I GSK 2036/22

III SA/Łd 402/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Krzysztof Szczygielski /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 2036/22 - Wyrok NSA z 2025-04-15
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134, art. 145, art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 10, art. 16, art. 75, art. 76, art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 pkt a, b i c, art. 9, art. 50 ust. 2
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 49
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 20 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2022 roku sprawy ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 kwietnia 2022 roku nr 125/2022 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 i 2017 oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 8 kwietnia 2022 r. nr 125/2022 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej kpa), art. 29 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505.) - dalej Ustawa o ARiMR, art. 7, art. 46, art. 49 Ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312) - zwanej dalej Ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 4 ust. 1 pkt a, pkt b, pkt c, art. 9, art. 50 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.) - zwane dalej: Rozporządzeniem nr 1307/2013, art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56, art 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U.2021.1540 tj.) - dalej Ordynacja Podatkowa, art. 7 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE z 31 lipca 2014 r., Nr L 227, str. 69 - zwanego dalej Rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 809/2014, art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich) Dz. Urz. UE L z 1995 r. Nr 312, poz. 1 ze zm. - zwanego dalej Rozporządzeniem Rady (WE. EURATOM) NR 2988/95), po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez D.M. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, znak sprawy: 0085-64070-0085-00000160/20, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 0085-2020-018536 z 10-12-2021 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy ustalił w sprawie o przyznanie płatności na 2016 rok:
W dniu 13-06-2016 roku D.M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Opocznie wniosek o przyznanie płatności na 2016 rok. We wniosku tym D.M. zadeklarował w zakresie płatności obszarowych grunty rolne o łącznej powierzchni 41,00 ha.
W dniach 6-12.10.2016 r. na zgłoszonej przez stronę we wniosku działce rolnej przeprowadzone zostały czynności kontrolne obejmujące weryfikację kwalifikowalności powierzchni.
W dniu 24-04-2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję nr 0085-2017-008810 w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 w której przyznał:
- Jednolita Płatność Obszarowa w wysokości 18.735,91 zł
- Płatność za zazielenienie w wysokości 12.574,41 zł
- Płatność redystrybucyjna w wysokości 4.614,07 zł
- Płatność dla młodych rolników w wysokości 9.406,27 zł
- Zwrot dyscypliny finansowej w wysokości 508,63 zł.
W dniu 27-02-2018 roku do Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynął wniosek E.B. o wstrzymanie przyznawania płatności bezpośrednich, m.in. D.M. wskazujący okoliczności mogące świadczyć o nienależnym pobraniu płatności.
W dniu 13-02-2019 r. postanowieniem organ I instancji wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną nr 0085-2017-008810 z dnia 24.04.2017 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W dniu 27-11-2019 r. na wniosek Kierownika do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynął protokół przesłuchania przez Prokuraturę Okręgową w Piotrkowie Trybunalskim D.M. w charakterze świadka w postępowaniu PO IV Ds.46.2019.
Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie w dniu 27-10-2020 r. wydał decyzję nr 0085-2020-007123 o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 roku oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy przedmiotowej decyzji organ I instancji odmówił stronie przyznania wszystkich wnioskowanych płatności jednocześnie w przypadku jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej oraz płatności dla młodych rolników nałożył sankcję w okresie trzech lat kalendarzowych w wysokości odpowiednio 18 944,05 zł, 5183,70 zł oraz 9510,77 zł.
W dniu 27.11.2020 roku D.M. złożył odwołanie od ww. decyzji organu I instancji.
W dniu 16-03-2021 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 96/2021 o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr 0085-2020-007123.
Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20-10-2021 r. oddalił skargę strony na decyzję nr 96/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego, sygn. akt III SA/Łd 516/21. Wyrok jest nieprawomocny, strona złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W sprawie o przyznanie płatności na 2017 rok organ odwoławczy ustalił:
W dniu 31-05-2017 roku D.M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Opocznie wniosek o przyznanie płatności na 2017 rok. We wniosku tym D.M. zadeklarował w zakresie płatności obszarowych grunty rolne o łącznej powierzchni 41,00 ha.
W dniu 16-01-2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję nr 0085-2018-001623 w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, w której przyznał:
- Jednolita Płatność Obszarowa w wysokości 18.665,36 zł
- Płatność za zazielenienie w wysokości 12.527,28 zł
- Płatność redystrybucyjna w wysokości 4.725,85 zł
- Płatność dla młodych rolników w wysokości 8.687,45 zł
- Zwrot dyscypliny finansowej w wysokości 482,41 zł.
W dniu 27-02-2018 roku do Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynął wniosek E.B. o wstrzymanie przyznawania płatności bezpośrednich, m.in. D.M. wskazujący okoliczności mogące świadczyć o nienależnym pobraniu płatności.
W dniu 13-02-2019 r. postanowieniem nr 9005-2019-000136 organ I instancji wznowił postępowanie administracyjnej zakończone decyzją ostateczną nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W dniu 27-11-2019 roku na wniosek Kierownika do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynął protokół przesłuchania przez Prokuraturę Okręgową w Piotrkowie Trybunalskim D.M. w charakterze świadka w postępowaniu PO IV Ds.46.2019.
Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie w dniu 27-10-2020 r. wydał decyzję nr 0085-2020-007127 o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 roku oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w której odmówił stronie przyznania płatności na 2017 rok.
W dniu 27.11.2020 roku D.M. złożył odwołanie od ww. decyzji organu I instancji.
W dniu 16-03-2021 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 99/2021 o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr 0085-2020-007127 z dnia 27-10-2020 r.
Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21-10-2021 r. uchylił decyzję nr 99/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27-10-2020 r., nr 0085-2020-007127, sygn. akt III SA/Łd 519/2021. Wyrok jest nieprawomocny, strona złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności w ramach wsparcia bezpośredniego za rok 2016 i 2017:
W dniu 10-12-2021 r. organ I instancji wydał decyzję nr 0085-2020-018536 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 90 927,64 zł.
W dniu 12-01-2022 r. strona złożyła odwołanie od decyzji nr 0085-2020-018536 jednocześnie wnosząc o zawieszenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego.
Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja nr 0085-2020-018536 z dnia 10-12-2021 r. wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organ II instancji wyjaśnił, iż postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w ramach płatności rolnych może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność.
Następnie organ podkreślił, że w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR chodzi o dwa rodzaje należności: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwotą nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji). Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ, w sytuacji gdy nie było ustawowego obowiązku jej wpłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi. Ustalenie osoby zobowiązanej i wysokości kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie.
Organ wyjaśnił, iż zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności do gruntów rolnych na 2016 r. oraz 2017 r. określała Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. (Dz. U. z 2018 r. poz. 278 t.j. - zwanej dalej Ustawą). Organ, przytaczając treść art. 7 ust. 1-2 Ustawy, art. 8 ust. 1 Ustawy, art. 4 ust. 1 pkt a, pkt b, pkt c Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 w zw. z art. 2 pkt 14 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznał, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznawane są na wniosek rolnika, po spełnieniu warunków do ich przyznania. Przysługują rolnikowi, który ma nadany numer ewidencji producentów i jest posiadaczem gruntów objętych obszarem zatwierdzonym o powierzchni, co najmniej 1 ha. Oceny stanu posiadania dokonuje się według stanu na dzień 31 maja. Pod pojęciem rolnika rozumie się osobę fizyczną (w tym wypadku), która prowadzi działalność rolniczą i posiada gospodarstwo rolne. Działalność rolnicza (w tym wypadku) oznacza uprawę produktów rolnych. Z kolei gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów, itp. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10.03.2020 r., sygn. akt III SA/Łd 938/19). Niezbędną i konieczną przesłanką przyznania płatności jest zatem rzeczywiste uprawianie gruntów.
Na gruncie analizowanej sprawy postępowanie dotyczy nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2016 i 2017 ustalonych w trybie art. 29 Ustawy o ARiMR. Przedmiotowe środki w łącznej wysokości 90 927,64 zł zostały przyznane i wypłacone w oparciu o następujące decyzje: Nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. w łącznej kwocie 45 839,29zł i Nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 r. w łącznej kwocie 45 088,35zł.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, postępowanie w sprawie nienależnie pobranych płatności jest konsekwencją wyeliminowania z obrotu prawnego ww. decyzji przyznających płatność za lata 2016-2017.
Organ wskazał, iż w sytuacji gdy po przyznaniu ostateczną decyzją administracyjną płatności ze środków krajowych oraz wspólnotowych wyjdą na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności, wskazujące na fakt uzyskania tych dopłat przez podmiot nieuprawniony bądź uprawniony w mniejszym rozmiarze, bezwzględnym obowiązkiem organów ARiMR jest podjęcie działań w celu ponownego ustalenia rzeczywistego stanu sprawy i doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem (art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.). W dniu 13-02-2019 r. Kierownik BP ARiMR w Opocznie wydał postanowienie nr 0095-2019-000133 o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 zakończonego decyzją ostateczną z dnia 24-04-2017 r. oraz postanowienie nr 0095-2019-000136 o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 zakończonego decyzją ostateczną z dnia 16-01-2018 r. Wznowienie postępowania nastąpiło wskutek ujawnienia nowych okoliczności faktycznych. Nową okolicznością nieznaną organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej był brak prowadzenia przez D.M. działalności rolniczej na działce o nr ewidencyjnym [...], deklarowanej do płatności. W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego organ I instancji stwierdził, iż w 2016 r. oraz 2017 r. strona nie posiadała gospodarstwa rolnego i nie użytkowała rolniczo zgłoszonej we wniosku powierzchni gruntów rolnych. W konsekwencji decyzją nr 0085-2020-007123 z dnia 27-10-2020 r. organ I instancji uchylił ostateczną decyzję nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. oraz orzekł w sprawie na 2016 r., w ten sposób, że odmówił stronie przyznania wszystkich wnioskowanych płatności, a w przypadku: jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej oraz płatności dla młodych rolników nałożył sankcję w okresie trzech lat kalendarzowych w wysokości odpowiednio: 18 944,05 zł, 5 183,70 zł oraz 9 510,77 zł. We wznowionym postępowaniu na 2017 r., w dniu 27-10-2020 r. organ I instancji wydał decyzję nr 0085-2020-007127 na mocy której uchylił decyzję nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 r. i następnie odmówił przyznania wnioskowanych płatności jednocześnie w przypadku: jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej oraz płatności dla młodych rolników nałożył sankcję w okresie trzech lat kalendarzowych w wysokości odpowiednio 18 923,55 zł, 5 310,60 zł oraz 8 807,62 zł. Od obu ww. decyzji strona wniosła odwołanie do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR. W dniu 16-03-2021 r. organ II instancji wydał decyzję nr 96/2021 o utrzymaniu w mocy zakażonej decyzji nr 0085-2020-007123 z dnia 27-10-2020 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz decyzje nr 99/2021 o utrzymaniu w mocy nr 0085-2020-007127 z dnia 27-10-2020 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej Nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, iż w sprawie na rok 2016 i 2017 zaistniały okoliczności faktyczne uzasadniające wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Przechodząc zaś do oceny spełnienia przez stronę warunków przyznania płatność w ramach wsparcia bezpośredniego organ podzielił ustalenia organu I instancji dokonane na podstawie z zgromadzonego materiału dowodowego, że w 2016 r. i 2017 r. D.M. nie spełnił warunków przyznania płatności, o których mowa w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy. Strona bowiem nie prowadziła działalności rolniczej, nie posiadała gospodarstwa rolnego, nie wykonywała czynności mogących być uznane za przejawy użytkowania gruntów, tj. samodzielnej uprawy roślin, we własnym imieniu i na własny rachunek, na zgłoszonej do dopłat na 2016 r. i 2017 r. działce a o powierzchni 41,00 ha.
Ostateczne decyzje organu II instancji o nr 96/2021 oraz nr 99/2021 zostały zaskarżone przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjneg o w Łodzi. Wyrokiem z dnia 20-10-2021 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 516/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na decyzje nr 96/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR. Sąd wskazał, że "(...) Okoliczność nieprowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, a jedynie zawarcia nieważnej i zawartej jedynie dla pozoru umowy dzierżawy zgłoszonego do dopłat gospodarstwa rolnego spełnia kodeksowe przesłanki "nowej okoliczności" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., znajdując potwierdzenie w piśmie E.B. oraz w zeznaniach skarżącego złożonych 11 września 2019 r. w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w Piotrkowie Trybunalskim. Zatem, w ocenie sądu, organ prawidłowo wznowił postępowanie w sprawach dotyczących przyznanych skarżącemu płatności. (...). W związku z powyższym sąd podziela ustalenia organów co do tego, że skarżący nie był rolnikiem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a jedynie wystąpił o dopłaty w celu uzyskania dodatkowe wynagrodzenia z tytułu pracy na rzecz Z.B., tj. właściciela wydzierżawionych gruntów. Okoliczność tę, o czym była już mowa, w swoich zeznaniach złożonych w postępowaniu karnym potwierdził sam skarżący wskazując, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu Z.B. Sąd nie neguje jednocześnie ogólnych twierdzeń powoływanych w skardze, że dla otrzymania dopłat z systemu wsparcia bezpośredniego nie jest konieczne, aby wnioskujący o nie podmiot zawsze osobiście i bezpośrednio prowadził na danych gruntach zabiegi agrotechniczne. Rzecz w tym, że aby w ogóle móc legalnie takie zabiegi przeprowadzać, a zatem ubiegać się o płatności, konieczne jest posiadanie statusu posiadacza takich gruntów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Powoływanie się zatem przez skarżącego na wykonywanie na przedmiotowej nieruchomości działalności rolnej poprzez podejmowanie czynności organizacyjnych i kierowniczych jest bez znaczenia, wobec faktu, iż nie był on do takich czynności legitymowany. W konsekwencji powyższego w sprawie nie naruszono ani art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, ani też art. 7 ust. 1 pkt ustawy, bowiem ocena spełniania warunku bycia posiadaczem działki i nieprowadzenia działalności rolniczej została przez organy przeprowadzona prawidłowo. (...)".
Natomiast wyrokiem z dnia 20-10-2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 519/21, uchylił decyzję nr 99/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27-10-2020 r., nr 0085-2020-007107. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd wskazał, iż: "(...) poważne wątpliwości budzi zasadność zastosowania w sprawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również zawartość akt administracyjnych, każą wątpić, czy w dacie wydawania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opocznie decyzji ostatecznej o przyznaniu na rzecz skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 organ ten faktycznie nie wiedział o okolicznościach mających stanowić podstawę do wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną. Organ odwoławczy wskazuje bowiem, że pismo E.B. z 20 grudnia 2017 r., informujące o nieprawidłowościach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich w odniesieniu do działki nr [...], wpłynęło do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji Rolnictwa w Opocznie 27 lutego 2018r. (organ I instancji podaje datę 26 lutego 2018 r.). (...) Sądowi nie uszło jednak uwadze, że pismo to opatrzone jest kilkoma prezentatami, w tym inną - również Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie, z datą wpływu 16 stycznia 2018 r., a więc dniem wydania uchylonej w postępowaniu wznowieniowym decyzji ostatecznej przyznającej skarżącemu płatności bezpośrednie. (...) powyższe rodzi wątpliwości, co do zasadniczej kwestii, tj. czy w świetle pierwszej z dat prezentaty, tj. 16 stycznia 2018 r. jest ona prawidłowa, zwłaszcza wobec identycznej daty wydania pierwotnej decyzji w sprawie, a także dodatkowej okoliczności, że ostateczną decyzję organu I instancji przyznającą płatności wysłano 17 stycznia 2018 r., co stwierdza jednoznacznie stempel z tą właśnie datą widniejący na odwrocie tegoż rozstrzygnięcia. Gdyby odpowiedź w tym zakresie okazała się twierdząca, wówczas, zdaniem Sądu, nie można by mówić o tym, że organ w dacie wydania decyzji, tj. 16 stycznia 2018 r. nie wiedział o okolicznościach stanowiących przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. (...) "
Oba ww. wyroki są nieprawomocne. Zostały, bowiem zaskarżone przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W toku postępowań wznowieniowych organ I instancji stwierdził, iż strona nie spełniała warunków przyznania pomocy i w konsekwencji decyzjami: nr 0085-2020-007123 dot. 2016 r. oraz nr 0085-2020-007127 dot. 2017 r., następnie utrzymanymi w mocy przez organ II instancji, wyeliminował z obrotu prawnego decyzje przyznające płatność, tj. decyzję nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. oraz decyzję nr 0085-2018-001623 z dnia 16 stycznia 2018 r. w obliczu odmowy przyznania płatności bezpośrednich za lata 2016-2017, organ I instancji stwierdził, iż przekazana na konto strony pomoc w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowiła kwotę nienależną w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować zobowiązaniem strony do jej zwrotu. A zatem na kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak wskazał organ I instancji, składały się kwoty płatności w wysokości: 45 839,29 zł z tytułu płatności za 2016 r. wypłacona stronie na mocy decyzji nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r., 45 088,35 zł z tytułu płatności za 2017 r. wypłacona stronie na mocy decyzji nr 0085-2018-001623 z dnia 16-01-2018 r. Łącznie 90 927,64 zł.
Organ odwoławczy zgadza się z oceną organu I instancyjnego, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniał obowiązek zwrotu dopłat bezpośrednich za lata 2016-2017 jako nienależnie pobranych. Na zmianę stanowiska zaś nie wpływa nieprawomocne orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. III SA/Łd 519/21. W tym miejscu należy powtórzyć, że warunkiem koniecznym wydania w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności. Zatem, z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, które skutkują brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez stronę nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależną płatności również, w sytuacji gdy w porządku prawnym pozostaje ostateczna decyzja w sprawie przyznania tej płatności.
W ocenie organu odwoławczego, nawet w sytuacji braku skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji nr 0085-2018-001623 (dot. 2017 r.), jak również decyzji nr 0085-2017-008810 (dot. 2016 r.), to pomoc przyznana i wypłacona na ich mocy nadal ma charakter nienależny, a świadczy o tym treść zeznań D.M. z dnia 11-09-2019 r., przesłuchanego w charakterze świadka w sprawie [...].
Warunkiem uzyskania płatności bezpośrednich jest posiadanie gruntów rolnych zgłoszonych do dopłat (art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego). Organ zauważył, że przepisy ustawy o płatnościach nie zawierają definicji posiadania, dlatego należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia, wynikającym z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145), dalej "K.c." Posiadanie uprawniające do uzyskania płatności musi zawierać w sobie kilka szczególnych cech: musi to być fakryczne posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej i ściśle związanych z produkcją rolną, której przecież wspieraniu płatności mają służyć. Istotą płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest pomoc rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne, utrzymując je zgodnie z normami, decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Oznacza to posiadanie rzeczywiste gruntów, a nie posiadanie w sensie prawnym. Dla uzyskania płatności obszarowych i uzupełniających nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować.
W ocenie organu odwoławczego, z protokołu przesłuchania D.M. wprost wynika iż w wnioskując o pomoc w 2016 r., jak i w 2017 r. D.M. nie spełniał warunków przyznania płatności, o których mowa w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdyż nie prowadził działalności rolniczej, nie posiadał gospodarstwa rolnego, nie wykonywał czynności mogących być uznane za przejawy użytkowania gruntów, tj. samodzielnej uprawy roślin, we własnym imieniu i na własny rachunek, na działce rolnej o powierzchni 41,00 ha: gryka na nasiona położonej na działce ewidencyjnej nr [...].
D.M. w toku przesłuchania oświadczył, że w 2016 r. zawarł umowę dzierżawy (ustną) ze Z.B. W tym czasie był pracownikiem H. Sp. z o.o., zaś Z.B. był jego pracodawcą. Przedmiotem umowy była część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 41,00 ha, położonej w województwie [...], w powiecie [...], w gminie [...], w miejscowości L. Zgodnie z zeznaniem strony umowa została zawarta ustnie pod koniec 2015 r. Wedle złożonych zeznań D.M. zapłacił Z.B. czynsz dzierżawny w wysokości 700 zł za 1 ha dzierżawy rocznie, czyli około 30 tyś. rocznie. Łącznie za dwa lata dzierżawy przekazał kwotę zbliżoną do 60 tyś. zł. Pieniądze przekazywał Z.B. osobiście bez pokwitowania. Zeznając D.M. oświadczył, że Z.B. zaproponował mu, aby na działce uprawiać grykę, ponieważ do jej uprawy można uzyskać największe dofinansowanie z ARiMR, ponadto zeznał, że Z.B. polecił mu osobę, która w przypadku podtrzymania uprawy gryki, może zająć się tym na miejscu. D.M. zatrudnił małżeństwo państwo A. i S.K., którzy dysponowali odpowiednim sprzętem rolniczym. S. zajmował się uprawą, tj. orką oraz zasiewem, natomiast A. zbierała plony. D.M. nie kupował żadnych nasion. Wszystko to pozostawało po stronie państwa K. Współpraca opierała się na podstawie pisemnej umowy zlecenia. Zgodnie z zeznaniami strony rozliczenie z państwem K. odbywało się na podstawie zebranych przez nich plonów. D.M. nie płacił gotówką państwu K. D.M. zeznał, że nie wie, gdzie Państwo K. kupowali grykę i gdzie były sprzedawane plony. Ponadto oświadczył, że w chwili obecnej nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Za lata 2018 i 2019 nie składał wniosków o dofinansowania do ARiMR. Wnioski takie składał przez dwa lata, a dokładnie w 2016 i 2017 r. Jak wynika z danych pochodzących z prowadzonego przez ARiMR na podstawie przepisów Ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 poz. 1149 ze zm.) rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych, D.M. nie był hodowcą zwierząt gospodarskich - nie posiadał zwierząt, które mógłby karmić pożytkami zebranymi z ww. działki. Nie prowadził działalności, której jednym z celów byłaby sprzedaż płodów, czyli działanie nakierowane na osiągnięcie zysku z posiadanej nieruchomości. Jak wynika z zeznań strony, środki, które pozyskał z ARiMR w ramach składanych wniosków o przyznanie płatności przeznaczył na operację syna i jego rehabilitację oraz budowę domu. D.M. zamieszkiwał w dużym oddaleniu od działki zgłoszonej do płatności, tj. w miejscowości P., w odległości około 430 km od ww. nieruchomości.
W 2016 r. i 2017 r. działania D.M. ograniczyły się do złożenia wniosku i pobrania dopłat, których łącza wysokość wynosiła 85 518,29 zł (OB, ONW, EKO za 2016 r.) oraz 84 767,35 zł (OB, ONW, EKO za 2017 r.). Jedynym zaś kosztem, na jaki strona wskazuje była opłata czynszu dzierżawnego w wysokości około 30 tys. zł (w żaden sposób nie udokumentowana).
Podsumowując, z treści zeznań jednoznacznie wynika, że w 2016 r. oraz 2017 r. D.M. nie prowadził działalności rolniczej, nie był rolnikiem, nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie był faktycznym użytkownikiem zadeklarowanej do płatności działki rolnej, a jedynie formalnie ją zgłaszał do płatności. Nie spełniał zatem warunków określonych w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stąd brak było podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy do zgłoszonej we wniosku powierzchni gruntów rolnych, czyli 41,00 ha. Zatem organ powinien odmówić jej przyznania. Wobec tego nienależnie pobraną płatnością w ramach wsparcia bezpośredniego za lata 2016 i 2017 stanowi kwota odpowiadająca wielkości pomocy przyznanej i wypłaconej za powierzchnię, w stosunku której została stwierdzona nieprawidłowość.
Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ wyjaśnił, mając na uwadze art. 49 ust. 1 Ustawy, że kierownik biura powiatowego agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich, gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. W odniesieniu do płatności bezpośrednich, dla przeliczenia kwoty płatności na złote należy stosować kurs euro ustalony zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1306/2013 zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalania, której odstępuje Kierownik biura powiatowego, wyliczana jest oddzielnie dla poszczególnych schematów pomocowych.
W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów. Organ zauważył, że każda kwota z nienależnie pobranej płatności na 2016 r. i 2017 r. przekroczyła kwotę stanowiąca równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu ustalonego zgodnie z ww. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1306/2013, tym samym w przypadku tych płatności nie zachodziła podstawa do odstąpienia od ich ustalenia zgodnie z art. 49 ust. 1 Ustawy.
Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, a dotyczącego przedawnienia prawa do orzekania w sprawie zwrotu pobranych nienależnie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2016-2017 organ wskazał, iż w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności. Wyjaśniając tę kwestię, organ przytoczył treść art. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oraz art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Organ wyjaśnił, iż w przypadku nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2016 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 13-06-2016 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 17-11-2016 r., w dniu 23-11-2016 r. (czyli w dacie wypłaty zaliczek na poczet płatności bezpośrednich), w dniu 10-05-2017 r., 26-05-2017 r. (data wypłaty pozostałej części płatności przyznanych decyzją nr 0085-2017-008810). Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 26-05-2017 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji nr 0085-2017-008810 upływał w dniu 26-05-2021 r. w analizowanym przypadku jednak nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, zaś po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
W niniejszej sprawie pierwsze przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło w dniu 13-11-2020 r., tj. w momencie doręczenia stronie decyzji z dnia 27-10-2020 r., nr 0085-2020-007123 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, na mocy której organ odmówił stronie przyznania płatności, ze względu na brak posiadania (użytkowania) gruntów zadeklarowanych wniosku na 2016 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wskazał, iż: "(...) płatności nie przysługują więc wyłącznie z tytułu posiadania gruntów rolnych, ale z tytułu posiadania związanego z prowadzeniem działalności rolniczej. Tym samym, aby zostać beneficjentem wsparcia nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu Cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Płatność przysługuje, więc tylko osobie, która prowadzi działalność rolniczą. Innymi słowy płatność nie przysługuje, gdy takiej działalności nie prowadzi, co ma miejsce w sprawie (...)". Zauważyć także należy, iż w uzasadnieniu decyzji nr 0085-2020-007123 znajduje się informacją, że kwestia odzyskania dopłat przyznanych decyzją nr 0085-2017-008810 w łącznej kwocie 45 839,29 zł jako nienależnie pobranych płatności będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.
Następnie do kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia doszło w związku z wydaniem i doręczeniem w dniu 19-03-2021 r. decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z nr 96/2021 z dnia 16-03-2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 27-10-2020 r., nr 0085-2020-007123 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie. Dyrektor zgodził się z ustaleniami organu I instancji, iż strona nie była faktycznym posiadaczem zadeklarowanej do dopłat działki rolnej a o pow. 41,00 ha i jedynie formalnie zgłaszała ją do dopłat, czyli nie spełnia warunków określonych w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organ wskazał, że przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, w którym zawiadamia się daną osobę o nieprawidłowościach. Na gruncie analizowanej sprawy, za taki akt bez wątpliwości należy uznać decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 27-10-2020 r. oraz decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 16-03-2021 r., albowiem przedmiotowymi rozstrzygnięciami D.M. został jednoznacznie poinformowany o stwierdzonych nieprawidłowościach polegających na zadeklarowaniu do płatności gruntów, których nie użytkował rolniczo i nie posiadał.
Biorąc pod uwagę, że po każdym przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo to w dacie wydania decyzji nr 0085-2020-018536 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. w dniu 10-12-2021 r., doręczonej 29-12-2021 r. termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności 2016 r. nie upłynął.
W przypadku nienależnie pobranych płatności za 2017 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 31-05-2017 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 14-11-2017 r. (zaliczka na poczet płatności bezpośrednich) i 06-02-2018 r. (pozostała część płatności przyznanych decyzją nr 0085-2018-001623). Wobec tego, że początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody czyli 06-02-2018 r.) to 4-letni termin przedawnienia upływał w dniu 06-02-2022 r.
Zatem w dniu wydania decyzji Nr 0085-2020-018536 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, czyli 10-12-2021 r. nie nastąpiło przedawnienie roszczeń z tytułu nienależnie pobranej płatności za 2017 r. Samo zaś doręczenie decyzji przerwało bieg przedawnienia. Jednocześnie na skutek doręczenia decyzji nr 0085-2020-007127 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydanej w postępowaniu wznowieniowym oraz decyzji nr 99/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR o utrzymaniu mocy zaskarżonej decyzji nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia odpowiednio w dniu 13-11-2020 r. oraz w dniu 19-03-2021 r., czyli w dacie doręczenia rozstrzygnięć.
Reasumując, brak podstaw jest do uznania, iż w niniejszej sprawie wygasło prawo organu I instancji do ustalenia w decyzji kwoty nienależnie pobranej płatności przyznanej na 2016 r. i 2017 r. w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w zakresie braku posiadania przez D.M. działki A.
Odrębną kwestię stanowią przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (DE) Nr 809/2014. Przepis ten stanowi: "3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.". W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, iż przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie, tj. 1) płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Co więcej, w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że celem określonego w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ.
Zdaniem organu, wnioskowana płatność za 2016 r. przekazana na rachunek bankowy D.M. nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność przyznana ostateczną decyzją nr 0085-2017-008810 z dnia 24-04-2017 r. była rezultatem wniesionego w dniu 13-06-2016 r. wniosku o wypłatę i zawartych w nim oświadczeń, któremu organ dał wiarę. Wypłacone płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznając ww. płatność nie miał wiadomości stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sprawie płatności za 2016 r., zakończonego decyzją z dnia 24-06-2017 r. w szczególności organ nie wiedział, że użytkownikiem działki a położonej na działce ewidencyjnej [...] objętej deklaracją zawartą we wniosku o płatności za 2016 r. nie była strona. Skoro płatność nie została dokonana na skutek błędu właściwego organu, to brak jest przesłanek do zastosowania w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014.
W przypadku płatności za 2017 r., gdyby nawet przyjąć z ostrożności procesowej, iż w dniu wydania decyzji 16-01-2018 r. organ był w posiadaniu pisma E.B. informującego o zwarciu przez D.M. fikcyjnej umowy dzierżawy części gospodarstwa rolnego będącego własnością Z.B. (czego organ II instancji nie przesądza), to należy stwierdzić, że nie została spełniona druga przesłanka o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, a mianowicie, że błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Przesłanka ta nie została również spełniona w przypadku płatności za 2016 r. Błąd rozumiany jako zgłoszenie we wniosku do płatności działek rolnych nie będących w posiadaniu jak i użytkowaniu rolniczym strony, w opinii organu II instancji, mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę. Pojęcie zwykłych okoliczności należy powiązać z charakterem prowadzonej przez rolnika działalności zawodowej. Nie można bowiem porównać osoby wykonującej działalność zawodowo i na własny rachunek, z osobą dorywczo zajmującą się rolnictwem. W odniesieniu do aktów staranności wymaganych od producenta rolnego można posiłkować się, m.in. art. 355 § 2 k.p.c. W dziale IX wniosku o przyznanie płatności strona oświadczyła, iż zna zasady przyznawania tych płatności i jest świadoma skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Ponadto, zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacenie wnioskowanych płatności do gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki strony zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości, co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, a ich znajomość strona poświadczyła własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w Ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W związku z tym, organ stwierdził, iż producent był świadomy, że występując z wnioskiem płatności jest zobowiązany do przestrzegania obowiązków określonych w przepisach regulujących zasady ich przyznawania. Zatem nie można uznać, że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, w sytuacji w której strona we wniosku na 2017 r. zadeklarowała do płatności obszar, który nie znajdował się w jej posiadaniu (użytkowaniu).
Należy podkreślić, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. art. 7 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.
Organ, odwołując się do treści art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR, art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej, art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 56d Ordynacji podatkowej, stwierdził, że stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, poczynając od dnia 14-02-2022 r. wynosi 8,5% kwoty zaległości w stosunku rocznym (Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 14 lutego 2022 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych M. P., poz. 220), i może ulec zmianie.
Zdaniem organu, odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia przez stronę kwoty 90 927,64 zł w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Mając na uwadze treści odwołania, w którym strona wskazuje, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania, organ powtórzył, iż art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata.
Organ wskazał, że na gruncie rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, w której decyzja organu I instancji ustalająca nienależnie pobrane płatności w ramach wsparcia bezpośredniego w wysokości 90 927,64 zł została wydana w związku z decyzjami organu odwoławczego nr 96/2021 i nr 99/2021 z dnia 16-03-2021 r. orzekającymi o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania płatności odpowiednio na 2016 r. i 2017 r. oraz nałożeniu sankcji wieloletnich. Zatem kwestia przyznania płatności na rok 2016 i 2017 została rozstrzygnięta ostatecznymi decyzjami Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, natomiast w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada trwałości decyzji wyrażona w art. 16 k.p.a.
Wyrokiem z 20-10-2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 519/21, uchylił decyzję nr 99/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z 27-10-2020 r., nr 0085-2020-007127, niemniej jednak orzeczenie to jest nieprawomocne. Zostało zaskarżone przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W ocenie organu, brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji, tj. decyzji o nr 0085-2017-008810 czy decyzji nr 0085-2018-001623 nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności za rok 2016 i 2017, albowiem warunkiem koniecznym wydania w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność. W uzasadnieniu zaś niniejszej decyzji jednoznacznie wykazano, iż płatności przyznane za ww. lata mają charakter nienależny, gdyż strona wnioskując o pomoc nie spełniła warunku do jej przyznana, tzn. nie była posiadaczem (użytkownikiem) gruntu zadeklarowanego we wniosku. Zatem w rozpoznawanym stanie faktycznym brak jest podstaw do uznania, iż zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności za lata 2016-2017 ze względu na jego bezprzedmiotowość. W opinii organu odwoławczego brak było podstaw do wydania rozstrzygnięcia w trybie w art. 138 § 2 k.p.a.
Z tego względu, że w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń, jak i przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 i art. 49 Ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokość 90 927,64 zł, to płatność ta jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem formalnym, organ II instancji zwrócił uwagę, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wszystkich wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy dostrzegł braki uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Z uwagi jednak na to, że uchybienia te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy organ II instancji, nie ma podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji, ponieważ wadliwość uzasadnienia decyzji i instancji może poprawić organ II instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżył powyższą decyzję organu w części, w jakiej zaskarżoną decyzją nakazano zwrot płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, które zostały przyznane ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opocznie z dnia 16 stycznia 2018 r. numer 0085-2018-001623.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności naruszenie przepisów art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.; dalej jako: "ustawa o ARiMR") w związku z art. 16 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 14 października 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako: "k.p.a") w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR poprzez wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2017, podczas gdy w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 16 stycznia 2018 r., nr 0085-2018-001623.
W oparciu o powyższy zarzut strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zaskarżonej części, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a następnie umorzenie postępowania administracyjnego w zaskarżonej części. Strona wniosła także o zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: jako "p.p.s.a.") – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 8 kwietnia 2022 r. nr 125/2022, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opocznie z 10 grudnia 2021 r. o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2016-2017 w części objętej skargą, tj. w zakresie w jakim decyzja ta ustala kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2017 w łącznej kwocie 45 088,35 zł.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idącego zarzutu, dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 8 kwietnia 2022 r. nr 125/2022 w zaskarżonej części, opartego na art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jej wydanie w sprawie, która uprzednio została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Cytowany przepis spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, wymaga ustalenia tożsamości ostatecznej sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Tożsamość podmiotowa ma miejsce, gdy w sprawie występują te same strony (sprawa dotyczy tych samych podmiotów). Zastrzec trzeba jednak, iż tożsamość podmiotowa jest zachowana również w przypadkach, gdy w miejsce strony wstąpi jej następca prawny (w odniesieniu do praw zbywalnych i dziedzicznych) oraz gdy miejsce organu zajmie na skutek np. reorganizacji, nowy organ o innej nazwie, lecz wyposażony w tę samą właściwość rzeczową co organ, który wydał pierwotną decyzję. Tożsamość przedmiotowa dotyczy z kolei przedmiotu prowadzonego postępowania, na który składają się interesy prawne lub obowiązki, o których organ orzeka w określonym procesie, które następnie stają się prawem nabytym lub też obowiązkiem określonego podmiotu. Tożsamość przedmiotowa odnoszona jest do podstawy prawnej i faktycznej podjętego rozstrzygnięcia oraz do treści żądania strony. Z tym, że stan faktyczny sprawy musi być brany pod uwagę w ocenie, tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych. Zmiana stanu prawnego nie wpływa przy tym na zmianę przedmiotu, jeżeli regulacja prawna została w pełni przejęta przez nowy akt (por. M. Wierzbowski, R. Hauser, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 156 k.p.a., Wyd. 6, Warszawa 2020, Legalis). W doktrynie zwraca się także uwagę na szczególny przypadek tożsamości sprawy, który zachodzi w sytuacji dysponowania tym samym dobrem. Wtedy pokrywają się elementy przedmiotowe, natomiast nie jest zachowana tożsamość elementów podmiotowych (por. ponownie. por. M. Wierzbowski, R. Hauser, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 156 k.p.a., Wyd. 6, Warszawa 2020, Legalis).
Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać należy, że w niniejszym przypadku nie zachodzi tożsamość przedmiotowa pomiędzy sprawą o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2017 (decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z 16 stycznia 2018 r. nr 0085-2018-001623 w sprawie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 w łącznej kwocie 45 088,35 zł) a ustaleniem zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za rok 2017. Można bowiem żądać zwrotu świadczenia, które zostało wypłacone na podstawie decyzji administracyjnej. Płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta i to wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot. A zatem brak jest podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że zachodzi tożsamość pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej dotyczącej przyznania płatności rolnych oraz dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnych. Nie zachodzi więc przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Brak jest również z powyższych względów podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na zarzut strony, co do niezastosowania się przez organ do treści ostatecznej decyzji administracyjnej, który powiązany został w skardze z rażącym naruszeniem zasady praworządności, o której mowa w art. 6 k.p.a.
Jako prawidłowe należy zatem ocenić również postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi nr 23/22 z dnia 8 kwietnia 2022 r. o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranych przez skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do czasu zakończenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie zainicjowanej wniesieniem skarg kasacyjnych od wyroku WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 516/21. Skoro postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranych płatności rolnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie przyznania płatności rolnych, a wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w przedmiocie przyznania płatności, to dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy powołane wyżej orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie będzie stanowiło zagadnienia wstępnego.
Za chybiony należy uznać także zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Jak już wskazano powyżej, postępowania w przedmiocie przyznania płatności oraz ustalenia nienależnie pobranych kwot mają odrębny charakter. Podkreślić należy, że organ w niniejszym przypadku pismem z dnia 7 października 2021 r. wszczął odrębne postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Natomiast sprawa, na którą powołuje się strona skarżąca, dotyczy przyznania płatności i została ostatecznie przez organy Agencji zakończona. Należy bowiem zaznaczyć, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z 16 stycznia 2018 r. nr 0085-2018-001623 w sprawie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 w łącznej kwocie 45 088,35 zł, została - po wznowieniu postępowania - uchylona decyzją Kierownika Biura Powiatowego w Opocznie z 27 października 2020 r. nr 0085-2020-007127. Decyzją z dnia 27 października 2020 r. odmówiono jednocześnie D.M. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej oraz płatności dla młodych rolników i nałożono sankcję w okresie 3 lat kalendarzowych w wysokości odpowiednio: 18 923,55 zł, 5310,60 zł oraz 8807,62 zł, a także płatności za zazielenienie. Dyrektor ŁOR ARiMR decyzją z 16 marca 2021 r. nr 99/2021 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 0085-2020-007127 z dnia 27 października 2020 r. Strona złożyła skargę na powyższą decyzję, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 20 października 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 519/2021 uchylił decyzję nr 99/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie nr 0085-2020-007127. Wyrok ten jest jednak nieprawomocny, gdyż strona złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skoro wyrok WSA jest nieprawomocny, to nie wywiera on jeszcze skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Dyrektora ŁOR ARiMR z 16 marca 2021 r. nr 99/2021 oraz poprzedzającej ją decyzji nr 0085-2020-007127 z dnia 27 października 2020 r. Natomiast dotyczy on decyzji, która ciągle ma cechy decyzji ostatecznej (p. Komentarz do art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Tarno Jan Paweł, LexisNexis wyd. V).
W myśl z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Sąd w pełni podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności. Pogląd ten jest jednolicie przyjmowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 - wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 10 października 2019 r. WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt I SA/OI 551/19 wskazał, że jako przesłanka działania organów ARiMR w tym trybie jawi się tylko fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych) otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał w nadmiernej wysokości (por. także np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 168/16).
Wskazać należy także, że decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia tego artykułu, w którym jest mowa o "ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.
Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, które skutkują na podstawie art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt a, b i c, art. 9 i art. 50 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że aby dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia organy musiały (i dokonały tego) przeprowadzić analizę całego zgromadzonego materiału dowodowego nie tylko w odniesieniu do skarżącego, ale również mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w innych sprawach związanych z p. Z.B. oraz spółkami z o.o. H. i W. w Ż. Przy czym kwestia zgłoszenia przez D.M. do dopłat gruntów rolnych, których nie był posiadaczem i na których nie prowadził działalności rolniczej w roku 2016 i 2017 była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawach III SA/Łd 516/21, III SA/Łd 517/21, III SA/Łd 518/21 i III SA/Łd 520/21. Skargi D.M. zostały oddalone, a wyroki są nieprawomocne. Sąd podziela wyrażony w uzasadnieniach tych wyroków pogląd oraz stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że skarżący w 2017 roku nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej. Był jedynie formalnym posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności, na których działalność rolniczą prowadził miejscowy rolnik. Skarżący zamieszkiwał w znacznym oddaleniu od zgłoszonych do płatności gruntów. Oczywiście, prowadzenie działalności rolniczej nie musi przy tym oznaczać osobistego wykonywania na gruntach pracy fizycznej. Może bowiem polegać ono jedynie na zarządzaniu gruntami rolnymi poprzez nadzór i kierowanie czynnościami natury funkcjonalnej, niezbędnymi dla racjonalnej gospodarki gruntami. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych dowodów potwierdzających, że zlecał prowadzenie tych prac w swoim imieniu innym osobom. W aktach sprawy brak także dowodów wskazujących, że rzekomo prowadzona przez stronę działalność rolnicza przynosiła skarżącemu jakiekolwiek dochody. Skarżący był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, a nie uzyskiwał żadnego dochodu z gospodarstwa bowiem plony (gryka) z niego pozyskiwane stanowiło wynagrodzenie dla osób faktycznie wykonujących prace na działkach zadeklarowanych do płatności. W związku z powyższym Sąd podziela ustalenia organów, co do tego, że skarżący w 2016 i 2017 roku nie był rolnikiem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a jedynie wystąpił o dopłaty w celu uzyskania premii z tytułu pracy na rzecz Z.B. - właściciela wydzierżawionych gruntów. Okoliczność tę w swoich zeznaniach złożonych w postępowaniu karnym potwierdził sam skarżący oświadczając, że jest pracownikiem firmy W., której właścicielem jest Z.B. i to on zaproponował mu dzierżawę działki, bo jak twierdził "(..) on już swoje zrobił (...)", zaś dochód z tej dzierżawy miał być dla strony rodzajem premii za dobrą współpracę. D.M. zeznał, iż prace polowe zlecał małżonkom K., zajmującym się uprawą i zasiewem. Za wykonane prace płacił zbiorami, które K. zabierali w całości z pola. Za zapewnienie sprzętu rolniczego odpowiadali K. Strona zeznała także, że nie wie, gdzie K. kupowali nasiona gryki i gdzie sprzedawali plony. Jedyny dochód skarżącego z dzierżawionej nieruchomości to dopłaty, łącznie ponad 80 000 zł rocznie. Skarżący wyjaśnił także, że z kwot dotacji opłacał czynsz dzierżawny. Ponadto D.M. zeznał, że resztę przyznanych płatności przeznaczył na operację syna i jego rehabilitację.
Z powyższych okoliczności organy wyprowadziły prawidłowe wnioski, że strona w 2017 r. nie podejmowała żadnych działań organizacyjnych lub kierowniczych oraz nie była osobiście zaangażowana w pracę fizyczną w gospodarstwie. Nie decydowała o wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych oraz rodzaju, jak i o zbiorze upraw. D.M. nie posiadał w 2016 r. i 2017 r. zaplecza technicznego (parku maszynowego), czy magazynowego, które umożliwiałoby mu użytkowanie dzierżawionej działki. W toku postępowania D.M. nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że uczestniczył w prowadzeniu działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach.
Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą skargę nie ma żadnych wątpliwości, że skarżący zgłosił do dopłat grunty rolne, których faktycznie w 2017 roku nie posiadał i nie użytkował. To zaś obligowało organ do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Według art. 29 ust. 2 ustawy o ARIMR, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Należy wskazać, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika – np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, czy też zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW. A więc są to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości.
Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem było zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o ARIMR, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ponownie należy podkreślić, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARIMR, w którym następuje określenie nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Przy czym ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARIMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Zatem w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARIMR organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Zaznaczenie odrębności postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności ma istotne znaczenie, bowiem w jego ramach organ ma za zadanie ustalenie, że doszło do dokonania nienależnej płatności oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania jej zwrotu (por. wyrok NSA z 23 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1201/13; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, poczynione w niniejszej sprawie ustalenia dawały organom Agencji wystarczającą podstawę do przyjęcia, że środki otrzymane przez skarżącego w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2017 zostały nienależnie wypłacone, zatem musiały podlegać zwrotowi w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARIMR.
Wbrew również zarzutom skargi, w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnych organy Agencji były uprawnione do korzystania z dowodów zgromadzonych w odrębnych postępowaniach, w tym w postępowaniu w przedmiocie przyznania stronie płatności oraz prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Piotrkowie Trybunalskim postępowania o sygn. [...], prowadzonego w sprawie stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a więc także dokumenty sporządzone w innym postępowaniu administracyjnym (art. 76 § 1 k.p.a.), niezależnie od tego jak zakończyło się to postępowanie. W konsekwencji organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości i może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie utrwalonych także przez inny organ procesowy w innym postępowaniu. W kontrolowanym postępowaniu organ dokonał przy tym samodzielnej oceny dowodów, w tym dowodów zgromadzonych w odrębnych postępowaniach i wynik tych odrębnych postępowań nie ma jakiegokolwiek wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności. Nie może zatem w ocenie sądu budzić zastrzeżeń, zaliczenie przez organ w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy, dowodów zgromadzonych w odrębnym postępowaniu.
Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż argumentacja organu w odniesieniu do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2017, jak również zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy, jest tożsamy z dowodami i stanowiskiem organu wyrażonym w odniesieniu do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2016. Jednak rozstrzygnięcie organu w zakresie kwoty nienależnie pobranych płatności odnoszące się do roku 2016 nie zostało objęte skargą, pomimo tego, że organy Agencji zawarły rozstrzygnięcie odnoszące się do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2016 i 2017 w jednej decyzji.
Zdaniem sądu, za prawidłowe należy również uznać stanowisko organu, iż w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu pobranych nienależnie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2017.
Zgodnie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) Nr 2988/95: "Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1". Natomiast ust. 3 stanowi: "Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2".
Zgodnie ze wskazanym przepisem art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) Nr 2988/95: "Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania łub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem".
Z akt sprawy wynika, iż w analizowanym stanie faktycznym mamy do czynienia z nieprawidłowością polegającą na zgłoszeniu do dopłat powierzchni gruntów, których strona faktycznie nie posiadała (użytkowała).
Jak słusznie wskazał organ, w orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, że art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie ze swoim art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie teso działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia(...) art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fiir Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11.06.2015r. sygn. akt: C- 52/14 (ZOTSiS 2015/6/1-381).
W przypadku nienależnie pobranych przez skarżącego płatności za 2017 r., naruszenie prawa nastąpiło w dniu 31 maja 2017 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 14 listopada 2017 r. (zaliczka na poczet płatności bezpośrednich) i 6 lutego 2018 r. (pozostała część płatności przyznanych decyzją nr 0085-2018-001623). Wobec tego, że początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, której miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 06.02.2018 r.), to należy stwierdzić za organem, iż 4-letni termin przedawnienia upływał w dniu 6 lutego 2022 r. Zatem w dniu wydania decyzji Nr 0085-2020-018536 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, czyli 10 grudnia 2021 r. nie nastąpiło przedawnienie roszczeń z tytułu nienależnie pobranej płatności za 2017 r. Doręczenie tej decyzji niewątpliwie przerwało bieg terminu przedawnienia. Brak jest wobec tego podstaw do uznania, iż wygasło prawo organu I instancji do ustalenia w decyzji kwoty nienależnie pobranej płatności przyznanej na 2017 r., w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w zakresie braku posiadania przez D.M. działki rolnej.
W rozpatrywanej sprawie nie zaszły również przesłanki do odstąpienia przez organ od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jak również przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Zgodnie z art. 49 ust. 1 Ustawy, "Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013".
Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich, gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. W odniesieniu do płatności bezpośrednich, dla przeliczenia kwoty płatności na złote należy stosować kurs euro ustalony zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1306/2013 zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalania której odstępuje Kierownik biura powiatowego, wyliczana jest oddzielnie dla poszczególnych schematów pomocowych.
W niniejszej sprawie, jak wykazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie zaszły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów. Trzeba bowiem zauważyć, iż w przypadku płatności na 2017 r. kurs euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana, tj. na dzień 29.09.2017 rok wynosił 4,3042 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosiła 430,42 zł. Ponieważ poszczególne kwoty z nienależnie pobranej płatności na 2017 r. przekroczyły kwotę stanowiąca równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1306/2013, organ prawidłowo uznał, że w przypadku tych płatności nie zachodziła podstawa do odstąpienia od ich ustalenia w myśl z art. 49 ust. 1 Ustawy.
Z kolei przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone zostały w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Przepis ten stanowi: "3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności".
Z treści cytowanego przepisu wynika, iż przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie, tj. 1) płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II GSK 594/10 i wyrok NSA z 24 kwietnia 2013 roku, sygn. akt II GSK 315/13). Ponadto, w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. (por. wyroki NSA z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20).
Jak słusznie zauważyły organy, w rozpatrywanej sprawie płatność za 2017 r. przekazana na rachunek bankowy D.M. w łącznej kwocie 45 088,35 zł, przyznana została decyzją Kierownika Biura Powiatowego w Opocznie z 16 stycznia 2018 r. nr 0085-2018-001623 na skutek wniesionego w dniu 31 maja 2017 r. wniosku skarżącego o wypłatę oraz zawartych w nim oświadczeń, którym organ dał wiarę. Gdyby nawet przyjąć, iż w dniu wydania decyzji z 16 stycznia 2018 r. organ był w posiadaniu pisma E.B. informującego o zwarciu przez D.M. fikcyjnej umowy dzierżawy części gospodarstwa rolnego będącego własnością Z.B. (jak stwierdził WSA w Łodzi w uzasadnieniu nieprawomocnego wyroku z dnia 20.10.2021 r. sygn. III SA/Łd 519/21), to należy zauważyć, że nie została spełniona druga przesłanka, o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, a mianowicie, że nie jest to błąd tego rodzaju, iż nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Błąd rozumiany jako zgłoszenie we wniosku do płatności działek rolnych nie będących w posiadaniu, jak i użytkowaniu rolniczym strony wnioskującej, niewątpliwie mógł zostać w zwykłych okolicznościach przez tę stronę wykryty. D.M. sam zresztą oświadczył w toku przesłuchania w postępowaniu karnym, iż nie był rolnikiem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a jedynie wystąpił o dopłaty w celu uzyskania premii z tytułu pracy na rzecz Z.B. Skarżący miał zatem świadomość, w jakiej roli występuje składając wniosek o płatności za 2017 rok. Występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych skarżący nałożył jednocześnie na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Podkreślić należy, że w dziale IX wniosku o przyznanie płatności skarżący oświadczył, iż zna zasady przyznawania tych płatności i jest świadomy skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Ponadto zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacenie wnioskowanych płatności do gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki strony wnioskującej o płatność zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, a ich znajomość strona poświadczyła własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w Ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W związku z tym należy stwierdzić, iż D.M. był świadomy, że występując z wnioskiem płatności jest zobowiązany do przestrzegania obowiązków określonych w przepisach regulujących zasady ich przyznawania. Zatem nie można uznać, że błąd nie mógł zostać przez niego wykryty w zwykłych okolicznościach, w sytuacji w której skarżący we wniosku na 2017 r. zadeklarował do płatności obszar, który nie znajdował się w jego posiadaniu (użytkowaniu), przy jednoczesnym braku zamiaru faktycznego prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanym obszarze.
Jednocześnie w orzecznictwie wskazuje się, iż możność wykrycia błędu organu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyroki NSA z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20).
Wobec powyższego sąd rozpoznający niniejszą skargę nie ma żadnych wątpliwości, że w 2017 roku doszło do pobrania przez skarżącego nienależnych płatności rolnych, co obligowało organ do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Odmawiając uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu, organy przeprowadziły należyte postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek skutkujących obowiązkiem zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.
is