I GSK 201/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-15
NSArolnictwoWysokansa
grupy producentów rolnychśrodki unijneEFRROWProgram Rozwoju Obszarów WiejskichARiMRsztuczne warunkicel wsparciaprodukcja drobiukontrola formalnakontrola merytoryczna

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie odmowy przyznania środków unijnych na wspieranie grup producentów rolnych, uznając, że grupa została utworzona sztucznie w celu obejścia przepisów.

Spółka P. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Prezesa ARiMR o odmowie przyznania pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych. Sprawa dotyczyła oceny, czy grupa została utworzona zgodnie z celami wsparcia UE, w szczególności czy nie stworzono sztucznych warunków do uzyskania środków. Sąd I instancji oddalił skargę, a NSA utrzymał to rozstrzygnięcie, uznając, że grupa została stworzona w celu obejścia przepisów dotyczących minimalnej liczby członków i nie realizowała celów wsparcia.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną P. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który z kolei oddalił skargę spółki na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiającą przyznania środków finansowych z tytułu pomocy na wspieranie grup producentów rolnych. Sprawa dotyczyła oceny, czy grupa producentów rolnych została utworzona zgodnie z celami wsparcia przewidzianymi w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005, a w szczególności, czy nie stworzono sztucznych warunków do uzyskania pomocy. Organy administracji oraz Sąd I instancji uznały, że spółka nie spełniła wymogów, ponieważ grupa została utworzona poprzez podział potencjału produkcyjnego jednego członka na pozostałych, którzy nie prowadzili wcześniej działalności rolniczej w wymaganym zakresie. NSA potwierdził, że taka konstrukcja grupy stanowiła próbę obejścia przepisów i nie realizowała celów wsparcia, takich jak dostosowanie do wymogów rynkowych czy wspólne wprowadzanie produktów do obrotu. Sąd podkreślił, że kluczową zmianą stanu faktycznego, która uzasadniała odmowę przyznania pomocy, było stwierdzenie, że pierwotna decyzja o wpisie grupy do rejestru została wydana z naruszeniem prawa, a czterech z pięciu członków grupy nie było faktycznymi producentami indyków w momencie tworzenia grupy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, utworzenie grupy w taki sposób stanowi stworzenie sztucznych warunków, które uniemożliwiają realizację celów wsparcia określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że podział potencjału produkcyjnego jednego członka na pozostałych, którzy nie prowadzili wcześniej działalności rolniczej, a następnie prowadzenie przez nich marginalnej produkcji, świadczy o tym, że grupa została utworzona w celu obejścia przepisów i uzyskania korzyści finansowych, a nie w celu realizacji celów wsparcia, takich jak dostosowanie do wymogów rynkowych czy wspólne wprowadzanie produktów do obrotu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) art. 35 § ust. 1 lit. a

Cel wsparcia: dostosowanie do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów.

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich art. 4 § ust. 8

Definicja sztucznych warunków do otrzymania płatności.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw art. 2 § ust. 1

Kto może organizować się w grupy producentów rolnych.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw art. 3 § ust. 1 pkt 1

Grupa producentów rolnych prowadzi działalność jako przedsiębiorca, utworzona przez producentów jednego produktu.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw art. 8 § ust. 3 pkt 4 lit. a

Do wniosku o wydanie decyzji dla grupy dołącza się oświadczenia członków o prowadzeniu gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej w dniu składania wniosku.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt art. 5 § ust. 1 pkt 2

Wymóg zgłoszenia zamiaru podjęcia działalności nadzorowanej w zakresie chowu i hodowli drobiu.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 art. 35 § ust. 1 lit. b

Cel wsparcia: wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, centralizacja sprzedaży.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw art. 8 § ust. 3 pkt 4 lit. b

Oświadczenie o nieprzynależności do innej grupy.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw art. 8 § ust. 3 pkt 4 lit. c

Oświadczenie o nieprzynależności do organizacji producentów.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

k.p.a. art. 77 § ust. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny wiarygodności i mocy dowodów.

k.p.a. art. 107 § ust. 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Grupa producentów rolnych została utworzona w sposób sztuczny, poprzez podział potencjału produkcyjnego jednego członka na pozostałych, którzy nie prowadzili wcześniej działalności rolniczej. Działalność grupy nie realizuje celów wsparcia określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, takich jak dostosowanie do wymogów rynkowych czy wspólne wprowadzanie produktów do obrotu. Pierwotna decyzja o wpisie grupy do rejestru została wydana z naruszeniem prawa, co stanowi istotną zmianę stanu faktycznego uzasadniającą odmowę przyznania pomocy za kolejne okresy.

Odrzucone argumenty

Spółka argumentowała, że stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie w stosunku do okresów, za które pomoc została przyznana, i że organy nie wykazały nowych okoliczności świadczących o niemożliwości realizacji celów wsparcia. Spółka zarzucała naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy i nierozpatrzenie wszechstronnie materiału dowodowego. Spółka kwestionowała niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, twierdząc, że nie stworzyła sztucznych warunków i realizuje cele wsparcia.

Godne uwagi sformułowania

grupa stanowi sztuczną organizację gospodarczą działania strony noszą znamiona naruszenia prawa polegającego na stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści majątkowych nie można mówić o koncentracji podaży oraz efektywności gospodarowania podział potencjału produkcyjnego jednego z członków grupy na czterech pozostałych członków grupy na krótko przed zgłoszeniem wniosku o zarejestrowanie grupy producentów nieprowadzenie przez czterech członków grupy w momencie złożenia wniosku o rejestrację produkcji w zakresie, dla którego grupa została zarejestrowana tak działająca grupa w rzeczywistości nie przynosi dodatnich efektów dla poprawienia warunków produkcji i sprzedaży jej członków, a jest jedynie pozorną strukturą, utworzoną w celu uzyskania korzyści finansowej

Skład orzekający

Dariusz Dudra

przewodniczący-sprawozdawca

Beata Sobocha-Holc

członek

Jacek Boratyn

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących tworzenia grup producentów rolnych, warunków przyznawania pomocy finansowej z UE, oceny sztuczności warunków i realizacji celów wsparcia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów dotyczących wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w ramach PROW 2007-2013. Może mieć znaczenie dla podobnych spraw dotyczących tworzenia grup producentów rolnych i oceny ich działalności pod kątem zgodności z celami wsparcia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organy i sądy oceniają legalność tworzenia grup producentów rolnych i czy nie są one jedynie fasadą do uzyskania środków unijnych. Pokazuje mechanizmy kontroli i potencjalne pułapki dla beneficjentów.

Czy Twoja grupa producentów rolnych jest legalna? NSA wyjaśnia, jak nie wpaść w pułapkę sztucznych warunków przy ubieganiu się o unijne dotacje.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 201/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1881/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-07-24
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 1967
art. 5 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.
Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 35 ust. 1 lit. a
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. w G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1881/19 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w G. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 sierpnia 2019 r. nr 30/18/19 w przedmiocie pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Sp. z o.o. w G. W. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lipca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1881/19, oddalił skargę P. Sp. z o.o. w G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Decyzją z 15 lipca 2010 r. skarżąca została wpisana przez Marszałka Województwa Lubuskiego do rejestru grup producentów rolnych. W dniu 6 sierpnia 2015 r. złożyła w Lubuskim Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o płatność w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, za okres od dnia 15 lipca 2014 r. do dnia 14 lipca 2015 r., tj. za 5 rok działalności. Następnie, 20 sierpnia 2015 r. skarżąca złożyła korektę do wniosku o płatność w związku z aktualizacją formularza wniosku o płatność W-2/141.
Decyzją z 19 lutego 2016 r. Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił skarżącej przyznania środków finansowych z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych, w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 za okres od 15 lipca 2014 r. do 14 lipca 2015 r., tj. za 5 rok działalności.
Prezes ARiMR decyzją z 27 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wyrokiem z 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Prezesa ARiMR, który następnie – decyzją z 12 marca 2018 r. uchylił decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, decyzją z 13 lipca 2018 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanych środków finansowych.
Decyzją z 16 sierpnia 2019 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że ponownie przeprowadził postępowanie odwoławcze, uwzględniając wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w ww. wyroku z 14 września 2017 r.
Organ odwoławczy podał, że grupa została zarejestrowana przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 22 lipca 2008 r. W okresie od 15 lipca 2014 r. do 14 lipca 2015 r. grupę tworzyło 5 członków: C.C., M.C. (żona C.C.), H.B., S.K. i J.S. Prezesem zarządu był C.C., a prokurentem jest M.C. Organem uprawnionym do reprezentowania grupy jest członek zarządu samodzielnie. Grupa została wpisana do rejestru grup producentów rolnych ze względu na produkt: "drób żywy, mięso lub jadalne podroby drobiowe: świeże, chłodzone, mrożone: indyki". Miejscem prowadzenia działalności przez grupę są miejscowości G. i K., a siedziba grupy znajduje się w G. Jedynym wspólnikiem podmiotu gospodarczego funkcjonującego pod firmą P. sp. z o.o. od 22 lipca 2008 r. do 21 czerwca 2010 r. był C.C.
Organ ustalił, że C.C. dokonał podziału swojej bazy produkcyjnej na pozostałych członków grupy. Grupa nie spełnia zatem celów, dla których P. sp. z o.o. powinna być powołana. C.C., oddając w darowiźnie i wydzierżawiając innym członkom grupy kurniki pod prowadzenie działalności, zrezygnował z potencjału produkcyjnego na rzecz innych członków grupy. W takim przypadku nie można mówić o koncentracji podaży oraz efektywności gospodarowania. Jednym z celów określonych w art. 35 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L. z 2005 r. Nr 277, str. 1 z późn. zm.) jest dostosowanie do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów. W niniejszej sprawie cel ten nie został osiągnięty, gdyż nie można dostosować procesu produkcyjnego wśród członków, u których taki proces przed utworzeniem grupy nie istniał.
Po analizie złożonych przez spółkę dokumentów, w szczególności załącznika nr 2 do wniosku o płatność stanowiącego wykaz faktur VAT i rachunków, uporządkowanych w ujęciu chronologicznym, potwierdzających wartość i ilość dostarczonych grupie produktów lub grupy produktów przez poszczególnych jej członków w okresie od 15 lipca 2014 r. do 14 lipca 2015 r., Prezes ARiMR stwierdził, że to C.C. posiada dominujący potencjał produkcyjny w ilości sprzedawanych produktów wytworzonych w gospodarstwach członków grupy. Produkty pochodzące od C.C. stanowią 88% całości dostarczonych do grupy produktów, a pozostali członkowie grupy prowadzą działalność jedynie symboliczną – w porównaniu do produkcji C.C. Produkcja i sprzedaż do grupy produktu przez pozostałych członków ma charakter incydentalny i jest prowadzona w formie tylko jednego wsadu do dzierżawionych kurników. Powyższe działania nie wskazują na koncentrację procesu produkcyjnego, natomiast wskazują na rozdrobienie produkcji na poszczególnych członków w celu umożliwienia im dokonania pojedynczego wsadu do kurnika, a następnie wykazania się produkcją i sprzedażą do grupy.
Prezes ARiMR zauważył, że na podstawie dokumentów (faktur) dostarczonych przez grupę, koszty związane z funkcjonowaniem i zaopatrzeniem ferm członków grupy, ponoszone są przez grupę, a następnie refakturowane przez P. sp. z o.o. na poszczególnych jej członków. Tak więc grupa pośredniczyła w ponoszeniu przez poszczególnych członków, kosztów dotyczących zakupu piskląt indyczych, usług weterynaryjnych, zakupu pasz, energii elektrycznej jak również wystawiała faktury wewnętrzne VAT podatku należnego za przekazanie członkom grupy, zakupionych przez grupę środków produkcji. Natomiast koszty, które zostały opłacone przez C.C., dotyczyły usług dezynsekcji i deratyzacji. Refakturowanie ww. kosztów związanych z funkcjonowaniem poszczególnych ferm świadczą, iż C.C. zarządza wydzierżawionymi obiektami. Powyższe wskazuje na zależność ekonomiczną pomiędzy wszystkimi członkami grupy. Zatem nie można mówić w tym przypadku o w pełni samodzielnym funkcjonowaniu podmiotów tworzących grupę, gdyż są one od siebie współzależne. Z jednej strony grupa podkreśla, że to ona, jako grupa producentów rolnych, centralizuje sprzedaż i dostawy do odbiorców hurtowych, a z drugiej podkreśla, że każdy z członków monitoruje sytuację rynkową, kontaktuje się z podmiotem skupującym żywiec w celu uzyskania informacji o oferowanych warunkach handlowych, a następnie wymieniają się tymi informacjami między sobą (wyjaśnienia strony z 11 maja 2018 r.).
Zdaniem organu II instancji podział gospodarstwa nie był konieczny dla dalszego prowadzenia produkcji, ale był celem samym w sobie, który miał doprowadzić do powstania podmiotów, które mogłyby utworzyć grupę, a tym samym spełnić wymóg określony w rozporządzeniu sprawie wykazu produktów, w zakresie minimalnej liczby członków. Działania strony noszą znamiona naruszenia prawa polegającego na stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści majątkowych, gdyż strona, poprzez udostępnienie potencjału produkcyjnego jednego z członków grupy na rzecz pozostałych członków Grupy, dążyła do ominięcia przepisów prawa zakresie minimalnej liczby producentów tworzących grupę. Dlatego też Prezes ARiMR uznał, że aspekt finansowy był decydującym czynnikiem dążenia wspólników do założenia nowej grupy, zaś jej funkcjonowanie zdeterminowane jest jedynie możliwością uzyskania wsparcia dla grup producentów rolnych w ramach środków finansowych przewidzianych w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, a nie potrzebą dostosowania procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych, wspólnego wprowadzania towarów do obrotu oraz centralizacji sprzedaży, gdyż jak zostało wcześniej wykazane, w przedmiotowym przypadku nie można mówić o dostosowaniu procesu produkcyjnego, bo taki proces u większości członków grupy nie miał miejsca.
W ocenie Prezesa ARiMR, grupa wypełniła zarówno obiektywny warunek do uznania, że stworzyła sztuczne warunki, tj. poprzez utworzenie grupy niezgodnie z celem wskazanym w art. 35 ust. 1 rozporządzenia 1698/2005 oraz subiektywny warunek poprzez wykazanie, że cały ciąg zdarzeń poprzedzających utworzenie grupy, był zaplanowanym działaniem, które miało za cel ominięcie warunku z art. 35 ust. 1 pkt a oraz pkt b rozporządzenia 1698/2005, a w dalszej kolejności powodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na powyższą decyzję.
W pierwszej kolejności Sąd zwrócił uwagę, że niniejsza sprawa rozpoznawana jest po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy w wyniku uchylenia przez WSA w Warszawie wyrokiem z 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/16, decyzji Prezesa ARiMR z 27 czerwca 2016 r. W tej sytuacji zastosowanie znajduje treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W uzasadnieniu ww. wyroku sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie należy do kompetencji organów ocenianie, jako przesłanek mających wpływ na stworzenie sztucznych warunków, czy zostały spełnione przez skarżącą warunki uznania za grupę producentów rolnych określone w ustawie o grupach producentów rolnych. Analiza organu w przedmiotowej sprawie powinna ograniczać się do stwierdzenia, czy zachodzą obiektywne okoliczności pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty któryś z celów określonych w art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005. Sąd polecił, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wziął pod uwagę przestawioną w uzasadnieniu wyroku wykładnię art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.), opierającą się na interpretacji tego przepisu dokonanej przez TSUE w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa.
Sąd I instancji zauważył, że po wydaniu wyroku WSA z 14 września 2017 r. doszło do zmiany okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze decyzją z 29 kwietnia 2019 r. stwierdził, że decyzja Marszałka Województwa Lubuskiego z 15 lipca 2010 r., na mocy której skarżąca została wpisana do rejestru grup producentów rolnych, została wydana z naruszeniem prawa. Decyzją z 31 lipca 2019 r. Prezes ARIMR utrzymał w mocy decyzję z 29 kwietnia 2019 r. Wyrokiem z 21 lipca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1801/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na tę decyzję.
Zadaniem organów administracji przy ponownym rozpoznaniu sprawy było zatem zbadanie, czy przyznanie pomocy będzie zgodne z przepisami rozporządzenia nr 1698/2005 i rozporządzenia nr 65/2011.
Przytoczywszy mające zastosowanie w sprawie przepisy oraz motywy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni omówionych wyżej przepisów prawa, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA z 14 września 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2387/16 i przy uwzględnieniu zmiany w stanie faktycznym, polegającej na zaistnieniu w obrocie prawnym ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że decyzja, którą skarżąca została wpisana do rejestru grup producentów rolnych, została wydana z naruszeniem prawa.
Zdaniem WSA, organy wykazały w sposób wyczerpujący, że doszło do stworzenia przez grupę czy też jej członków sztucznych warunków do otrzymania płatności w rozumieniu powołanego art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, w sposób zgodny z wykładnią prawa dokonaną w wyroku TSUE w sprawie C-434/12. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono przekonująco dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków do uzyskania pomocy, grupa nie realizuje celów wsparcia określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005. Ustalone przez organy następujące okoliczności faktyczne świadczą o tym, że istocie grupa stanowi sztuczną organizację gospodarczą:
- podział potencjału produkcyjnego jednego z członków grupy (C.C.) na czterech pozostałych członków grupy na krótko przed zgłoszeniem wniosku o zarejestrowanie grupy producentów,
- nieprowadzenie przez czterech członków grupy w momencie złożenia wniosku o rejestrację produkcji w zakresie, dla którego grupa została zarejestrowana,
- prowadzenie przez czterech członków grupy po zarejestrowaniu grupy produkcji w marginalnym zakresie w stosunku do wielkości pozostałej produkcji jednego członka grupy – C.C. – i wyłącznie w oparciu o potencjał produkcyjny przekazany im przez tego członka grupy częściowo przed zarejestrowaniem grupy oraz w pozostałej części w okresie funkcjonowania grupy,
- nieposiadanie przez czterech spośród pięciu członków grupy weterynaryjnych numerów identyfikacyjnych niezbędnych dla prowadzenia działalności nadzorowanej w zakresie chowu indyków – w okresie funkcjonowania grupy jedynym podmiotem uprawnionym do produkcji indyków była spółka, na której wniosek nadano numer weterynaryjny i w której większość udziałów miał C.C., a w okresie przed zarejestrowaniem grupy działalność nadzorowaną w zakresie hodowli i chowu indyków w oparciu o numer weterynaryjny prowadził tylko C.C.
W ocenie Sądu, tak działająca grupa w rzeczywistości nie przynosi dodatnich efektów dla poprawienia warunków produkcji i sprzedaży jej członków, a jest jedynie pozorną strukturą, utworzoną w celu uzyskania korzyści finansowej w postaci pomocy finansowej w ramach działania grup producentów rolnych. Sąd podzielił konstatację organów, że ustalony w rozpoznawanej sprawie faktyczny mechanizm powstania i sposób działalności grupy miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa dotyczących wymogu minimalnej liczby członków grupy, poprzez podział części istniejącego potencjału gospodarczego jednego z członków grupy na kilka podmiotów i stworzenie organizacji gospodarczej, która formalnie składa się z kilku producentów, ale w rzeczywistości nie realizuje celów określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005. Dzielenie potencjału produkcyjnego na kilka podmiotów, w sytuacji gdy nie prowadzi to do polepszenia gospodarowania majątkiem, który nadal pozostaje de facto w zarządzie tej samej osoby i nie ulega zmianie rodzaj produkcji rolnej prowadzonej przez nowoutworzone podmioty, jest sprzeczne z racjonalną gospodarką rynkową oraz z celami wsparcia określonymi w art. 35 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1698/2005, a mianowicie dostosowaniem do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów, którzy są członkami takich grup.
W ocenie sądu wbrew zarzutom skargi, organy obydwu instancji w sposób wyczerpujący ustaliły niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Stanowisko organów, wyjaśnienia, argumentacja oraz wyciągnięte wnioski są logiczne i spójne. Organ szczegółowo przedstawił fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, a także wyjaśnił przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Jednocześnie skarżąca nie podważyła zgodności ze stanem faktycznym poczynionych przez organy I i II instancji ustaleń. Stąd nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Organy orzekające odniosły się do wszystkich dokumentów i dowodów zgromadzonych w sprawie i dokonały oceny ich znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzających go decyzji administracyjnych, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 21 ust. 2 pkt 2) i ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1371) – przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę spółki, mimo iż w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegającego na tym, że organy administracji rozstrzygnęły sprawę bez jej dostatecznego wyjaśnienia i bez wykazania nowych okoliczności (odmiennych od istniejących w pierwszym, drugim i trzecim roku działalności kiedy pomoc została grupie przyznana), które mają świadczyć o niemożliwości realizowania przez spółkę celów systemu wsparcia, jak również nie rozpatrzyły w sposób wszechstronny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przez co błędnie ustaliły, że spółka stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przez organy art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, na podstawie którego odmówiono przyznania spółce płatności; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie Sądu, ponieważ gdyby Sąd prawidłowo skontrolował działalność organów administracji i dostrzegł naruszenie przez nie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to zamiast oddalić skargę powinien ją uwzględnić;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. – przejawiające się w tym, że Sąd I instancji powołuje się w uzasadnieniu na zmianę w stanie faktycznym, ale nie wyjaśnia zupełnie, czy i w jakim zakresie zmiana ta miałaby mieć wpływ na związanie ocenę prawą i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/16; powyższe uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia skarżącej merytoryczną polemikę ze stanowiskiem Sądu oraz należyte wywiedzenie zarzutów skargi kasacyjnej i nie pozwała na kontrolę kasacyjną orzeczenia;
na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę spółki zamiast ją uwzględnić, mimo iż organy administracyjne ponownie rozstrzygając sprawę nie uwzględniły oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/16, albowiem odmówiły spółce płatności bez wykazania nowych okoliczności (odmiennych od istniejących w pierwszym, drugim i trzecim roku działalności kiedy pomoc została grupie przyznana), świadczących o niemożliwości realizowania przez spółkę celów określonych wart. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co przejawiało się w błędnym uznaniu przez Sąd, że organy prawidłowo zastosowały powyższy przepis na gruncie niniejszej sprawy i odmówiły spółce przyznania pomocy finansowej dla grup producentów rolnych, podczas gdy nie stworzyła ona sztucznych warunków do otrzymania płatności, jak również realizuje cele systemu wsparcia określone w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Pismem z 3 czerwca 2022 r. spółka uzupełniła uzasadnienie podstaw kasacyjnych, w szczególności powołała się na uzasadnienie wyroku NSA z 16 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 2275/18, w celu poparcia dotychczasowego stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zatem to skarżący kasacyjnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem zakreśla zarzutami kasacyjnymi zakres tego postępowania. Z urzędu NSA bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.
Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.
W zakresie pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej należy zauważyć, że dotyczy on naruszenia przepisów prawa procesowego, organy rozstrzygnęły sprawę bez jej dostatecznego wyjaśnienia i bez wykazania nowych okoliczności (odmiennych od istniejących w pierwszym, drugim i trzecim roku działalności, kiedy pomoc została grupie przyznana) – które mają świadczyć o niemożliwości realizowania przez Spółkę celów systemu wsparcia, jak również nie rozpatrzyły w sposób wszechstronny całego materiału dowodowego, przez co błędnie ustaliły, że Spółka stworzyła sztuczne warunki do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia.
Skoro Skarżąca kasacyjnie zarzuca naruszenie przepisów prawa procesowego, w postępowaniu toczącym się ponownie w wyniku uchylenia wcześniejszej decyzji przez WSA, nawiązując do kwestii, które były przedmiotem oceny w tym wcześniejszym wyroku WSA, to powinna ten zarzut procesowy powiązać z art. 153 p.p.s.a., dotyczącym związania oceną prawną wyrażoną przez sąd. Nie mniej jednak, NSA mając na względzie zarzut oznaczony w skardze kasacyjnej jako 2a, który również odnosi się do okoliczności istniejących w pierwszym, drugim i trzecim roku działalności, kiedy pomoc została grupie przyznana, w ramach którego to zarzutu przywołano art. 153 p.p.s.a. – uznał, że wskazane podstawy kasacyjne pozwalają na odniesienie się poprzez ich treść do zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji.
Analizując te podstawy kasacyjne stwierdzić należy, że ich istota sprowadza się do twierdzenia, że przy takim samym stanie faktycznym, jaki istniał podczas przyznawania Spółce pomocy finansowej za pierwszy, drugi i trzeci rok działalności Grupy Producentów Rolnych P. sp. z o.o., odmówiono Spółce tej pomocy finansowej za rok czwarty i piąty działalności.
Zasadnie w ocenie NSA, Sąd I instancji w motywach zaskarżonego wyroku powołał się na zmianę stanu faktycznego sprawy, ze względu na zaistnienie nowych okoliczności faktycznych, powstałych po wydaniu wyroku przez WSA.
Po wydaniu tego orzeczenia z 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/13, doszło do zmiany okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z 29 kwietnia 2019 r. nr 5/2019 stwierdził, że decyzja Marszałka Województwa Lubelskiego z 15 lipca 2010 r. nr DW.1.6014-1-3/10, którą skarżąca została wpisana do rejestru grup producentów rolnych, została wydana z naruszeniem prawa. Decyzją z 31 lipca 2019 r. Prezes ARIMR utrzymał w mocy decyzję z 29 kwietnia 2019 r. Natomiast wyrokiem z 21 lipca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1801/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na tę decyzję. Za zgodne z prawem uznał to orzeczenie NSA, który w dniu 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 27/21 - przed rozstrzygnięciem niniejszej sprawy - oddalił skargę kasacyjną Spółki.
Wypada zauważyć, że w powołanym wyżej wyroku WSA, Sąd wskazał, że w dacie wydania decyzji przez Marszałka, tj. 15 lipca 2010 r. czterech z pięciu członków grupy nie było producentem indyków.
Strona składając wniosek o wpis do rejestru grup producentów rolnych w dniu 8 lipca 2010 r. przedłożyła Marszałkowi oświadczenia podpisane przez jej członków, z których wynikało, że każdy z nich w dacie podpisania oświadczenia, tj. 8 czerwca 2010 r. prowadził działalność w ramach działów specjalnych produkcji rolnej (produkcja drobiu). Co było niezgodne ze stanem faktycznym. Zasadnie organ dokonał analizy materiału dowodowego i wykazał, że M.C., H.B., S.K. oraz J.S. prowadzą działalność jedynie w kurnikach położonych w R., K. i G. Kurniki te dzierżawią na podstawie umowy z 28 czerwca 2010 r. oraz z dniu 1 kwietnia 2012 r. Zatem w dacie podpisania oświadczeń (8 czerwca 2010 r.) nie było możliwe prowadzenie działalności w ww. fermach. Także numer weterynaryjny dla ww. ferm został nadany w dniu 24 listopada 2010 r., a więc po podpisaniu oświadczeń i wydaniu decyzji przez Marszałka z 15 lipca 2010 r.
Należy także zauważyć, przywołując ten argument jako okoliczność faktyczną, że dopiero w listopadzie 2010 r. działalność członków grupy została objęta nadzorem weterynaryjnym, a więc dopiero w listopadzie w kurnikach R., K. i G. rozpoczęto hodowlę indyków (wniosek spółki z 22 listopada 2010 r.). Podkreślić jeszcze raz należy nieprawdziwość oświadczeń z dnia 8 czerwca 2010 r. wskazujących, że czterech z pięciu członków było już producentami drobiu, gdyż na tę datę podmioty te nie miały żadnych zdolności produkcyjnych.
Uwzględniając system regulacji związanych z hodowlą zwierząt wypada odnotować, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.
o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt
(Dz. U. z 2018 r. poz. 1967) podjęcie działalności nadzorowanej w zakresie chowu i hodowli drobiu jest dozwolone po uprzednim zgłoszeniu, w formie pisemnej, zamiaru jej prowadzenia powiatowemu lekarzowi weterynarii właściwemu ze względu na przewidywane miejsce jej prowadzenia. Tym samym, aby prowadzić legalną produkcję indyków należało zgłosić taki zamiar powiatowemu lekarzowi weterynarii, który prowadzi rejestr podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną.
Motywując zapadłe rozstrzygniecie należy przede wszystkim zwrócić uwagę na regulacje, które odnoszą się do etapu zawiązania grupy producentów rolnych.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne, które w ramach działalności rolniczej prowadzą gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub dział specjalny produkcji rolnej, mogą organizować się w grupy producentów rolnych do realizacji co najmniej jednego celu spośród następujących celów. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy grupa producentów rolnych prowadzi działalność jako przedsiębiorca mający osobowość prawną, pod warunkiem że została utworzona przez producentów jednego produktu rolnego, zwanego dalej "produktem", lub grupy produktów do realizacji co najmniej jednego celu spośród celów, o których mowa w art. 2 ust. 1. Stosownie zaś do art. 8 ust. 3 pkt 4 omawianej ustawy do wniosku o wydanie decyzji administracyjnej dla grupy, dołącza się: oświadczenia członków grupy o prowadzeniu, w dniu składania wniosku, gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej w zakresie produkcji produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona (lit. a), o nieprzynależności do innej grupy utworzonej ze względu na ten sam produkt lub grupę produktów (lit. b), o nieprzynależności do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy o rynkach rolnych albo ustawy o rynku mleka, utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów (lit. c).
W świetle powyższego wypada podkreślić, że z przywołanych przepisów, a konkretnie z ar. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 3 pkt 4 lit. a wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że zawiązać grupę producentów rolnych mogą podmioty, które są producentami rolnymi. Przepis art. art. 2 ust. 1 ww. ustawy przewiduje, że grupę producentów rolnych mogą związać podmioty prowadzące gospodarstwo rolne lub działy specjalne produkcji rolnej. Z art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy wynika, że grupy mogą być tworzone przez producentów jednego lub grupy produktów. Natomiast art. 8 ust. 3 pkt 4 lit. a ustawy o grupach producentów rolnych stanowi, że członkowie grupy składają oświadczenie o prowadzeniu w dniu składania wniosku gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej. Nie mogą zatem zawiązać grupy podmioty, które dopiero rozpoczną prowadzenie działalności rolniczej. Wszystkie podmioty zawiązujące grupę producentów rolnych muszą w dacie składania wniosku o zawiązanie grupy być producentami rolnymi, prowadzić działalność rolniczą w zakresie jednego lub grupy produktów, ze względu na produkcję których grupa powstaje.
Potwierdzeniem zaprezentowanej wykładni, że członkami zawiązanej grupy mogą być wyłącznie producenci rolni, a nie kandydaci na producentów, jest treść art. 8 ust. 3 pkt 4 lit. b i lit. c omawianej ustawy. Z przepisów tych wynika, że do wniosków o zawiązanie grupy, dołącza się oświadczenia członków grupy:
o nieprzynależności do innej grupy utworzonej ze względu na ten sam produkt lub grupę produktów (lit. b) oraz oświadczenia o nieprzynależności do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy o rynkach rolnych albo ustawy o rynku mleka, utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów (lit. c). Przepisy te stanowią o obowiązku złożenia oświadczeń o nieprzynależności do innej grupy producentów rolnych oraz oświadczeń o nieprzynależności do organizacji producentów wskazanych w tym przepisie. Treść tych regulacji przekonuje, że złożenie tych oświadczeń dotyczy wyłącznie podmiotów prowadzących w dacie składania wniosku o założenie grupy działalność rolniczą. Nie dotyczy zaś podmiotów, które dopiero zamierzają taka działalność prowadzić. Oświadczenia te dotyczą bowiem producentów, którzy mają faktyczną możliwość przynależności do innej grupy producentów rolnych lub organizacji producentów, w związku z rzeczywistym prowadzeniem produkcji rolnej. Podmiot nieprowadzący faktycznie działalności rolniczej nie mógłby przynależeć do innej grupy lub organizacji producentów.
Wypada też, odnosząc się dalej do istoty spornego zagadnienia, przywołać treść art. 35 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z przepisu tego bowiem wynika, że wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. d) ppkt ii), udziela się w celu ułatwienia tworzenia i działalności administracyjnej grup producentów do celów dostosowania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów, którzy są członkami takich grup.
Przepis art. 35 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1698/2005 wskazuje, że celem wsparcia powstałej grupy jest dostosowanie do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów. Dostosować do wymogów rynkowych można coś co jest już realizowane, w tym przypadku proces produkcyjny i produkcję producentów. Inaczej mówiąc dostosowanie produkcji do warunków rynkowych dotyczy czegoś co już jest produkowane, a nie dopiero będzie w przyszłości. Zatem niewątpliwie z przytoczonego przepisu rozporządzenia wynika, że tworzenie grupy producentów rolnych dotyczy podmiotów, które w dacie zawiązywania grupy prowadzą gospodarstwo rolne lub działy specjalne produkcji rolnej, realizują działalność rolniczą.
Na zakończenie tego wątku należy wskazać, że podstawową zasadą działania grupy producentów rolnych jest wprowadzanie na rynek produktów wyprodukowanych w gospodarstwach swoich członków, a intencją ustawodawcy było umożliwienie zrzeszania się w grupy faktycznych producentów danego produktu lub grupy produktów. Także wskazanie w art. 35 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia celu wsparcia w postaci wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych, inaczej mówiąc koncentracji podaży oraz organizowania sprzedaży produktów rolnych, również przekonuje do zaprezentowanego stanowiska, iż zawiązanie grupy producentów rolnych dotyczy wyłącznie podmiotów, które prowadziły działalność rolniczą w dniu rejestracji grupy. Tylko takie bowiem podmioty maja możliwość do scentralizowania swojej sprzedaży.
Dla poparcia zaprezentowanego stanowiska wypada przywołać wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 343/18, LEX nr 2522117, który zapadł na tle bardzo zbliżonego stanu faktycznego – wydzielenia z jednego gospodarstwa rolnego czterech mniejszych (wydzierżawienia gruntów rolnych) i na bazie tego wydzielenia (wydzierżawienia gruntów rolnych) zawiązania grupy producentów rolnych, którego to procederu NSA nie zaakceptował. W wyroku tym Sąd kasacyjny stwierdził, że celem pomocy finansowej przyznawanej w ramach działania "grupy producentów rolnych" jest ułatwianie tworzenia i działalności grup producentów w celu wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, co ma skutkować m.in. poprawą ich konkurencyjności względem sieci handlowych. Tymczasem okoliczności związane z powstaniem skarżącej grupy producentów zaprzeczają tymże celom. WSA trafnie bowiem podkreślił, że zamiast do centralizacji produkcji doszło niedługo przed powstaniem skarżącej grupy producentów do podziału gospodarstwa producenta rolnego (będącego w dobrym stanie technicznym) przez wydzierżawienie części gruntów przyszłym członkom tejże grupy, którzy wcześniej nie prowadzili działalności rolniczej w zakresie produkcji drobiu, bądź prowadzili taką działalność w niewielkim zakresie. W tej sytuacji spójna i logiczna jest ocena organów administracji - prawidłowo zaakceptowana przez WSA - że utworzenie skarżącej grupy producentów miało na celu obejście przepisów wprowadzających limity płatności i uzyskanie tych płatności mimo braku realizacji celu określonego w art. 35 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1698/2005.
Tym samym NSA w składzie orzekającym w sprawie, nie podzielił zapatrywań NSA zawartych w wyroku z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 2275/18, LEX nr 3396386, co do możliwości osiągnięcia celów wsparcia również przez członka grupy rozpoczynającego działalność rolniczą.
Te nowe okoliczności (zmiana stanu faktycznego sprawy) polegająca na tym, że czterech z pięciu członków grupy nie było producentami indyków, stanowiły podstawę do odstąpienia od wyrażonej przez WSA w wyroku z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2387/16, LEX nr 2435080 oceny prawnej. I nie można też było ich pominąć podczas rozstrzygania przedmiotowej sprawy. Tym samym organy były uprawnione do oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazanych wyżej faktów, w tym zawiązania grupy przez podmioty, które nie były producentami rolnymi i nie prowadziły wcześniej (przed zawiązaniem grupy) działalności rolniczej. Zaistniały zatem podstawy do innego rozstrzygnięcia w przedmiocie pomocy finansowej dla grupy za czwarty i piąty rok działalności tej grupy.
Zasadnie też Sąd I instancji stwierdził, że organy wykazały w sposób wyczerpujący, że doszło do stworzenia przez grupę czy też jej członków sztucznych warunków do otrzymania płatności w rozumieniu powołanego art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, w sposób zgodny z wykładnią prawa dokonaną w wyroku TSUE w sprawie C 434/12.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono przekonująco, co słusznie zaakceptował też WSA, dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków do uzyskania pomocy, grupa nie realizuje celów wsparcia określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005.
Zasadnie Sąd I instancji dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji powołał się na ustalenia organów dotyczące stworzenia sztucznych warunków. WSA zauważył, że ustalone przez organy następujące okoliczności faktyczne świadczą o tym, że istocie grupa stanowi sztuczną organizację gospodarczą:
- podział potencjału produkcyjnego jednego z członków grupy (C.C.) na czterech pozostałych członków grupy na krótko przed zgłoszeniem wniosku o zarejestrowanie grupy producentów,
- nieprowadzenie przez czterech członków grupy w momencie złożenia wniosku o rejestrację produkcji w zakresie, dla którego grupa została zarejestrowana,
- prowadzenie przez czterech członków grupy po zarejestrowaniu grupy produkcji w marginalnym zakresie w stosunku do wielkości pozostałej produkcji jednego członka grupy – C.C. - i wyłącznie w oparciu o potencjał produkcyjny przekazany im przez tego członka grupy częściowo przed zarejestrowaniem grupy oraz w pozostałej części w okresie funkcjonowania grupy,
- nieposiadanie przez czterech spośród pięciu członków grupy weterynaryjnych numerów identyfikacyjnych niezbędnych dla prowadzenia działalności nadzorowanej w zakresie chowu indyków - w okresie funkcjonowania grupy jedynym podmiotem uprawnionym do produkcji indyków była Spółka, na której wniosek nadano numer weterynaryjny i w której większość udziałów miał C.C., a w okresie przed zarejestrowaniem grupy działalność nadzorowaną w zakresie hodowli i chowu indyków w oparciu o numer weterynaryjny prowadził tylko C.C.
Tak działająca grupa w rzeczywistości nie przynosi dodatnich efektów dla poprawienia warunków produkcji i sprzedaży jej członków, a jest jedynie pozorną strukturą, utworzoną w celu uzyskania korzyści finansowej w postaci pomocy finansowej w ramach działania grup producentów rolnych.
Zasadnie w ocenie NSA, Sąd I instancji podzielił konstatację organów, że ustalony w rozpoznawanej sprawie faktyczny mechanizm powstania i sposób działalności grupy miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa dotyczących wymogu minimalnej liczby członków grupy, poprzez podział części istniejącego potencjału gospodarczego jednego z członków grupy na kilka podmiotów i stworzenie organizacji gospodarczej, która formalnie składa się z kilku producentów, ale w rzeczywistości nie realizuje celów określonych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005. Dzielenie potencjału produkcyjnego na kilka podmiotów, w sytuacji gdy nie prowadzi to do polepszenia gospodarowania majątkiem, który nadal pozostaje de facto w zarządzie tej samej osoby i nie ulega zmianie rodzaj produkcji rolnej prowadzonej przez nowoutworzone podmioty, jest sprzeczne z racjonalną gospodarką rynkową oraz z celami wsparcia określonymi w art. 35 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, a mianowicie dostosowaniem do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów, którzy są członkami takich grup.
Tym samym za niezasadne należało uznać zarzuty kwestionujące zaistnienie w okolicznościach faktycznych sprawy sztucznych warunków do uzyskania pomocy finansowej przez grupę, jak i kwestionujące wykazany brak realizacji celów wsparcia finansowego.
Końcowo wskazać trzeba, odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., że w istocie to kwestionuje się w nim dokonane przez Sąd ustalenia i oceny, których w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w myśl jednolitej w tym zakresie linii orzeczniczej, podnosić nie można.
Tytułem przykładu można wskazać na następujące poglądy prezentowane w orzecznictwie Sądu kasacyjnego. Samym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 1714/21, LEX nr 3553551). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić skutecznej podstawy prawnej do wzruszenia w drodze kontroli kasacyjnej ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez Sąd I instancji. Innymi słowy, zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stawiać zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt
I GSK 971/18, LEX nr 2570919). Samym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ustaleń faktycznych sprawy, bowiem nie ten przepis, a przepisy postępowania podatkowego dotyczące postępowania dowodowego decydują o prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych.
One bowiem decydują o poszczególnych elementach stanu faktycznego sprawy
(por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt
III FSK 1198/22, LEX nr 3446991). W świetle poczynionych rozważań wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI