I GSK 2044/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku P. D. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Skarżący powoływał się na trudną sytuację materialną, obowiązki alimentacyjne wobec syna oraz brak dochodów z kancelarii adwokackiej z powodu pandemii. ZUS odmówił umorzenia, argumentując, że nie wystąpiły przesłanki określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) ani w rozporządzeniu w sprawie umarzania należności. Organ wskazał m.in. na brak całkowitej nieściągalności, możliwość prowadzenia egzekucji oraz fakt, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i pobiera emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) oddalił skargę skarżącego, uznając decyzję ZUS za prawidłową. Sąd podkreślił, że ciężar wykazania przesłanek do umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, a przedstawione przez niego oświadczenia o dochodach były nierzetelne. WSA zauważył również, że skarżący posiada znaczny majątek, który mógłby posłużyć do spłaty zadłużenia. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 23 września 2025 r. oddalił skargę kasacyjną P. D. NSA uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania, podniesione przez skarżącego kasacyjnie, nie są zasadne. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny i zastosował prawo, a uzasadnienie wyroku spełniało wymogi formalne. NSA podkreślił, że instytucja umorzenia należności ZUS ma charakter wyjątkowy i nie może być stosowana jako powszechny sposób zwolnienia z długu. Skarżący nie wykazał wystarczająco trudnej sytuacji materialnej ani nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które uzasadniałyby umorzenie składek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanek umorzenia należności ZUS, charakter uznaniowy decyzji ZUS, obowiązek rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę.
Sprawa dotyczy indywidualnej sytuacji skarżącego i specyficznych okoliczności faktycznych. Nacisk na uznaniowość decyzji ZUS może ograniczać jej zastosowanie w innych przypadkach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w przypadku trudnej sytuacji materialnej dłużnika, posiadającego znaczny majątek, możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy trudna sytuacja materialna jest obiektywna i niezależna od dłużnika, a posiadany majątek nie pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący nierzetelnie przedstawił swoją sytuację finansową, nie ujawniając wszystkich dochodów. Posiadany przez niego majątek, mimo prowadzonych postępowań egzekucyjnych, mógł stanowić źródło spłaty zadłużenia. Instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy i nie może być stosowana jako sposób premiowania pasywnej postawy w spłacie zobowiązań.
Czy organ rentowy (ZUS) ma obowiązek umorzyć należności składkowe, jeśli strona wykaże przesłanki określone w przepisach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, nawet jeśli przesłanki są spełnione.
Uzasadnienie
Ustawodawca użył zwrotu "mogą być umorzone", co oznacza, że ZUS ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Decyzja zależy od konfrontacji interesu strony i interesu społecznego.
Czy uzasadnienie wyroku WSA narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skargi, w tym kwestii niepobierania emerytury przez 14 miesięcy?
Odpowiedź sądu
Nie, uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi formalne, a sąd nie musi odnosić się do każdego argumentu strony, jeśli nie miał on wpływu na rozstrzygnięcie.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy, zarzuty, stanowiska stron i podstawę prawną rozstrzygnięcia. Kwestia niepobierania emerytury przez 14 miesięcy nie miała związku z przesłankami umorzenia składek ZUS, dlatego sąd nie musiał się do niej szczegółowo odnosić.
Przepisy (11)
Główne
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Nie można stwierdzić wystąpienia przesłanki umorzenia, gdy strona prowadzi działalność gospodarczą.
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Umorzenie należności ZUS powinno mieć zastosowanie tylko do dłużników, którzy wykazali wykorzystanie w pełni zdolności do pracy i aktywną postawę w poszukiwaniu źródeł dochodów.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 1
Umorzenie może nastąpić, gdy sytuacja majątkowa strony po opłaceniu składek pozbawiłaby ją i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 2
Umorzenie może nastąpić, gdy zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 3
Umorzenie może nastąpić, gdy strona wykazała własne problemy zdrowotne lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiło ją możliwości uzyskania dochodu.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów, stanowisk stron, podstawę prawną i jej wyjaśnienie.
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nierzetelne przedstawienie sytuacji materialnej przez skarżącego. • Posiadanie przez skarżącego znacznego majątku, który może stanowić źródło spłaty zadłużenia. • Brak wystąpienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie i rozporządzeniu. • Uznaniowy charakter decyzji ZUS w sprawie umorzenia. • Prawidłowość postępowania i uzasadnienia wyroku WSA.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA (art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a.). • Nieustosunkowanie się przez WSA do kwestii niepobierania emerytury przez 14 miesięcy. • Błędne przyjęcie przez WSA, że skarżący posiada znaczny majątek.
Godne uwagi sformułowania
Instytucja umorzenia należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. • Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które mając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. • Decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. • Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w u.s.u.s. lub w rozporządzeniu w sprawie umarzania.
Skład orzekający
Bogdan Fischer
przewodniczący
Jacek Boratyn
sprawozdawca
Tomasz Smoleń
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia należności ZUS, charakter uznaniowy decyzji ZUS, obowiązek rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy indywidualnej sytuacji skarżącego i specyficznych okoliczności faktycznych. Nacisk na uznaniowość decyzji ZUS może ograniczać jej zastosowanie w innych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest rzetelne przedstawienie swojej sytuacji finansowej przy ubieganiu się o ulgi, nawet w trudnej sytuacji życiowej. Podkreśla też uznaniowy charakter decyzji ZUS.
“Czy trudna sytuacja materialna zawsze oznacza umorzenie długu? ZUS i sądy mają inne zdanie.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.