) Ordynacji podatkowej. Naruszenie art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 1 p.p.s.a. (brak pouczeń). Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) W 2W. 2 art. 240 § 1 pkt 4 i 5 Ordynacji podatkowej.

Godne uwagi sformułowania

Osoba pełnoletnia nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona ma pełną zdolność procesową. Zwrot normatywny "pozbawiona możliwości obrony swych praw" nie został w ustawie zdefiniowany. Należy go rozumieć, jako pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek błędów procesowych Sądu I instancji.

Skład orzekający

Henryk Wach

sprawozdawca

Izabella Janson

członek

Małgorzata Grzelak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia pozbawienia możności obrony praw w kontekście choroby psychicznej strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz kwestia zdolności procesowej osoby nieubezwłasnowolnionej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku ubezwłasnowolnienia mimo choroby psychicznej i nie stanowi ogólnej reguły dla wszystkich przypadków problemów zdrowotnych stron.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa porusza ważny problem prawny dotyczący zdolności procesowej osoby z chorobą psychiczną i jej wpływu na możliwość obrony praw, co jest istotne dla praktyki prawniczej.

Choroba psychiczna a zdolność procesowa: Czy brak ubezwłasnowolnienia chroni przed utratą praw w sądzie?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 206/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /sprawozdawca/
Izabella Janson
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Symbol z opisem
602  ceny
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Po 445/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2018-10-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art. 240 par 1 pkt 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del WSA Izabella Janson Protokolant asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt III SA/Po 445/18 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 maja 2018 r. nr 3001-IOA.4105.12.2018 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie opłaty paliwowej po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 10 października 2019 r. sygn. akt III SA/Po 445/18 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę B. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 30 maja 2018 r. nr 3001-IOA.4105.12.2018 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej określenia opłaty paliwowej za miesiąc grudzień 2004 r., po wznowieniu postępowania.
B. B. (dalej: skarżący) złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi:
I. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucono, że postępowanie sądowe I instancji obarczone jest nieważnością, gdyż w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący był pozbawiony możności obrony swych praw na skutek istniejącej w chwili prowadzenia postępowania przed sąd administracyjnym choroby psychicznej, przy jednoczesnym braku udziału w postępowaniu pełnomocnika lub prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatelskich, których zadaniem, zgodnie z zasadą ochrony praworządności lub praw obywatela, winno być w niniejszym stanie faktycznym w świetle dowodów zgromadzonych w postępowaniu, że skarżący od kilkunastu lat cierpi na uporczywe zaburzenia urojeniowe, zainicjowanie odrębnego postępowania cywilnego w celu weryfikacji czy skarżący posiada zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową), w konsekwencji czy w celu ochrony praw obywatela powinien działać w jego imieniu kurator łub opiekun. Z tych powodów podnoszę, że doszło do pozbawienia skarżącego możności obrony jego praw w postępowaniu wywołanym skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
W razie niepodzielenia powyższego zarzutu, ewentualnie:
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 247 § 1 punkt 3-Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji
na skutek niewłaściwej realizacji funkcji kontroli sądu i oddalenia skargi wobec braku stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy z dowodów w postaci opinii biegłych psychiatrów i psychologa wynika, że skarżący cierpi na chorobę psychiczną uporczywe zaburzenia urojeniowe, na skutek tejże choroby psychicznej skarżący nie mógł być adresatem decyzji kształtujących jego prawa lub obowiązki, gdyż nie mógł skutecznie realizować swoich praw, jako strona, a mimo to sąd nie uznał, że doręczenie ostatecznej decyzji osobie, znajdującej się w stanie wyłączającym skuteczną ochronę swoich praw nie jest sprzeczne z zasadą praworządności i demokratycznego państwa prawa oraz nie uznał, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.
Naruszenie powyżej wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skarżący w chwili wydania decyzji, od której wniesiona została skarga do sądu administracyjnego nie mógł pokierować swoim postępowaniem ze względu na chorobę psychiczną w sposób realnie i skutecznie umożliwiający mu ochronę jego praw.
2. art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 1 p.p.s.a.
na skutek braku pouczenia skarżącego występującego w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, co do czynności procesowych, w tym możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru lub skorzystania z prawa pomocy w toku postępowania przed sądem I instancji, w świetle uzasadnionych przypuszczeń na podstawie zgromadzonych w postępowaniu jeszcze przed organem podatkowym dowodów, że gdyby zostało zainicjowane odrębne postępowanie cywilne w przedmiocie czy skarżący jest w stanie pokierować swoim postępowaniem, to w konsekwencji doprowadziłoby ono do ustalenia, że skarżący nie posiada zdolności do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Naruszenie powyżej, wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem działanie skarżącego przez pełnomocnika na etapie postępowania sądowego w I stancji umożliwiłoby, stosownie do oceny sytuacji, wyczerpanie trybu zawiadomienia prokuratora o sytuacji skarżącego i wniosku o zawieszenie postępowania do czasu przeprowadzenia przez prokuratora stosownych czynności w celu ustalenia przez sąd cywilny czy skarżący posiada zdolność do czynności prawnych.
W razie niepodzielenia powyższego ewentualnie zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
3. art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) W 2W. 2 art. 240 § 1 pkt 4 i 5 Ordynacji podatkowej
na skutek niewłaściwej realizacji funkcji kontrolnej sądu i oddalenia skargi na decyzję organu II instancji, przejawiające się w braku dostrzeżenia, że w związku z istniejącą u skarżącego chorobą psychiczną w postaci uporczywego zespołu urojeniowego, jak wynika z przedłożonych do akt postępowania sądowoadministracyjnego opinii biegłych psychiatrów i psychologów z okresu kilkunastu lat wstecz, nie mógł on bez swej winy brać udziału w postępowaniu przed organami podatkowymi, którego wznowienia się domaga, skoro działał bez pełnomocnika, a także bez ewentualnego kuratora lub opiekuna a ponadto braku dostrzeżenia, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne o chorobie psychicznej skarżącego.
Naruszenie powyżej wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem działanie skarżącego przez pełnomocnika na etapie postępowania przed organami podatkowymi lub w postępowaniu sądowym w I instancji umożliwiłoby, stosownie do oceny sytuacji, działanie w postaci umożliwienia skarżącemu już w przeszłości, w toku postępowania, którego wznowienia się domaga, przy zastosowaniu instytucji państwa praworządnego należytą ochronę jego interesów poprzez ustanowienie kuratora lub opiekuna, co umożliwiłoby skarżącemu w postępowaniu, którego wznowienia się domaga realizowanie w rzeczywistości prawa do sądu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza, zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a. oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Za podstawę wyroku z 10 października 2018 r., III SA/Po 445/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. 21 lutego 2017 r. do Izby Celnej w Poznaniu wpłynął wniosek B. B. z 16 lutego 2017 r., uzupełniony pismem z 19 lutego 2017 r., o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 1 i 5 ustawy Ordynacja podatkowa; unieważnienie (uchylenie) decyzji ostatecznych Dyrektora Izby Celnej z 19 marca 2007 r. w opłacie paliwowej (oraz podatku akcyzowym) za grudzień 2004 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w wyniku wznowionego postanowieniem z 16 maja 2017 r. postępowania decyzją z 16 listopada 2017 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 19 marca 2007 r. określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za grudzień 2004 r. w wysokości [...] złotych. Następnie, decyzją z 30 maja 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie podnosząc, że skoro stronie określono zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za grudzień 2004 r. z tytułu posiadania nieopodatkowanego oleju napędowego, to w konsekwencji istniały podstawy do określenia opłaty paliwowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 29 listopada 2007 r., I SA/Po 987/07 oddalił skargę na decyzję ostateczną Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 19 marca 2007 r. określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za grudzień 2004 r. w wysokości [...] złotych. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera, zatem jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Pełnomocnik B.B. w pkt I. petitum skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 183 § 2 pkt 5) p.p.s.a. z powodu nie uwzględnienia choroby psychicznej strony.
Zgodnie z tym przepisem, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania należy stwierdzić, że zwrot normatywny "pozbawiona możliwości obrony swych praw" nie został w ustawie zdefiniowany. Należy go rozumieć, jako pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek błędów procesowych Sądu I instancji. Przyjmuje się, że strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy na skutek uchybień procesowych sądu nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na kolejnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Bez znaczenia pozostaje natomiast to, czy pozbawienie strony możności obrony swych praw miało, czy też nie, wpływ na ostateczny wynik sprawy. Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a w drugiej kolejności – czy uchybienie to wpłynęło na możność strony działania w postępowaniu, a w końcu – czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw mimo stwierdzonych uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania. Skoro w tej sprawie skutecznie wniesiono skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, to nie doszło do naruszenia przepisów procesowych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Tym samym, strona nie została pozbawiona możności obrony swych praw.
Natomiast, według art. 183 § 2 pkt 2) p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Zdolność sądowa została zdefiniowana w art. 25 p.p.s.a., natomiast zdolność procesowa w art. 26 p.p.s.a. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Legitymacja procesowa strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest tożsama z legitymacją procesową strony w postępowaniu administracyjnym. O istnieniu legitymacji procesowej strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie decyduje zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego, lecz interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez właściwy sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym stanem prawnym. Przykładem nieważności postępowania sądowego, o której mowa może być postępowanie, w którym czynności procesowe podejmowała osoba częściowo ubezwłasnowolniona, a nie jej przedstawiciel ustawowy, jak tego wymaga art. 27 p.p.s.a. Jeżeli jednak w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji brała udział osoba, która nie była ubezwłasnowolniona, to mimo dysponowania wydaną w postępowaniu karnym opinią stwierdzającą, że osoba ta nie była w stanie kierować swoim postępowaniem oraz że z powodu zaburzeń o charakterze psychozy nie była zdolna do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny przyjąć przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 2) p.p.s.a. Warunkiem przyjęcia braku zdolności procesowej jest, bowiem co najmniej ograniczenie zdolności do czynności prawnych (art. 26 § 1 p.p.s.a.), a bez ubezwłasnowolnienia przez sąd powszechny skutek ten nie następuje (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2011 r., I FSK 429/11, LEX nr 1134242). Osoba pełnoletnia nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona ma pełną zdolność procesową. Z akt sprawy sądowoadministracyjnej nie wynika, aby osoba fizyczna B.B. nie posiadał pełnej zdolności do czynności prawnych.
W pkt II.1. petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2) w związku z art. 247 § 1 pkt 3) Ordynacji podatkowej w związku z art. 2 i 7 Konstytucji.
Zgodnie z art. 248 § 1 O.p., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Natomiast według art. 247 § 1 pkt 3) O.p., organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W tej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z 16 maja 2017 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 19 marca 2007 r. określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za grudzień 2004 r. w wysokości [...] złotych. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 243 § 1 O.p. i stanowiło podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 243 § 2 O.p.). Tym samym, w sprawie nie miały zastosowania przepisy Rozdziału 18 Stwierdzenie nieważności decyzji ustawy Ordynacja podatkowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę na decyzję ostateczną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 30 maja 2018 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie określenia opłaty paliwowej za grudzień 2004 r. nie naruszył art. 151 p.p.s.a. stosując po przeprowadzeniu kontroli działalności administracji publicznej środek określony w ustawie. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uwzględnił skargi na decyzję ostateczną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 30 maja 2018 r., to nie naruszył art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. (Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach), ponieważ w postępowaniu nadzwyczajnym toczącym się według przepisów Rozdziału 17 Wznowienie postępowania ustawy Ordynacja podatkowa nie mógł stwierdzić istnienia przyczyn z art. 247 § 1 pkt 1) do pkt 8) O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył również przepisów Konstytucji RP (art. 2 i art. 7), ponieważ organy podatkowe w tej sprawie działały na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p. - zasada legalizmu). Wobec tego nie naruszono konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego oraz zasady praworządności.
Zgodnie z art. 6 p.p.s.a., Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Natomiast, według art. 26 § 1 i 2 p.p.s.a., Zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie akt sprawy administracyjnej nie stwierdził, aby osoba fizyczna B.B. nie posiadał pełnej zdolności do czynności prawnych, bowiem w obiegu prawnym brak jest prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego o ubezwłasnowolnieniu strony. Tym samym, nie zachodziła konieczność udzielania B.B. w tym zakresie niezbędnych pouczeń, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył przepisów wskazanych w pkt II.3. petitum skargi kasacyjnej. Należy wskazać, że wniosek B.B. z [...] lutego 2017 r., uzupełniony pismem z 19 lutego 2017 r. dotyczył wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 1) i 5) ustawy Ordynacja podatkowa. Sąd I instancji zaakceptował ustalenia organów podatkowych, że takie przesłanki nie istnieją, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku: "(...) nie sposób uznać, aby dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe (art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej), lub aby decyzja Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 19 marca 2007 r. wydana została w wyniku przestępstwa (art. 240 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Nie jest, bowiem w tym względzie wystarczające samo twierdzenie strony skarżącej, że dowód, na którym oparto tę decyzję jest fałszywy, bądź, że decyzja ta została wydana w wyniku przestępstwa, lecz konieczne jest stwierdzenie tych okoliczności orzeczeniem właściwego sądu. Skarżący natomiast na takie orzeczenie się nie powołuje.(...) Nie można wobec powyższego na obecnym etapie uznać stanowiska skarżącego, w którym w dalszym ciągu stara się on wykazać kwalifikowaną wadę prawną, o której stanowi art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, jaką miałaby być obarczona ostateczna decyzja Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 19 marca 2007 r. z powodu błędnego wystawiania faktur VAT dokumentujących wewnętrzny rozchód oleju napędowego, jako że stanowisko w tym zakresie stanowi niedopuszczalną polemikę z przywołanym powyżej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu. W odniesieniu do choroby Skarżącego organ zasadnie wskazał, że z opinii lekarskich nie wynika, że Skarżący w trakcie postępowania kontrolnego czy podatkowego był osobą z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych czy był jej pozbawiony."
Skoro wniosek B.B. z 16 lutego 2017 r., uzupełniony pismem z 19 lutego 2017 r. nie dotyczył wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4) ustawy Ordynacja podatkowa, to podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia wskazanego przepisu nie może być skuteczny.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Jednocześnie na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., który przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części, NSA – mając na uwadze okoliczności sprawy – odstąpił od zasądzenia od Skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (pkt 2 sentencji).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI